چگونه بعضی از مارها یک سال غذا نمیخورند؟
مارها در زمان غذا خوردن، استاد «پرخوری» هستند؛ آنها میتوانند طعمههایی چنان بزرگ را ببلعند که از نظر اندازه واقعاً خلاف قوانین فیزیک به نظر میرسد. اما فاصلهٔ بین وعدههای غذاییشان حتی عجیبتر است؛ آنها میتوانند ماهها بدون غذا ادامۀ حیات دهند. این موضوع حتی برای متخصصان هم غیرقابلباور بوده است؛ اما حقیقت دارد و اکنون پژوهشگران فکر میکنند دلیلش را یافتهاند.
فرادید| تاد کاستو، ژنومیست دانشگاه تگزاس که در این پژوهش تازه نقشی نداشته، میگوید: «این دادهها همیشه جلوی چشم ما بودند، اما نتوانسته بودیم متوجهشان شویم». اما ماجرا چیست؟ همهچیز به هورمون «گرلین» برمیگردد.
به گزارش فرادید؛ گرلین هورمونی است که عمدتاً در معده تولید میشود و به مغز پیام میدهد که زمان غذا خوردن رسیده است. به آن «هورمون گرسنگی» هم میگویند. زمانی دانشمندان امیدوار بودند این هورمون بتواند کلید درمان چاقی، بیاشتهایی یا دیابت باشد، اما نقش پیچیدهٔ آن در متابولیسم باعث شد این امیدها بینتیجه بماند. حتی مسدود کردن آن در موشها هیچ تأثیری بر اشتها یا وزن نداشت.
بنابراین دانش ما دربارهٔ عملکرد واقعی گرلین ناقص بود. در پژوهش جدید، دانشمندان تصمیم گرفتند سراغ خزندگان بروند. آنها ژنوم ۱۱۲ گونه شامل مارها، آفتابپرستها، لاکپشتها و آگاماها را بررسی کردند و متوجه شدند که ۳۲ گونه مار، ۴ گونه آفتابپرست و ۲ گونه آگاما تقریباً ژنهای تولیدکنندهٔ هورمون گرلین را از دست دادهاند.
در برخی گونهها فقط تکههای ناقصی از ژن دیده میشد، در برخی دیگر کاملاً حذف شده بود و در بعضی نیز آنقدر تغییر کرده بود که دیگر قابل استفاده نبود.
اما این یعنی چه؟ این الگو نشان میدهد که حذف ژن گرلین احتمالاً در مسیر تکامل چندین بار و بهطور مستقل در گروههای مختلف خزندگان رخ داده است؛ حتی شاید چند بار فقط در مارها.
اما گرلین تنها چیزی نیست که این حیوانات از دست دادهاند. آنها همچنین یک آنزیم ضروری برای فعال شدن گرلین به نام MBOAT4 را نیز ندارند.
پژوهشگران میگویند این حذف ژنتیکی احتمالاً نتیجهٔ سازگاریهای شدید رفتاری و فیزیولوژیکی است که خزندگان و بهویژه مارها برای زنده ماندن در محیطهایی با طعمهٔ کم و نامطمئن تکامل دادهاند.
نبودن گرلین چگونه به مارها کمک میکند؟
در پستانداران، گرلین هنگام گرسنگی به بدن میگوید چربی بسوزاند تا حیوان بتواند دنبال غذا بگردد. اما مارها و برخی خزندگان دیگر رفتار «کمین و انتظار» دارند: آنها در یک نقطه ثابت میمانند تا طعمه خودبهخود نزدیک شود.
برای زنده ماندن با این روش شکار، این حیوانات باید مصرف انرژی در حالت استراحت را به شدت کاهش دهند. حذف ژنهای گرلین دقیقاً همین کار را انجام میدهد.
جالب اینجاست که این تغییر ژنتیکی الگوی متابولیک مارها را کاملاً برعکس پستانداران میکند و به آنها اجازه میدهد ماهها یا حتی یک سال کامل بدون غذا زنده بمانند.
کاستو این یافته را «کاملاً شگفتانگیز» توصیف میکند و میگوید این پژوهش میتواند اولین قدم برای درک بهتر عملکرد گرلین در سایر حیوانات نیز باشد. او میگوید: «هیچوقت نمیدانید این تحقیقات در نهایت به کجا میرسند».
این مطالعه در مجله Open Biology منتشر شده است.
