بزرگ‌ترین گل جهان چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

فرادید| این گل شگفت‌انگیز به‌دلیل اندازه و بویش شهرت دارد. این گل که بیشتر به نام «گل جنازه» شناخته می‌شود، هنگام شکفتن بویی شبیه گوشت فاسد تولید می‌کند. این بوی نامطبوع در واقع یک استراتژی هوشمندانه برای بقاء است. این گیاه کف تاریک جنگل که گرده‌افشان‌ها کم هستند رشد می‌کند و برای انتقال گرده به مگس‌ها متکی است که آن‌ها را با بوی گند خود جذب می‌کند. 

به گزارش فرادید، لقب بزرگ‌ترین گل منفرد جهان به «رافلزیا آرنولدی» یا «زنبق بدبو» تعلق دارد، یک شگفتی گیاه‌شناسی که در دل جنگل‌های بارانی استوایی سوماترا و بورنئو در آسیای جنوب شرقی یافت می‌شود. برخلاف گیاهان بلند یا خوشه‌های گل بزرگ، زنبق بدبو با اندازه بزرگ یک شکوفه تک خود شناخته می‌شود. هر گل می‌تواند تا یک متر قطر و حدود ۱۱ کیلوگرم وزن داشته باشدکه آن را به بزرگ‌ترین گل شناخته‌شده در جهان تبدیل می‌کند. 

اگرچه گیاهان دیگری مانند تایتان آروم یا نخل تالیپوت ممکن است در نگاه نخست بزرگ‌تر به نظر برسند، گل‌های آن‌ها در واقع از چندین گل کوچک تشکیل شده است. در مقابل، رافلزیا آرنولدی تنها یک شکوفه عظیم تولید می‌کند و به همین دلیل جایگاه ویژه‌ای در گیاه‌شناسی دارد. 

ظاهر گل نیز مثل اندازه آن چشمگیر است. گل به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز، بیشتر ارغوانی یا آجری تیره است و با لکه‌های روشن و برجسته پوشیده شده است. 

گلبرگ‌های ضخیم و گوشتی آن بافت چروکیده‌ای دارند که اغلب با گوشت خام یا فاسد مقایسه می‌شود و تاثیر بصری ناخوشایندی ایجاد می‌کند. وقتی گل کامل باز شود، روی کف جنگل قرار می‌گیرد و منظره‌ای دراماتیک و کمابیش فرازمینی در دل جنگل‌های انبوه ایجاد می‌کند. 

محل رویش

«رافلزیا آرنولدی» بومی جنگل‌های بارانی سوماترا و بورنئو در آسیای جنوب شرقی است. این گل در جنگل‌های بارانی اولیه و ثانویه یافت می‌شود، اما برای بقاء نیازمند شرایط بسیار خاصی است. گیاه با جنگل‌های تاریک و مرطوب سازگار شده، نیاز به حداقل نور خورشید و دمای محیط کمابیش ثابت دارد. این شرایط کنترل‌شده نه‌تنها برای خود گل، بلکه برای گیاه میزبان آن هم مهم است. 

برخلاف سایر گیاهان گلدار، رافلزیا آرنولدی مستقل در خاک رشد نمی‌کند. این گل تمام عمر خود را درون یک پیچک میزبان از جنس تتراستیگما سپری می‌کند. این ارتباط نزدیک یکی از دلایل محدود بودن پراکنش گیاه به پیچک‌ها و محیط جنگل است. پیچک‌ها همواره با بالا رفتن از درختان مجاور برای رسیدن به نور خورشید گسترش می‌یابند و در نتیجه تاجی متراکم از گیاهان لایه‌لایه ایجاد می‌کنند. به نظر می‌رسد رافلزیا آرنولدی قسمت‌های تاریک این زیستگاه را ترجیح می‌دهد و اگر جوانه‌ای در نور کمی که از پوشش گیاهی نفوذ می‌کند ظاهر شود، خیلی زود رنگ آن تیره می‌شود. 

به دلیل وابستگی بالای گیاه به شرایط خاص جنگل بارانی، رویش طبیعی آن هم محدود و پراکنده است. حتی در زیستگاهی مناسب، گل به ندرت دیده می‌شود و شکوفه‌ها نادر و پیش‌بینی‌نشدنی هستند. 

گیاهی متفاوت با سایر گیاهان

ویژگی خاص رافلزیا آرنولدی اینست که کمابیش شبیه گیاه به نظر نمی‌رسد. برگ، ساقه یا ریشه ظاهری ندارد. این گیاه یک تمام انگل (holoparasite) است، به این معنا که تمام عمر خود را به‌شکل انگل سپری می‌کند و برای دریافت آب و مواد مغذی به پیچک میزبان متکی است. 

بیشتر عمر خود را کاملاً پنهان می‌ماند. درون بافت‌های پیچک تتراستیگما، به شکل شبکه‌ای از رشته‌های باریک رشد می‌کند که به سلول‌های میزبان متصل هستند و هیچ نشانه‌ای از وجود گل در خارج دیده نمی‌شود. این حالت می‌تواند ماه‌ها یا حتی سال‌ها ادامه یابد بدون اینکه شکوفه‌ای ظاهر شود. 

گیاه تنها زمانی دیده می‌شود که آماده تکثیر باشد. سپس یک جوانه بزرگ و گِرد روی پیچک میزبان شکل می‌گیرد، درست در سطح زمین. جوانه‌ها ضخیم و کلم‌مانند هستند و اغلب حدود ۳۰ سانتی‌متر قطر دارند، اگرچه برخی بسیار بزرگ‌تر می‌شوند. بزرگ‌ترین جوانه‌ی ثبت‌شده در سال ۱۹۵۶ در کوه ساگو در سوماترا، ۴۳ سانتی‌متر قطر داشت. دانشمندان اندونزیایی این جوانه‌ها را «knops» می‌نامند. 

بوی گند

وقتی جوانه باز می‌شود، به شکلی دیدنی و گاهی با صدای خفیف «هیس» شکوفا می‌شود. با وجود مدت زمانِ طولانی رشد، گلِ کامل تنها چند روز دوام دارد و بنابراین ظاهر آن گذراست. در همین مدت کوتاه، بویی بسیار قوی و ناخوشایند منتشر می‌کند که معمولاً با گوشت فاسد مقایسه می‌شود و به همین دلیل به «گل جنازه» معروف است. 

این بوی ناخوشایند نقش مهمی در گرده‌افشانی دارد. چون گیاه در اعماق جنگل رشد می‌کند و به‌ندرت شکوفه می‌دهد، جذب گرده‌افشان‌ها دشوار است. برای حل این مشکل، بوی مواد آلیِ در حال فساد را تقلید می‌کند که مگس‌ها و سایر حشرات خوراکی را جذب کند و این حشرات ناخواسته گرده را از گل‌ها به یکدیگر منتقل کنند و امکان لقاح فراهم شود. 

مترجم: زهرا ذوالقدر