کشف کلید خارش در مغز؛ سامانه‌ای که به ما می‌گوید دست از خاراندن برداریم

وبگاه سایِنس دِیلی در گزارشی آورده است: حتماً برای شما هم پیش آمده که جایی از بدنتان دچار خارش شده و پس از چند لحظه خاراندن، آن حس آزاردهنده فروکش کرده است. حالا دانشمندان بخشی از یک سامانه زیستی را کشف کرده‌اند که به مغز فرمان می‌دهد: بس است، خاراندن کافی است.

این یافته می‌تواند توضیح دهد چرا در افراد مبتلا به خارش مزمن، این فرآیند طبیعی مختل می‌شود و خارش، پایان‌ناپذیر به نظر می‌رسد.

مولکولی به نام TRPV4

پژوهشگران دانشگاه لوون در بروکسل نقش غیرمنتظره‌ای برای مولکولی به نام TRPV4 در خارش و نحوه توقف آن یافته‌اند. روبرتا گوالدانی (Roberta Gualdani)، سرپرست این پژوهش، می‌گوید: در ابتدا داشتیم نقش این مولکول را در درد بررسی می‌کردیم. اما چیزی که توجه ما را جلب کرد، نقش آن در خارش بود؛ به طور خاص، اینکه بدن چطور تصمیم می‌گیرد دست از خاراندن بردارد.

TRPV4 چیست و چه نقشی دارد؟

TRPV4 را مثل یک دروازه کوچک در سلول‌های عصبی تصور کنید. این دروازه‌ها به سیستم عصبی کمک می‌کنند تا دما، فشار و آسیب بافت را حس کند. سال‌ها بود که دانشمندان حدس می‌زدند TRPV4 در حس تحریکات فیزیکی نقش دارد، اما نقش آن در خارش، به‌ویژه خارش مزمن، همیشه یک معمای حل‌نشده بود.

چرا گاهی خاراندن متوقف نمی‌شود؟

پژوهشگران برای فهمیدن آنچه رخ می‌دهد، موش‌های آزمایشگاهی را بررسی کردند. آن‌ها وضعیتی شبیه خارش مزمن (مانند آنچه در مبتلایان به اگزما دیده می‌شود) در موش‌ها ایجاد کردند. نتیجه جالب بود: موش‌هایی که مولکول TRPV4 در آن‌ها حذف شده بود، در کل کمتر دچار خارش می‌شدند، اما هر بار که خارش شروع می‌شد، مدت بسیار بیشتری به خاراندن ادامه می‌دادند.

گوالدانی توضیح می‌دهد: در نگاه اول، این یافته متناقض به نظر می‌رسد. اما دقیقاً همین نکته، راز اصلی را آشکار می‌کند.

سیگنال «بس است» در مغز

این مطالعه نشان می‌دهد که TRPV4 فقط ایجادکننده حس خارش نیست. بلکه کمک می‌کند یک سیگنال بازخورد منفی در بدن فعال شود؛ یعنی بعد از چند لحظه خاراندن، این پیام به مغز ارسال می‌شود: خارش برطرف شده، دیگر بس است.

وقتی این سامانه از کار بیفتد، فرد آن احساس رضایت پس از خاراندن را تجربه نمی‌کند؛ در نتیجه، بی‌وقفه به خاراندن ادامه می‌دهد. این دقیقاً همان وضعیتی است که در موش‌های آزمایشگاهی و بیماران مبتلا به خارش مزمن دیده می‌شود.

گوالدانی می‌گوید: وقتی قسمتی از بدنتان می‌خارد و آن را می‌خارانید، بعد از چند لحظه مغز شما احساس رضایت را دریافت می‌کند. موش‌هایی که این مولکول را نداشتند، آن احساس رضایت را دریافت نمی‌کردند؛ بنابراین خاراندن را تا چند برابر بیشتر از حالت عادی ادامه می‌دادند.

امید تازه برای درمان خارش مزمن

میلیون‌ها نفر در سراسر جهان از جمله افراد مبتلا به بیماری‌هایی مثل اگزما، پسوریازیس و برخی مشکلات کلیوی از خارش مزمن رنج می‌برند؛ اما هنوز درمان قطعی برای آن‌ها وجود ندارد. پژوهشگران امیدوارند با درک بهتر این سازوکار، بتوانند روزی درمان‌های مؤثرتری برای این بیماران ارائه دهند.

گوالدانی در پایان تأکید می‌کند: یافته‌های ما نشان می‌دهد که مسدودکردن کامل این مولکول راه‌حل مناسبی نیست. درمان‌های آینده باید بسیار دقیق‌تر و هوشمندانه‌تر طراحی شوند.

جزئیات این مطالعه در هفتادمین نشست سالانه انجمن بیوفیزیک ارائه شده است.

منبع: ایرنا