وقتی بدن دیگر خنک نمیشود
دادهها نشان میدهد که گرمای شدید سالانه حدود ۵۰۰ هزار نفر را به کام مرگ میکشد که فراتر از نرخ مرگومیر طبیعی است.
بدن انسان بهطور شگفتانگیزی مقاوم است و میتواند در طیف وسیعی از دماها عملکرد خود را حفظ کند. بدن میتواند خود را با شرایط وفق دهد و با عرق کردن از میان شرایطی عبور کند که برای اجداد ما غیرقابل تحمل به نظر میرسیدند. البته این توانایی حد مشخصی دارد و با چیزی به نام «دمای حباب مرطوب» اندازهگیری میشود.
این عدد گرما و رطوبت را با هم ترکیب میکند تا چیزی را ثبت کند که دماسنج به تنهایی نمیتواند به شما بگوید؛ آیا بدن شما واقعا میتواند خود را خنک کند یا خیر؟.
مرز بقای انسان
اثر خنککنندگی تعریق تنها زمانی حاصل میشود که عرق تبخیر گردد و فرآیند تبخیر مستلزم آن است که هوای محیط ظرفیت کافی برای پذیرش رطوبت اضافی داشته باشد. بدن نمیتواند به اندازه کافی سریع گرما را دفع کند تا زنده بماند و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آن کشنده میشود.
آستانه دمای مرطوب، ۳۵ درجه سانتیگراد، حد نهایی بقای انسان است، اما آسیبها، خیلی قبل از رسیدن به آن شروع میشوند. برای افراد مسن، کارگران در فضای باز یا هر کسی که بیماری زمینهای دارد، تاثیرات خطرناک در دماهای بسیار پایینتر رخ میدهد.
مکانهای خطرناک
جیکوبآباد، در جنوب پاکستان، یکی از گرمترین شهرهای روی زمین است. این شهر از سال ۲۰۱۰ تاکنون چندین بار از آستانه دمای مرطوب ۳۵ درجه سانتیگراد عبور کرده است. این شهر دیگر تنها نخواهد بود زیرا نتایج تحقیقات نشان میدهد که اگر گرمایش ادامه یابد، بخشهایی از جنوب آسیا و خاورمیانه میتوانند تا سال ۲۰۷۰ به این حد گرما برسند.
محققان گرمای شدید را بهعنوان یکی از ۶ نقطه اوج خطر جهانی شناسایی کردند که جهان در حال حاضر به آن نزدیک میشود. نقاط اوج، آستانههایی هستند که فراتر از آنها عواقب شدید، گسترده و برای جبران بسیار دشوار میشوند.
گرما همچنین بیشترین تاثیر را بر افرادی میگذارد که کمترین توانایی را برای مقابله با آن دارند، افرادی که تهویه مطبوع، برق قابل اعتماد، آب تمیز و توانایی ماندن در خانه را ندارند. رابطه میان آسیبپذیری در برابر گرما و فقر تصادفی نیست، بلکه ریشهای و ساختاری است. به همین دلیل، مناطقی و افرادی که بیش از همه به آستانه تحملپذیری و بقا در برابر گرمای شدید نزدیک هستند، معمولا کمترین منابع و امکانات را برای محافظت از خود در اختیار دارند.
آیا میتوانیم سازگار شویم؟
گفتوگو در مورد سازگاری با گرمای شدید معمولا به یک سوال خاص کشیده میشود؛ «آیا در نهایت مردم مجبور به ترک محل زندگی خود خواهند شد؟». برخی معتقدند که بعضی مناطق در آینده آنقدر گرم و خطرناک خواهند شد که دیگر قابل سکونت نخواهند بود و ساکنان آنها ناچار به مهاجرت میشوند اما واقعیت این است که بیشتر مردم به سادگی نمیتوانند جابهجا شوند. شغل، خانواده، وضعیت مالی، معلولیت، محدودیتهای قانونی و عوامل متعدد دیگر باعث میشوند افراد در محل زندگی خود بمانند.
بنابراین، راهکارهای سازگاری باید برای افرادی طراحی شوند که در همان مناطق میمانند بنابراین باید بر قابلتحملتر و ایمنتر کردن محیط زندگی آنها تمرکز شود.
