علائم اولیه زوال عقل را با پیری اشتباه نگیرید

فرادید| اصطلاح «زوال عقل» به یک بیماری خاص اطلاق نمی‌شود؛ بلکه مجموعه‌ای از علائم را در برمی‌گیرد که در نتیجه ابتلا به بیماری‌هایی مانند آلزایمر پدید می‌آیند و به سلول‌های عصبی که پیام‌ها را از مغز انتقال می‌دهند، آسیب می‌زنند. 

این بیماری مخصوصا در افراد مسن‌تر رواج دارد و از هر ۱۴ فرد بالای ۶۵ سال، یک نفر و از هر شش فرد بالای ۸۰ سال، یک نفر به این عارضه مبتلا است و از دید آماری، احتمال ابتلای زنان بیشتر از مردان است. 

هرکس این عارضه را به شکلی متفاوت با دیگران تجربه می‌کند؛ اما علائم معمول زوال عقل به سه دسته تقسیم می‌شوند: مشکلات حافظه، قدرت شناخت و توانایی برقراری ارتباط با دیگران. 

شایع‌ترین علائم زوال عقل 

پنج مورد از رایج‌ترین علائم این بیماری عبارتند از: 

• مشکل در تصمیم‌گیری و استدلال
• مشکل در درک زمان و مکان مانند نیمه‌شب بلند شدن برای سر کار رفتن
• مشکل در برقراری ارتباط موثر با دیگران مانند ناتوانی در پیدا کردن واژه‌های درست
• اغلب حرف‌های خود را تکرار می‌کنند و دنبال کردن مکالمات برایشان سخت است
• تغییرات شخصیتی و رفتاری، تغییر خلق‌وخو و ابتلا به اضطراب و افسردگی

تشخیص زوال عقل ممکن است به دلیل شباهت این علائم به نشانه‌های مرتبط با افول طبیعی توانایی‌ها در کهنسالی، دشوار باشد. 

طبق مطالعه‌ای، از هر چهار بیمار مبتلا به زوال عقل، بیماری یک نفر در نهایت دست‌کم دو سال پس از ابتلا، تشخیص داده می‌شود. 

این مطالعه از ۱۰۱۹ بیمار مبتلا به زوال عقل و مراقبان آن‌ها درباره تجربه‌هایشان از روند تشخیص نظرسنجی کرد و دریافت دلیل اصلی اینکه افراد کمک لازم را دریافت نمی‌کنند، اینست که علائم‌شان با روند طبیعی کهنسالی اشتباه گرفته می‌شود؛ شرایطی که در ۴۲ درصد موارد پیش می‌آید. 

حدود ۲۶ درصد پاسخ‌دهندگان گفتند بیماری آن‌ها تا دو سال رسما تشخیص داده نشد و یک‌چهارم جز این، گفتند وقتی معلوم شد زوال عقل دارند که به نقطه بحرانی رسیده بودند. 

متخصصان، مبتلایانِ احتمالی یا کسانی را که از افت توانایی‌های عزیزانشان نگرانند، تشویق می‌کنند تا پیشقدم شوند، چون به عقیده آن‌ها کسی که یک سوال را بارها می‌پرسد، پیر نشده، بلکه مریض است. 

به گفته این متخصصان، اگر برای خود یا عزیزانتان نگرانید، برای دریافت کمک به پزشک مراجعه کنید. یافته‌های واضح نشان می‌دهد به‌تنهایی دست‌وپنجه نرم کردن با علائم زوال عقل و کمک نگرفتن، چقدر خطرناک است. 

یک متخصص در این باره گفته: بله وقتی مشخص می‌شود مبتلا شده‌ایم، هراس‌انگیز است. خودم می‌دانم؛ چون وقتی مشخص شد مادرم مبتلا شده، وحشت کردم. ولی پی بردن به حقیقت، ارزش چنین دلهره‌ای را دارد؛ چون ۹۰ درصد مبتلایان به زوال عقل گفته‌اند تشخیص بیماری به نفعشان بوده؛ چون سبب شده به خدمات درمانی، مراقبتی و حمایتی دسترسی اساسی پیدا کنند و زمان باارزش برنامه‌ریزی برای آینده را از دست ندهند. با توجه به اینکه همه‌گیری کرونا سبب شد میزان تشخیص کاهش یابد، کمک گرفتن بیش از هر زمانی اهمیت یافته است. 

علائم اولیه زوال عقل 

انجمن آلزایمر انگلیس با همکاری کالج سلطنتی پزشکی عمومی فهرست بازبینی جدیدی تدوین کرده تا در شناسایی علائم زوال عقل به مردم کمک کند و آن‌ها را به معاینه‌های تشخیصی و کمک گرفتن تشویق کند. 

ارزیابی اینکه فرد مشکلات حافظه دارد، مانند به زحمت افتادن در به یاد آوردن کلماتِ درست یا تکرار کردن پرسش‌ها و عبارت‌ها، معضلاتی در زندگی روزمره مانند به زحمت افتادن در پرداخت قبض‌ها یا گم شدن بیرون از خانه و همچنین مواجه شدن با مشکلات عاطفی یا رفتاری مثل پرخاشگری یا برخورد زننده یا گوشه‌گیری از جمله مواردی هستند که در این فهرست آمده است. 

برای بیماران، خانواده‌هایشان و پزشکان عمومی اهمیت حیاتی دارد که مشاوره در مورد نشانه‌های بالقوه زوال عقل به‌موقع و کارامد باشد. 

