عکس| اسرار سکونت هزار ساله در شهر زیرزمینی «قدبرا» الیگودرز

 مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان گفت: کاوش‌های باستان‌شناسی در مجموعه دست‌کند «قدبرا» شهرستان الیگودرز وارد مرحله تازه‌ای شده و یافته‌های جدید نشان می‌دهد این شهر زیرزمینی از دوره ساسانی تا قرون میانی اسلامی محل سکونت و زندگی ساکنان منطقه بوده است.

عطا حسن‌پور روز چهارشنبه در بازدید خبرنگاران از روند کاوش‌های باستان‌شناسی روستای دست‌کند قدبرا شهرستان الیگودرز اظهار کرد: فصل دوم کاوش‌های این مجموعه تاریخی آغاز شده است و با تلاش گروه باستان‌شناسی به بخش‌های مهمی از سازه‌های زیرزمینی و فضاهای دست‌کند این مجموعه دست یافته ایم.

وی افزود: بر اساس شواهد و یافته‌های باستان‌شناسی به دست آمده تاکنون، این مجموعه از دوره ساسانی تا قرون میانی اسلامی مورد استفاده و سکونت قرار داشته و به نظر می‌رسد در دوره‌های مختلف تاریخی به عنوان یک فضای زیستی و پناهگاهی نقش مهمی در زندگی ساکنان منطقه ایفا کرده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان با اشاره به ویژگی‌های خاص معماری دست‌کند در مناطق کوهستانی استان گفت: لرستان به دلیل شرایط توپوگرافی، وجود ارتفاعات متعدد و همچنین اقلیم سردسیر در بخش‌هایی، از ظرفیت کم‌نظیری در زمینه معماری دست‌کند برخوردار است.

حسن‌پور بیان کرد: مردمان گذشته برای مقابله با شرایط سخت اقلیمی، تامین امنیت و بهره‌گیری از دمای متعادل زیرزمین، اقدام به ایجاد فضاهای دست‌کند می‌کردند که این فضاها در زمستان از سرمای شدید و تابستان از گرمای هوا در امان بوده و امکان زندگی مطلوب‌تری را برای ساکنان فراهم می‌کرده است.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های معماری دست‌کند آن است که برخلاف معماری رایج، بدون استفاده از مصالح ساختمانی شکل می‌گیرد و در واقع معماران با حذف و تراشیدن بخشی از بستر طبیعی زمین یا صخره، فضاهای مورد نیاز خود را ایجاد می‌کردند بنابراین، معماری دست‌کند نماد دانش، خلاقیت، هوشمندی و سازگاری انسان ایرانی با محیط پیرامون به شمار می‌رود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان افزود: طی سال‌های اخیر نمونه‌های متعددی از این نوع معماری در استان شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفته که مجموعه کوه کیوان ازنا از جمله مهم‌ترین آن‌هاست.

حسن‌پور گفت: در سطح کشور نیز محوطه‌های شاخصی همچون دست‌کند ارزان‌فود و سامن در استان همدان و شهر زیرزمینی اویی نوش‌آباد در کاشان از نمونه‌های برجسته معماری زیرزمینی ایران محسوب می‌شوند.

وی با تشریح آخرین وضعیت کاوش‌های قدبرا گفت: در پایان فصل دوم کاوش، فضاهای زیرزمینی از جمله اتاق‌ها، راهروها و بخش‌های مرتبط با سکونت شناسایی شده و بررسی‌ها نشان می‌دهد این مجموعه در وسعتی نزدیک به یک هکتار در زیرزمین گسترش یافته است.

وی افزود: فضاهای شناسایی شده در عمق حدود هفت متری زمین قرار دارند و دسترسی به آن‌ها نیازمند عملیات دقیق و تخصصی باستان‌شناسی است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان تصریح کرد: کاوش در مجموعه‌های دست‌کند از دشوارترین فعالیت‌های باستان‌شناسی به شمار می‌رود زیرا تمامی مراحل باید با نهایت دقت انجام شود تا کوچک‌ترین آثار فرهنگی، داده‌های تاریخی و اشیای احتمالی آسیب نبینن.

حسن‌پور ادامه داد: عملیات کاوش در این مجموعه با حضور متخصصان و کارشناسان حوزه باستان‌شناسی در حال انجام است و مستندسازی تمامی داده‌ها به صورت علمی دنبال می‌شود تا تصویری دقیق از شیوه زندگی، ساختار معماری و تحولات تاریخی این مجموعه ارائه کرد.

وی با اشاره به جایگاه ویژه لرستان در حوزه معماری صخره‌ای و دست‌کند گفت: این استان از غنی‌ترین مناطق کشور در این حوزه به شمار می‌رود و آثار متعددی از معماری دست‌کند و صخره‌ای در نقاط مختلف آن شناسایی شده است.

وی افزود: مجموعه‌های کوگان، غار دورک، ارجنک و ظلمات در شهرستان الیگودرز همچنین مجموعه کوه کیوان از جمله مهم‌ترین نمونه‌های شناخته شده این نوع معماری در لرستان هستند که هر یک ظرفیت‌های ارزشمندی برای مطالعات تاریخی و توسعه گردشگری فرهنگی دارند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان با تاکید بر وسعت و پیچیدگی شهر زیرزمینی قدبرا اظهار کرد: با توجه به گستردگی مجموعه، پیش‌بینی می‌شود عملیات کاوش، پژوهش و مستندسازی آن دست‌کم چهار تا پنج سال آینده ادامه داشته باشد.

حسن‌پور گفت: آنچه تاکنون کشف شده تنها بخشی از ظرفیت‌های این مجموعه است و انتظار می‌رود فصل‌های آینده ابعاد تازه‌ای از ساختار معماری و نحوه استفاده از این شهر زیرزمینی آشکار شود.

وی افزود: پس از تکمیل مراحل کاوش، مطالعات تخصصی و تامین زیرساخت‌های حفاظتی، امکان برنامه‌ریزی برای معرفی این اثر ارزشمند به گردشگران و علاقه‌مندان به میراث فرهنگی فراهم خواهد شد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان خاطرنشان کرد: در شرایط کنونی اولویت اصلی حفظ، صیانت و انجام مطالعات علمی بر روی این مجموعه است و تا پایان مراحل کاوش و تامین الزامات حفاظتی، بازدید عمومی از بخش‌های کشف شده امکان‌پذیر نخواهد بود.

شهر زیرزمینی دست‌کند قدبرا یکی از مهم‌ترین محوطه‌های در حال کاوش باستان‌شناسی در لرستان به شمار می‌رود که به اعتقاد کارشناسان، می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه‌های سکونت، سازگاری با محیط و دانش معماری جوامع گذشته در زاگرس میانی ارائه کند.

منبع: ایرنا