جنگلهای جهان در آینده به تصرف «درختان سریعالرشد» درمیآیند
جنگلهای جهان در حال ورود به دوره تازهای هستند؛ دورهای که با همگنشدن، کاهش تنوع زیستی و تضعیف کارکرد اکوسیستمها مشخص میشود.
فرادید| درختان نقشی مهمی در حیات زمین ایفا میکنند. آنها CO₂ را ذخیره میکنند، زیستگاههایی برای جانوران، قارچها و حشرات هستند، خاک را تثبیت میکنند، چرخههای آب را تنظیم میکنند و منابعی را تأمین میکنند که انسانها به آن وابسته هستند، از چوب و غذا گرفته تا فضاهای تفریحی و تأمین سایه در روزهای گرم تابستان.
به گزارش فرادید، اما جنگلهای جهان در حال ورود به دوره تازهای هستند؛ دورهای که با همگنشدن، کاهش تنوع زیستی و تضعیف کارکرد اکوسیستمها مشخص میشود. این موضوع در یک مطالعهی بینالمللی جامع نشان داده شده که در نشریهی Nature Plants منتشر شده است.
پژوهشگران بیش از ۳۱ هزار گونهی درختی در سراسر جهان را تحلیل کردند و تصویری جهانی از نحوهی تغییر احتمالی جنگلها ارائه دادند، از ترکیب گونهای، تابآوری و عملکردهای بومشناختی.
برپایهی این مطالعه، جنگلها بهشکل فزاینده تحت سلطهی انواع درختان سریعالرشد قرار خواهند گرفت، در حالی که گونههای کُندرشد و تخصصیافتهتر در معرض خطر ناپدید شدن هستند.
به گفتهی ینس-کریستیان اِسونِینگ، استاد و مدیر مرکز «پویاییهای بومشناختی در زیستکرهای نوظهور» (ECONOVO)، این روند نگرانکننده است.
اِسونِینگ بهویژه نسبت به از دست رفتن گونههای درختی که تنها در نواحی بسیار محدودی از جهان یافت میشوند هشدار میدهد.
«ما دربارهی گونههایی بسیار ویژه صحبت میکنیم که بیشتر در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری متمرکز هستند؛ جایی که تنوع زیستی بالاست و اکوسیستمها بهشدت بههمپیوسته هستند. وقتی گونههای بومیِ تخصصیافته ناپدید شوند، شکافهایی در اکوسیستمها باقی میگذارند که گونههای غیربومی بهندرت میتوانند آنها را پُر کنند، حتی اگر سریعالرشد و دارای توان پراکنش بالا باشند.»
فضاهای کارکردی و محیطی گونههای درختی
ستون فقرات جنگلها در معرض تهدید است
به گفتهی اِسوِنینگ، گونههایی که بیش از همه در معرض تهدید هستند بیشترشان همان درختان کندرشد هستند. اینها درختانی با برگهای ضخیم، چوب متراکم و طول عمر بالا هستند که همواره با محیطهای پایدار، بهویژه جنگلهای مرطوب گرمسیری و نیمهگرمسیری مرتبط هستند.
«آنها ستون فقرات اکوسیستمهای جنگلی را تشکیل میدهند و به پایداری، ذخیرهی کربن و تابآوری در برابر تغییرات کمک میکنند.»
اگر روندهای کنونیِ تغییر اقلیم و بهرهبرداری از جنگلها ادامه یابد، جنگلها بیش از پیش تحت سلطهی «دوندگان سرعت» طبیعت قرار خواهند گرفت: درختانی با برگهای سبک و چگالی چوب پایین که رشد سریع کوتاهمدت را ممکن میسازند. نمونههایی از این گروه گونههای مختلف آکاسیا، اکالیپتوس، صنوبر و کاج هستند.
«گرچه این گونهها بهخوبی استقرار یافته و رشد میکنند، اما در برابر خشکسالی، طوفانها، آفات و شوکهای اقلیمی آسیبپذیرتر هستند. این اتفاق جنگلها را در بلندمدت ناپایدارتر و در ذخیرهسازی کربن کماثرتر میکند.»