فهرست بازبینی جدید که با همکاری انجمن آلزایمر تدوین شده، ابزاری ساده و رایگان برای کمک به بیمار و خانواده‌اش است تا طی معاینات که اغلب وقت کم است، علائم و نگرانی‌ها به روشنی بیان شوند. 

بر اساس آمارهای رسمی، در حال حاضر بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان مبتلا به زوال عقل هستند و همچنین هرساله نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید ابتلا به این بیماری گزارش می‌شود. 

آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO) هم نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ درصد مبتلایان به زوال عقل از کشورهای کم‌درآمد یا با درآمد متوسط هستند. 

سازمان جهانی بهداشت نیز درباره این موضوع گفته: این بیماری با گذشت زمان بدتر می‌شود و بیشتر افراد مسن را تحت تاثیر قرار می‌دهد اما همه افراد با افزایش سن به آن مبتلا نمی‌شوند. بیماری آلزایمر، یکی از اختلالات زیرمجموعه زوال عقل و شایع‌ترین نوع آن است. 

برای حفظ سلامت مغز این چند توصیه بهداشتی را جدی بگیرید: 

۱– خواب کافی داشته باشید

ایجاد عادت خواب مفید، یعنی شش تا هشت ساعت خواب شبانه یکی از بهترین کارهایی است که می‌توانید برای سلامت مغز انجام دهید. 

خواب به تقویت انعطاف‌پذیری مغز و توانایی آن برای سازگاری با موقعیت‌ها و تجربیات جدید کمک می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد سازگاری مغز با چالش‌های جدید، کارآیی و عملکرد شناختی آن را با افزایش سن، بهبود می‌بخشد. 

۲– گردش خون قلب را بالا ببرید

با ورزش روزانه در حفظ سلامت مغز بکوشید، چرا که ورزش منظم جریان خون در مغز را افزایش می‌دهد. در واقع قلب قوی از طریق گردش خون کافی به مغز کمک می‌کند تا عملکرد بهینه خود را حفظ کند. 

تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که منظم ورزش می‌کنند، کمتر در معرض خطر ابتلا به آلزایمر قرار دارند. ورزش همچنین ابتلا به آلزایمر یا زوال قابلیت شناختی مغز را که با افزایش سن افراد بیشتر می‌شود، به تاخیر می‌اندازد. 

توصیه علمی، ۱۵۰ دقیقه ورزش طی یک هفته است اما هر مقدار که بتوانید بدن خود را به حرکت درآورید، بهتر از هیچ است. 

۳– با دوستانتان معاشرت کنید

تنهایی به سلامت روان، سلامت عاطفی و سلامت مغز افراد صدمه می‌زند. پس ارتباط با دیگران امری حیاتی است. به طور کلی، طول عمر افرادی که ارتباط اجتماعی قوی دارند، بیشتر است. گذران وقت با دیگران برای زندگی عاطفی ما بسیار مفید است. همین موضوع به سلامت مغز نیز کمک شایانی خواهد کرد. 

با توجه به مطالعات، ارتباطات اجتماعی قوی به کاهش خطر افسردگی و اضطراب منجر می‌شود و به افراد کمک می‌کند با مسائل دشوار بهتر کنار بیایند. 

امکان ارتباط گرفتن با دیگران می‌تواند یک چالش هم باشد به ویژه با افزایش سن. با وجود دوستانی که در سراسر کشور پراکنده شده‌اند، می‌توان از رسانه‌های اجتماعی و اپلیکیشن‌های پیام‌رسان برای ارتباط با عزیزان استفاده کرد. 

۴– کارهای جدید را تجربه کنید

قرار گرفتن در معرض افراد، مکان‌ها و چالش‌های جدید سرزندگی ذهن را حفظ می‌کند، انعطاف‌پذیری مغز را بهبود می‌بخشد و آن را تقویت می‌کند. 

به مکان‌های جدید سفر کنید و فرهنگ‌های متفاوت را تجربه کنید. از پرداختن به سرگرمی‌های متفاوت از شغلتان مانند عکاسی و گوش دادن به موسیقی کلاسیک، لذت ببرید چرا که تجربه فعالیت‌های جدید لزوما به این معنا نیست که حتما باید پول خرج کنید. 

این کار حتی می‌تواند درست کردن یک پازل دشوار باشد که پیش‌تر انجام نداده‌اید. حتی ورود به اجتماع جدید هم مغز را ترغیب می‌کند با افراد مختلف سازگار شود. 

۵– رژیم غذایی سالم و متناسبی داشته باشید

غذاهای فرآوری‌شده با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل رابطه دارند. بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند غذاهای بسیار فرآوری‌شده مانند غذاهای نیمه‌آماده بسته‌بندی‌شده یا سیب‌زمینی سرخ‌کرده برای سلامت بدن مضرند و خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت، کلسترول یا فشار خون بالا را افزایش می‌دهند. 

اگر فشار خون بالا دارید، احتمالا در معرض خطر ابتلا به مشکلات مغزی مانند سکته یا زوال عقل قرار دارید. پس بدانید غذاهای فرآوری‌شده سلامت مغز شما را تهدید می‌کنند. برای حفظ سلامت مغز و بدن خود از غذاهای فرآوری‌شده بپرهیزید و سعی کنید از یک رژیم غذایی کامل شامل انواع میوه‌ها، سبزیجات، گوشت بدون چربی و غلات کامل استفاده کنید. 

مغز شما از بسیاری جهات از بدن شما جدا نیست؛ بنابراین چیزهایی که برای بدن مفیدند، برای مغز هم مفید به شمار می‌آیند.

مترجم: زهرا ذوالقدر