یک جشن متفاوت برای نوروز

در روزهایی که نوروز در بسیاری از خانه‌ها با سفره‌های هفت‌سین و دیدوبازدیدهای خانوادگی شناخته می‌شود، در روستای قاضی‌خانی در استان همدان، سال نو با آیینی متفاوت و در دل طبیعت آغاز می‌شود؛ جایی که رودخانه، به جای خانه، به مرکز جشن تبدیل می‌شود و «سورِ چَم» روایت دیگری از نوروز را پیش چشم می‌گذارد.

«سور» در گویش‌های محلی به معنای جشن و سرور و «چَم» به معنای رودخانه یا آب جاری است؛ ترکیبی که در کنار هم، به «جشن رودخانه» اشاره دارد. آیینی که ریشه در سنت‌های کهن منطقه دارد و هر ساله با آغاز بهار و زنده‌شدن طبیعت، بار دیگر جان می‌گیرد.

با فرا رسیدن نوروز، اهالی روستا، از سالمندان تا جوانان و کودکان، در کنار رودخانه گرد هم می‌آیند، حضوری جمعی که تنها یک دورهمی ساده نیست، بلکه بخشی از یک سنت دیرپا برای پاسداشت طبیعت و عناصر حیاتی آن است. در این میان، رودخانه نه‌ فقط یک عنصر طبیعی، بلکه نمادی از زندگی، تداوم و زایش به شمار می‌رود.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این آیین، پاکسازی بستر و حاشیه رودخانه است. اهالی با جمع‌آوری زباله‌ها و رسیدگی به محیط اطراف، به‌نوعی آیین «پاک‌سازی» را به جا می‌آورند؛ رفتاری که در عین سادگی، حامل پیامی روشن درباره اهمیت حفظ منابع طبیعی و مسئولیت جمعی در قبال محیط‌زیست است.

در کنار این وجه عملی، «سور چم» با مجموعه‌ای از رفتارهای نمادین نیز همراه است؛ از پاشیدن گلاب بر سطح آب گرفته تا رها کردن گل‌ها و سبزه‌ها در جریان رودخانه. این کنش‌ها، یادآور جایگاه مقدس آب در فرهنگ ایرانی و بازتابی از باورهای کهنی است که آب را سرچشمه پاکی و برکت می‌دانستند.

هم‌زمان با این آیین‌ها، فضای روستا رنگ و بوی جشن به خود می‌گیرد. نوای موسیقی محلی، اجرای رقص‌های آیینی و حضور خانواده‌ها در کنار یکدیگر، «سور چم» را به تجربه‌ای جمعی از شادی، همبستگی و بازآفرینی روابط اجتماعی تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن، طبیعت و فرهنگ در هم تنیده می‌شوند.

این آیین، نمونه‌ای از میراث ناملموس زنده است، سنتی که نه‌تنها از گذشته به امروز رسیده، بلکه توانسته خود را با نیازها و دغدغه‌های امروز نیز پیوند بزند. در روزگاری که بحران‌های زیست‌محیطی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته، «سور چم» یادآور نوعی نگاه بومی و ریشه‌دار به طبیعت است، نگاهی که بر احترام، مراقبت و همزیستی تأکید دارد.

در واقع، «سور چم» تنها یک جشن محلی نیست، بلکه روایتی است از نسبت انسان و طبیعت، از پیوند فرهنگ و محیط، و از شیوه‌هایی که جوامع محلی برای حفظ این تعادل در طول زمان برگزیده‌اند و این رسم به عنوان یکی از میراث‌های ناملموس کشور، مرداد ماه ١۴٠٣ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

این آیین نشان می‌دهد که نوروز، فراتر از یک تقویم و مجموعه‌ای از رسوم شناخته‌شده، می‌تواند در هر منطقه، معنایی تازه و چهره‌ای متفاوت داشته باشد؛ گاه در کنار یک سفره، و گاه در کنار رودخانه‌ای که همچنان جاری است.

منبع: ایسنا