این مطالعه همچنین نشان میدهد نزدیک به ۴۱٪ از گونههای درختیِ «بومیشده»، یعنی گونههایی که بهشکل طبیعی در یک منطقه وجود نداشتهاند اما اکنون بهشکل وحشی آنجا رشد میکنند، دارای ویژگیهایی مانند رشد سریع و برگهای کوچک هستند. به گفتهی اِسوِنینگ، این ویژگیها آنها را برای محیطهای مختلشده مناسب میکند، اما آنها بهندرت همان نقشهای بومشناختی گونههای بومی را ایفا میکنند.
«افزون بر این، در مناظری که تحت تأثیر اختلالات امروزی و آینده قرار دارند، گونههای بومیشده میتوانند بقاء درختان بومی را حتی دشوارتر کنند، زیرا رقابت برای نور، آب و مواد مغذی بیشتر میشود.»
گونههای گرمسیری بهویژه آسیبپذیرند
«همگنشدن جنگلها» (Forest homogenization) مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری را بهطور ویژه تحت تأثیر قرار میدهد و افزایشهای آینده در خطرِ انقراض گونههای درختی این مناطق متمرکز خواهد بود.
وِن-یونگ گوئو، استاد جوان و نویسندهی نخست این مطالعه توضیح میدهد:
«در این مناطق، بسیاری از گونههای درختی کُندرشد با گسترهی پراکنش طبیعی کوچک یافت میشوند. چون این گونهها به نواحی بسیار محدودی محدود هستند، اگر زیستگاههایشان تخریب شود یا بهدست گونههای سریعالرشد تسخیر شوند، بهشدت آسیبپذیر بوده و در خطر نابودی کامل قرار میگیرند.»
«در عین حال، ما افزایش شمار گونههای درختیِ بومیشده و سریعالرشدی را پیشبینی میکنیم که با اختلالات فزاینده در سراسر جهان سازگار شدهاند. ازاینرو، در بخشهای سردتر نیمکرهی شمالی، پویایی غالب احتمالاً تهاجم چنین گونههایی خواهد بود.»
به گفتهی پژوهشگران، فعالیتهای انسانی عامل اصلی بروز تغییرات در ترکیب جنگلها هستند.
ون-یونگ گوئو توضیح میدهد:
«تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان، جنگلزدایی برای زیرساختها، جنگلداری فشرده، بهرهبرداری چوب و تجارت جهانیِ گونههای درختی همگی نقش دارند. درختان سریعالرشد اغلب بهطور فعال ترویج میشوند زیرا بهسرعت چوب یا زیستتوده تولید میکنند. اما از دید بومشناختی، آنها اغلب شکنندهتر و مستعد بیماری هستند.»
مدیریت فعال اکوسیستم ضروریست
در این مطالعه، پژوهشگران بررسی کردند که گونههای درختی در سناریوهای آینده چگونه گسترش پیدا میکنند یا ناپدید میشوند. نتایج بهروشنی نشان میدهد گونههایی که هماکنون بومیشدهاند انتظار میرود در دهههای آینده حضور غالبتری در جنگلها داشته باشند.
اِسوِنینگ میگوید این امر توقفِ ازدسترفتنِ گونههای درختی کُندرشد را ضروری میکند. این هدف میتواند از راه اولویت دادن بیشتر به این گونهها در مدیریت جنگل و همچنین از راه احیای فعالتر اکوسیستمها محقق شود.
«هنگام ایجاد جنگلهای جدید، باید تأکید بسیار بیشتری بر گونههای درختی کُندرشد و نادر شود. این کار جنگلها را متنوعتر و تابآورتر میکند. این گونهها همچنین باید در تلاشهای حفاظتی و احیایی بهشکل فعال ترویج شوند، جایی که اغلب با بازگشت جوامع غنیتر جانوران بزرگ تعامل مثبت دارند، جانورانی که خود نیز برای کارکرد آیندهی اکوسیستمها اهمیت دارند.»
مترجم: زهرا ذوالقدر
