هشدار برای قلب سبز زاگرس | نماد تاب‌ وری ایران زیر سایه خشکسالی و بهره ‌برداری

هفتم فروردین، روز پاسداشت جنگل‌های بلوط یادآور اهمیت یکی از حیاتی‌ترین رویشگاه‌های طبیعی ایران است. درختان بلوط که ستون اصلی جنگل‌های زاگرس را تشکیل می‌دهند، نگهبان خاک، تنظیم‌ کننده چرخه آب و تکیه‌گاه زندگی ۱۰ استان زاگرس‌نشین هستند. 

جنگل‌های زاگرس با وسعتی حدود ۶ میلیون هکتار، منبع تامین حدود ۴۰ درصد آب کشور و تکیه‌گاه معیشت نزدیک به 2 میلیون نفر از جوامع محلی است.

با وجود اهمیت حیاتی این گونه گیاهی ارزشمند، یک پنجم درختان بلوط عرصه‌های جنگلی ایران طی ۵ دهه گذشته از بین رفته است. هجوم ریزگردها، خشکسالی‌های پی درپی، بهره‌برداری مردم محلی و فشار بیش از توان به این عرصه، بلوط‌های زاگرس را پیر و فرتوت کرده و امکان زادآوری این درختان را به صفر رسانده است. حتی در برخی مناطق، فشار دام چند برابر ظرفیت مراتع گزارش شده و همین موضوع به گفته کارشناسان، بازسازی طبیعی جنگل را مختل کرده است.

در کنار این تهدیدها، آتش‌سوزی گاه به گاه رویشگاه‌های اصلی بلوط، زخم جدی بر پیکر زاگرس به حساب می‌آید. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد سالانه صدها هکتار از این جنگل‌ها در آتش می‌سوزند و زاگرس بیشترین سهم حریق منابع طبیعی کشور را دارد.

با وجود این شرایط، اهمیت فرهنگی بلوط در میان مردم زاگرس همچنان پررنگ است. در فرهنگ قوم لر، بلوط نماد زندگی، پایداری و حتی پدر و مادر طبیعت شناخته می‌شود. این درخت با ریشه‌های عمیق و عمر طولانی در بسیاری از فرهنگ‌ها نماد قدرت و تاب‌آوری است و همین پیوند عاطفی، یکی از امیدهای اصلی برای حفاظت از آن به شمار می‌رود.

در سال‌های اخیر، راهکارهایی برای نجات زاگرس مطرح شده که یکی از آن‌ها طرح «جنگلداری اجتماعی» است. این طرح که بر مشارکت مردم محلی برای کاهش فشار بر جنگل‌ها تمرکز دارد، پس از ۴ سال اجرای پایلوت در برخی رویشگاه‌ها وارد مرحله تازه‌ای شده اما هنوز به نتیجه قطعی نرسیده است. بلوط‌های زاگرس پیر و فرتوت شده‌اند و در صورت ادامه چنین روندی شاید دیگر اثری از بزرگترین عرصه جنگلی ایران در آینده نه چندان دور باقی نماند.

رویشگاه‌های زاگرسی با پوشش عمدتا بلوط، یکی از مهمترین و گسترده‌ترین اکوسیستم‌های جنگلی ایران به‌شمار می‌روند که در استان‌های زاگرس‌نشین مانند کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و بخشی از خوزستان و همدان گسترده‌اند. این جنگل‌ها نقش حیاتی در تامین منابع آب، حفظ تنوع زیستی، مقابله با فرسایش خاک و تعدیل اقلیم دارند.

منبع: همشهری