پایان یک معمای ۱۶۷ ساله؟؛ بررسی مستقل Lean و Mathlib اثبات فرضیه ریمان را تایید کرد
پس از ۱۶۷ سال، فرضیه ریمان، یکی از مشهورترین مسائل حلنشده ریاضیات، به نقطه عطفی تاریخی رسیده است. ریاضیدانی به نام لوونت آلپوگه با کمک هوش مصنوعی Claude اثباتی برای این فرضیه ارائه کرده که از بررسی مستقل سیستمهای رسمی اثبات ریاضی عبور کرده است.
لوونت آلپوگه، ریاضیدان فعال در شرکت Anthropic، در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که با کمک این مدل هوش مصنوعی توانسته است راهی برای اثبات فرضیه ریمان پیدا کند.
این فرضیه که نخستین بار در سال ۱۸۵۹ توسط برنهارد ریمان مطرح شد، به یکی از بنیادیترین پرسشهای نظریه اعداد مربوط است. الگوی توزیع اعداد اول چیست و آیا میتوان نظم پنهان پشت پراکندگی آنها را به طور دقیق توضیح داد؟
آلپوگه میگوید همکاری او با Claude حدود شش هفته طول کشیده است. نتیجه این همکاری، مجموعهای از کدهای ریاضی به زبان برنامهنویسی Lean با حدود ۱۷ میلیون خط کد بود. او همچنین توضیح داده که متن اولیه اثبات به بیش از ۲۵۰ هزار صفحه رسیده است، و به همین دلیل، به جای انتشار کامل آن، خلاصهای چهارصفحهای به همراه کدهای رسمی اثبات منتشر کرد.
اثبات ۱۷ میلیون خطی چگونه تایید شد؟
مهمترین بخش این خبر، تایید اثبات توسط Lean FRO و Mathlib Initiative، دو مجموعه فعال در حوزه ریاضیات محاسباتی است.
این دو مجموعه در بیانیه مشترکی اعلام کردند که بررسیهای لازم برای تایید صحت اثبات انجام شده است.
آنها چهار معیار زیر را بررسی کردند.
درستی صورت مسئله: اثبات دقیقا به نسخه اصلی فرضیه ریمان مربوط است، نه یک مسئله سادهتر با نام مشابه.
اجرای بدون خطا: دهها نفر توانستند کدهای منتشرشده را بدون خطا کامپایل کنند.
تطابق با مسئله اصلی: ابزارهای مستقل تایید کردند که قضیه اثباتشده همان فرضیه ریمان است.
صحت استدلال ریاضی: هسته Lean و چند ابزار مستقل بررسی اثبات، زنجیره استدلال را تایید کردند.
اهمیت این بررسی در آن است که سیستمهای مذکور صرفا ادعای آلپوگه را نپذیرفتند بلکه کدها را با ابزارهای مستقل بررسی کردند تا مشخص شود اثبات از نظر منطقی معتبر است و به فرضهای اثباتنشده متکی نیست.
واکنش برنده مدال فیلدز به نقش هوش مصنوعی در ریاضیات
این اتفاق بحثهای گستردهای درباره آینده پژوهش ریاضی و نقش هوش مصنوعی به راه انداخته است.
نگو بائو چائو، ریاضیدان و برنده مدال فیلدز در سال ۲۰۱۰، از این دستاورد استقبال کرده است. او معتقد است افرادی که تصور میکنند پیشرفت هوش مصنوعی به معنای پایان پژوهش ریاضی است، احتمالا اشتباه میکنند.
از نگاه او، هوش مصنوعی میتواند به رونق بیشتر ریاضیات و دسترسی گستردهتر افراد به این حوزه کمک کند. چائو همچنین معتقد است در آینده، توانایی طرح پرسشهای درست، مشاهده الگوها و کشف ارتباطات جدید اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد حتی اگر ماشینها در اثبات مسائل پیچیده از انسان توانمندتر شوند.
ترنس تائو، دیگر برنده مدال فیلدز، نیز این پیشرفت را دنبال میکند. به گفته او، بررسی ایدههای اصلی و درک ساختار این اثبات به زمان نیاز دارد و جامعه ریاضی باید فرصت کافی برای مطالعه آن داشته باشد.
آیا فرضیه ریمان حل شده است؟
تایید اثبات توسط Lean و Mathlib یک اتفاق بسیار مهم است چون نشان میدهد استدلال ارائهشده از بررسیهای دقیق و مستقل رایانهای عبور کرده است. به زبان ساده زنجیره استدلال ارائهشده از نظر قواعد منطق ریاضی معتبر است. در عین حال ریاضیدانان باید ایدههای اصلی و روشهای بهکاررفته در این اثبات را بررسی و درک کنند.
اندرو ساترلند، استاد ریاضیات موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، نیز نتایج بررسی فنی اثبات فرضیه ریمان را منتشر کرده است. نتایج این بررسی، شواهد قدرتمندی از صحت منطقی این دستاورد ریاضی ارائه میدهند.
بر اساس گزارش منتشرشده در وبسایت MIT، مجموعه کدهای این اثبات شامل بیش از ۱۷۵ هزار ماژول است که با موفقیت کامپایل شدهاند. همچنین چند ابزار مستقل برای بررسی اثباتهای ریاضی، از جمله Lean Kernel، nanoda و lean4lean، زنجیره استدلال را بررسی کرده و آن را پذیرفتهاند.
یکی از نکات مهم این بررسی، اطمینان از این موضوع است که اثبات به فرضهای اثباتنشده متکی نیست. بررسیها نشان میدهند قضیههای اصلی تنها از سه اصل استاندارد و پذیرفتهشده در سیستم Lean استفاده میکنند.
منبع: خبرآنلاین