همه چیز درباره علائم و خطرات هانتاویروس؛ آیا درمان دارد؟

فرادید| اولین گزارش‌های شناخته‌شده از بیماری‌های ناشی از هانتاویروس به اوایل دهه ۱۹۵۰ و جنگ کره برمی‌گردد. آن زمان هزاران سرباز در منطقه‌ای نزدیک رود «هانتان» در کره دچار تب خونریزی‌دهنده همراه با درگیری کلیوی شدند.

به گزارش فرادید، اما خود ویروس به‌صورت علمی و آزمایشگاهی بعدتر، در سال ۱۹۷۶، توسط ویروس‌شناس کره‌ای «هو وانگ لی» از ریه یک جونده در کره جنوبی جدا و شناسایی شد و نام «هانتاویروس» هم از رود هانتان گرفته شد.

هانتاویروس یک ویروس واحد نیست، بلکه خانواده‌ای از ویروس‌هاست که از طریق تماس با جوندگان آلوده و ترشحات آن‌ها به انسان منتقل می‌شود و می‌تواند دو سندرم مهم ایجاد کند: «سندرم ریوی هانتا» که ریه‌ها را درگیر می‌کند و «تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی» که بیشتر به کلیه‌ها آسیب می‌زند.

در حال حاضر درمان اختصاصیِ قطعی برای عفونت هانتاویروسی وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام و مراقبت حمایتی سریع در بیمارستان، به‌ویژه در بخش مراقبت‌های ویژه، می‌تواند شانس بقا را به‌طور محسوسی افزایش دهد.

هانتاویروس چیست؟

هانتاویروس‌ها در سراسر جهان دیده می‌شوند و مخزن اصلی آن‌ها جوندگان هستند؛ انسان معمولاً پس از تماس با ادرار، مدفوع، بزاق یا مواد لانه‌سازی جوندگان آلوده مبتلا می‌شود.

شایع‌ترین مسیر انتقال، استنشاق ذرات آلوده در هوا هنگام تمیز کردن فضاهای آلوده به فضولات جوندگان است، هرچند تماس دست با سطوح آلوده و سپس لمس دهان یا بینی، گازگرفتگی و حتی مصرف غذای آلوده هم می‌تواند خطرساز باشد.

بر اساس داده‌های CDC، بیشتر هانتاویروس‌ها از انسان به انسان منتقل نمی‌شوند، اما برای برخی سویه‌ها مانند ویروس آند در آمریکای جنوبی، انتقال انسان‌به‌انسان به‌صورت نادر گزارش شده است.

علائم بیماری هانتاویروس

در «سندرم ریوی هانتا»، علائم معمولاً ۱ تا ۸ هفته پس از تماس با جونده آلوده ظاهر می‌شود و فاز ابتدایی آن اغلب شبیه یک بیماری ویروسی یا آنفلوآنزا است.

نشانه‌های اولیه شامل تب، خستگی، دردهای عضلانی به‌ویژه در ران، باسن و پشت است و حدود نیمی از بیماران دچار سردرد، سرگیجه، لرز، تهوع، استفراغ، اسهال و درد شکم می‌شوند.

چند روز بعد، بیماری می‌تواند وارد فاز خطرناک‌تری شود؛ در این مرحله سرفه، تنگی نفس و احساس فشار روی قفسه سینه بروز می‌کند، زیرا مایع در ریه‌ها جمع می‌شود.

در نوع کلیویِ بیماری یعنی HFRS، علائم معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته پس از مواجهه آغاز می‌شود، هرچند گاهی تا ۸ هفته هم طول می‌کشد.

این بیماران ممکن است با سردرد شدید، درد پشت و شکم، تب و لرز، تهوع، تاری دید، افت فشار خون، خونریزی داخلی و در موارد شدید نارسایی حاد کلیه مراجعه کنند.

چرا هانتاویروس خطرناک است؟

خطر اصلی هانتاویروس در این است که علائم اولیه آن اختصاصی نیست و ممکن است با آنفلوآنزا یا دیگر عفونت‌های تنفسی اشتباه گرفته شود؛ همین موضوع می‌تواند تشخیص را به تأخیر بیندازد.

CDC می‌گوید سندرم ریوی هانتا در حدود ۴ نفر از هر ۱۰ مبتلا می‌تواند کشنده باشد و مرگ‌ومیر معمولاً در مرحله قلبی-ریوی و طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از شروع این فاز رخ می‌دهد، اگر مراقبت کافی فراهم نشود.

در نوع کلیوی نیز شدت بیماری بسته به سویه ویروس متفاوت است؛ برای مثال، مرگ‌ومیر برخی سویه‌ها مانند Hantaan و Dobrava بین ۵ تا ۱۵ درصد گزارش شده، در حالی که در برخی سویه‌های دیگر کمتر از ۱ درصد است.

آیا هانتا ویروس درمان دارد؟

پاسخ کوتاه این است: درمان اختصاصی تأییدشده برای هانتاویروس وجود ندارد.

درمان فعلی بر پایه مراقبت حمایتی است؛ یعنی کنترل دقیق وضعیت قلب و ریه، اکسیژن‌درمانی، تنظیم مایعات، و در صورت نیاز لوله‌گذاری و اتصال به دستگاه تهویه مکانیکی.

در موارد بسیار شدید، استفاده زودهنگام از ECMO برای بیماران دچار فروپاشی قلبی-ریوی با بقای حدود ۸۰ درصد همراه بوده است.

همچنین CDC تصریح می‌کند که «ریباویرین» در درمان سندرم ریوی هانتا مؤثر نشان داده نشده است.

چه کسانی بیشتر در معرض خطرند؟

هر فردی که با جوندگان حامل ویروس یا فضولات و لانه آن‌ها تماس داشته باشد در معرض خطر است، اما این خطر در خانه‌ها، انبارها، سوله‌ها، مزارع، اصطبل‌ها، کمپ‌ها و فضاهای روستایی آلوده بیشتر می‌شود.

حتی افراد سالم نیز در صورت تماس با ویروس ممکن است دچار بیماری شدید شوند و داشتن حیوان خانگی هم لزوماً محافظت ایجاد نمی‌کند، چون سگ و گربه ممکن است جونده آلوده را به خانه بیاورند.

به همین دلیل، پزشکان توصیه می‌کنند هر فردی که پس از مواجهه با فضولات جوندگان دچار تب، بدن‌درد یا به‌خصوص تنگی نفس می‌شود، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کند و سابقه تماس احتمالی را به پزشک اطلاع دهد.