ردپای «اقیانوس بزرگ» بر روی سیارۀ «مریخ» پیدا شد

فرادید| شواهد جدید از رودخانه‌های باستانی نشان می‌دهد که مریخ احتمالاً به لطف اقیانوسی که تمام نیم‌کره شمالی آن را فرا گرفته بود، زمانی وضعیتی مشابه زمین داشته است. دوربین‌های چندین مدارگرد مریخ، بقایای غبارآلودِ دلتاهای رودخانه‌ای را ثبت کرده‌اند که جزئیات آن در پژوهشی که در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۲۶ در مجله علمی NPJ Space Exploration منتشر شد، شرح داده شده است.

به گزارش فرادید؛ این تیم تحقیقاتی به سرپرستی پژوهشگران دانشگاه برن، منطقه مشهور «دره مارینر» را مورد بررسی قرار دادند؛ این منطقه بزرگ‌ترین سیستم دره‌ای در مریخ است و طولی پنج برابر بیشتر از «گرند کانیون» آمریکا دارد. نمایندگان دانشگاه برن در بیانیه‌ای نوشتند: «دانشمندان در نزدیکی این سیستم دره‌ای، ساختارهایی را شناسایی کردند که شباهت بسیاری به دلتاهای رودخانه‌ای روی زمین دارند».

منطقه‌ای از سطح مریخ که محققان آثار ریختن یک رودخانه به اقیانوس را در آن یافته‌اند

در ادامه این بیانیه آمده است: «این ساختارها نشان‌دهنده محل ریزش یک رودخانه به اقیانوس هستند. بنابراین، این مطالعه جدید شواهد روشنی از یک خط ساحلی و به دنبال آن، وجود یک اقیانوس باستانی در مریخ ارائه می‌دهد».

آب در همه جای سیاره سرخ

اگرچه مریخِ امروزی خشک و غبارآلود است، اما نشانه‌های زیادی وجود دارد که ثابت می‌کند این سیاره در گذشته‌های دور میزبان آب بوده است. برای مثال، مریخ‌نوردها سنگ‌هایی موسوم به «بلوبری» را پیدا کرده‌اند که ممکن است حاوی مواد معدنی اکسید آهنِ دارای آب باشند. همچنین مریخ‌نورد «کنجکاوی» ناسا در سال ۲۰۲۵ تصاویری از «چین‌وشکن‌های» احتمالی یک بستر رودخانه باستانی ثبت کرد و برخی مأموریت‌های مدارگرد نیز شواهدی از ذخایر عظیم آب در زیر زمین پیدا کرده‌اند.

مطالعه جدید بر «ژئومورفولوژی مریخ» (مطالعه اشکال سطح زمین و فرآیندهای سازنده آن‌ها) تمرکز داشته و از داده‌های چندین فضاپیما از جمله «مدارگرد ردیاب گاز اگزومارس» و «مارس اکسپرس» استفاده کرده است.

ایگناتیوس آرگادستیا، نویسنده اصلی این مطالعه و دانشجوی دکتری در مؤسسه علوم زمین‌شناسی دانشگاه برن، می‌گوید: «تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا به ما این امکان را داد که با نقشه‌برداری دقیق، سیمای مریخ را با جزئیات زیاد مطالعه کنیم. هنگام اندازه‌گیری و نقشه‌برداری، کوه‌ها و دره‌هایی را تشخیص دادم که دقیقاً مشابه مناظر کوهستانی روی زمین هستند؛ اما آنچه بیش از همه مرا شگفت‌زده کرد، دلتاهایی بود که در لبه یکی از این کوه‌ها کشف کردم».

ردیابی خط ساحلی باستانی

تیم تحقیق در این بررسی متوجه «دلتاهای بادبزنی» شد؛ این دلتاها زمانی شکل می‌گیرند که رسوبات و شن و ماسه در یک آب ساکن روی هم انباشته شوند. به گفته این تیم، رسوبات مشاهده شده در تصاویر مریخی بسیار شبیه به دلتاهای فعال روی زمین هستند؛ یعنی همان جایی که رودخانه‌ها به اقیانوس می‌ریزند.

تمام این رسوبات در ارتفاعی بین ۳۶۵۰ تا ۳۷۵۰ متر نقشه‌برداری شده‌اند و قدمت آن‌ها به حدود ۳.۳۷ میلیارد سال پیش بازمی‌گردد. با توجه به اینکه تمام این رسوبات تقریباً در یک سطح ارتفاعی یکسان و در منطقه‌ای در پست‌بوم‌های شمالی مریخ قرار دارند، محققان استدلال می‌کنند که این ساختارها مرزهای یک خط ساحلی باستانی را نشان می‌دهند. این تیم افزود که احتمالاً اقیانوسی که زمانی در آنجا جریان داشته، تمام نیم‌کره شمالی مریخ را پوشانده بود.