بخش مهمی از این تلاشها از برنامهریزی شهری آغاز میشود. شهرها به طور یکنواخت گرم نیستند. محلههای ثروتمندی که از درختان، سایه کافی و ساختمانهای عایقبندیشده برخوردارند، میتوانند بهمراتب خنکتر از مناطق فقیرنشینی باشند که سطوح بتنی آنها در طول روز گرما را جذب کرده و در طول شب دوباره به محیط بازمیگردانند.
دسترسی به دادههای دقیق محلی درباره مناطقی که بیشترین گرما را تجربه میکنند و گروههایی که بیشتر در معرض خطر هستند، میتواند به هدایت سرمایهگذاریها به سمت نقاطی کمک کند که بیشترین نیاز را دارند.
راهبردهای خنککننده فعال و غیرفعال
راهبردهای خنککننده عموما به رویکردهای فعال و غیرفعال تقسیم میشوند. خنککننده فعال همانند پنکه و تهویه مطبوع کار میکند، اما محدودیتهایی دارد. تهویه مطبوع گران و برای بسیاری غیرقابل دسترس است. علاوه بر این، در زمان وقوع موجهای گرما، استفاده همزمان تعداد زیادی از مردم از دستگاههای سرمایشی میتواند فشار زیادی بر شبکه برق وارد کرده و حتی باعث اختلال در تامین انرژی شود.
از سوی دیگر، اگر برق مورد نیاز این دستگاهها از سوختهای فسیلی تامین شود، خود به افزایش انتشار گازهای گلخانهای و تشدید گرمایش جهانی کمک میکند؛ همان پدیدهای که نیاز به استفاده از این تجهیزات را به وجود آورده است.
خنککننده غیرفعال این معایب را ندارد. سقفهای بازتابنده و سطوح رنگ روشن گرمای کمتری را جذب میکنند. درختان و پارکها، هوای اطراف خود را خنک میکنند. فضاهای سبز، آبنماها یا مسیرهای سایهدار به انرژی مداوم نیاز ندارند و به جای اینکه فقط خانوارهای ثروتمندی که توانایی خرید آنها را دارند، از آنها بهرهمند شوند، به نفع کل محلهها هستند.
برخی از شهرها پا را فراتر گذاشته و مفهوم «شهر اسفنجی» را ارائه میکنند که فضاهای سبز را برای جذب آب باران، کاهش سیل و ایجاد سایه خنککننده بهطور همزمان ادغام میکند.
گرما در حال تغییر نحوه عملکرد جوامع است
فراتر از زیرساختها، گرمای شدید در حال تغییر دادن جنبههای اساسی زندگی روزمره است. برای مثال، ممکن است فعالیتهای کاری در فضای باز ناچار شوند به ساعات اولیه صبح منتقل شوند. گرما در حال حاضر بر چیزهایی تاثیر میگذارد که اکثر مردم فورا به آنها فکر نمیکنند. جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ در قطر دقیقا به دلیل نگرانی از گرما از تابستان به زمستان منتقل شد.
پیشبینی میشود مسابقات سال جاری که در آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار میشود، خطرات جدی را به همراه داشته باشد و این در شرایطی است که حدود یک چهارم مسابقات احتمالا در شرایطی برگزار میشود که هم بازیکنان و هم هواداران را تهدید میکند.
هیچ چیز مشکل اساسی را تغییر نمیدهد
سازگاری واقعی است و ارزش انجام دادن دارد و میتواند آسیب را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد. سقفهای بازتابنده و فضاهای سبز و تغییر ساعات کاری، جان انسانها را نجات خواهد داد اما آنها نمیتوانند جهانی را که چهار یا پنج درجه گرمتر شده است، برای میلیاردها نفری که در مناطق در معرض خطر کره زمین زندگی میکنند، امن کنند.
بر اساس گزارش ارث، محدودیت «دمای حباب مرطوب» چیزی نیست که در آینده در مکانی اتفاق بیفتد که اکثر مردم هرگز به آن سفر نخواهند کرد. این حد بارها و بارها در شهرهایی که مردم در آن زندگی و کار میکنند، به دست آمده است.
مستقیمترین راه برای جلوگیری از گسترش این وضعیت به مناطق بیشتر و دفعات بیشتر، همان راهکاری است که سالهاست دانشمندان بر آن تاکید دارند و کاهش انتشار گازهای گلخانهای و کنار گذاشتن تدریجی سوختهای فسیلی است.
منبع: ایسنا
