کشف گورستان 5 میلیونسالۀ نهنگها در اعماق اقیانوس
دانشمندان در یکی از شگفتانگیزترین اکتشافات دریایی سالهای اخیر، بزرگترین و عمیقترین گورستان شناختهشده نهنگها را در اعماق جنوبشرقی اقیانوس هند کشف کردهاند؛ منطقهای اسرارآمیز که بقایای نهنگها طی حدود پنج میلیون سال در آن انباشته شده است. این گورستان عظیم نه تنها گنجینهای از تاریخ تکامل نهنگها محسوب میشود، بلکه به زیستگاهی غنی برای موجودات اعماق دریا تبدیل شده که بسیاری از آنها احتمالاً گونههایی ناشناخته برای علم هستند.
فرادید| این کشف در منطقه شکستگی دیامانتینا که یک دره زیرآبی بسیار عمیق در اقیانوس هند در نزدیکی سواحل جنوبغربی استرالیا است انجام شد. پژوهشگران نخستین بار در اوایل سال ۲۰۲۳ با استفاده از یک زیردریایی پژوهشی به این ناحیه که حدود ۷ هزار متر زیر سطح دریا قرار دارد وارد شدند و در جریان ۳۲ مأموریت غواصی بعدی، گسترهای حیرتانگیز از بقایای نهنگها را در کف اقیانوس شناسایی کردند.
به گزارش فرادید؛ مطالعهای که در ۱۰ ژوئن در مجله Nature منتشر شد نشان میدهد که این گورستان در امتدادی حدود ۱۲۰۰ کیلومتر در کف اقیانوس کشیده شده است. پژوهشگران تنها بخش بسیار کوچکی، یعنی حدود ۰٫۶۵ کیلومتر مربع از این منطقه را بررسی کردند، اما در همین محدوده ۴۷۶ نهنگ فسیلشده و پنج لاشه نسبتاً جدید را یافتند.
بر اساس برآورد دانشمندان، تراکم بقایای نهنگها در این منطقه میتواند به حدود دو هزار نهنگ در هر مایل مربع برسد. پنگ ژو، زمینشناس دریایی از آکادمی علوم چین و یکی از نویسندگان مطالعه، میگوید: «ما در حال مشاهده آرامگاه نهایی میلیونها نهنگ بودیم؛ آرشیوی از تاریخ عمیق تکامل و حیات اعماق دریا. این تجربه هم فروتنکننده و هم الهامبخش بود و ما با احترامی که شایسته این مکان است با آن برخورد کردیم».
این گورستان شامل بقایای گونههای گوناگون نهنگهاست. پژوهشگران فسیل یک نهنگ منقاردار منقرضشده یافتند که قدمت آن به حدود ۵٫۳ میلیون سال پیش میرسد. همچنین وجود لاشههای نهنگهای امروزی نشان میدهد که این منطقه در طول میلیونها سال بهطور مداوم محل تجمع اجساد این پستانداران عظیم دریایی بوده است.
بزرگترین اسکلت کشفشده متعلق به یک نهنگ مینک جنوبگان به طول حدود پنج متر بود. علاوه بر آن، دانشمندان جمجمه فسیلشده گونهای جدید از نهنگ منقاردار را شناسایی کردند. این کشف اطلاعات تازهای درباره تاریخ تکامل نهنگهای منقاردار و چگونگی شکلگیری این گروه بسیار تخصصیافته ارائه میدهد.
هنگامی که نهنگها پس از مرگ به اعماق دریا فرو میروند، تجزیه بدن آنها ممکن است سالها طول بکشد و در این مدت منبع غذایی ارزشمندی برای موجودات اعماق دریا فراهم میکند. در اطراف این لاشهها، دانشمندان موجودات فراوانی از جمله عروسهای دریایی، کرمهای لولهای، ستارههای شکننده و کرمهایی که از استخوان تغذیه میکنند مشاهده کردند؛ بسیاری از این جانداران احتمالاً تاکنون توسط دانشمندان توصیف نشدهاند.
اما چرا این تعداد عظیم از نهنگها در همین منطقه جمع شدهاند؟ پژوهشگران هنوز پاسخ قطعی ندارند، اما چند احتمال مطرح کردهاند. این منطقه در مسیر مهاجرت چندین گونه از نهنگهای بالهدار قرار دارد و ممکن است برخی از آنها به دلایل طبیعی در این مسیر جان خود را از دست داده باشند. همچنین نهنگهای شکارچی که توانایی شیرجه به اعماق زیاد را دارند، شاید هنگام تعقیب طعمه به محدودهای وارد شده باشند که فراتر از توان فیزیولوژیکی آنها بوده است.
فرضیه دیگری نیز مطرح میکند که ممکن است بسیاری از نهنگها در نقاطی دورتر مرده باشند، اما شکل قیفی و V مانند دره دیامانتینا باعث شده جریانهای اقیانوسی بقایای آنها را به این محل منتقل و متمرکز کند؛ مشابه تلههای طبیعی روی خشکی مانند غارها یا چالههای قیری که بقایای جانوران را در طول زمان جمعآوری میکنند.
یکی از دلایل حفظ فوقالعاده این بقایا، ساختار خاص استخوانهای نهنگهای منقاردار است. بیشتر استخوانهای کشفشده از بخش پوزه این نهنگها بودند که تراکمی بسیار زیاد و ساختاری شبیه زره استخوانی دارند و در برابر فرسایش و تغذیه جانوران استخوانخوار مقاومتر هستند.
علاوه بر این، رسوبات در منطقه شکستگی دیامانتینا با سرعت بسیار کمی جمع میشوند و محیط سرد و پایدار اعماق اقیانوس شرایط مناسبی برای حفظ بقایا فراهم کرده است. پوشش معدنی محافظی که روی استخوانها شکل گرفته نیز روند تخریب آنها را به شدت کاهش داده است. به گفته پژوهشگران، ترکیب تراکم بالای استخوان، دفن آهسته و پوششهای معدنی باعث شده این بقایا بیش از پنج میلیون سال از نابودی در امان بمانند.
استیون جی. گادفری، دیرینهشناس و مسئول بخش فسیلها در موزه دریایی کالورت آمریکا که در این تحقیق مشارکت نداشت، این کشف را «کاملاً بیهمتا» توصیف کرد. او معتقد است که با وجود دشواری دسترسی به این منطقه دورافتاده و عمیق، احتمالاً رازهای هیجانانگیز دیگری نیز در اعماق آن نهفته است و این پژوهش تنها آغاز مجموعهای از کشفیات بزرگ در آینده خواهد بود.
