بررسی سازوکار جوان‌سازی عروس دریایی نامیرا برای یافتن راه‌حل ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده انسان
گونه‌ای کوچک از عروس‌های دریایی با نام علمی Turritopsis dohrnii می‌تواند در شرایط نامساعد، از مرحله بلوغ به مرحله‌ای ابتدایی‌تر از زندگی بازگردد و از آنجا عروس‌های دریایی تازه‌ای تولید کند. دانشمندان با بررسی سازوکارهای ژنتیکی و سلولی این فرایند امیدوارند سرنخ‌هایی برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده و مقابله با برخی پیامدهای پیری در انسان پیدا کنند.
بعضی از جانوران توانایی شگفت‌انگیزی برای بازسازی بخش‌های آسیب‌دیده بدن خود دارند، اما عروس دریایی Turritopsis dohrnii فراتر از آن می‌تواند چرخه زندگی خود را به مرحله‌ای جوان‌تر بازگرداند. همین ویژگی باعث شده است که لقب «عروس دریایی نامیرا» را به آن بدهند.
ماریا میگلیتا، زیست‌شناس دریایی دانشگاه تگزاس ای‌اندام در گالوستون، و دیگر پژوهشگران در تلاش‌اند سازوکارهای ژنتیکی و مولکولی این فرایند را شناسایی کنند. هدف آن‌ها بازگرداندن انسان به دوران نوزادی نیست، بلکه یافتن راه‌هایی برای جوان‌سازی سلول‌ها و بافت‌ها و کمک به درمان آسیب‌های ناشی از بیماری یا افزایش سن است.
بر اساس گزارش بی‌بی‌سی، در شرایط نامساعد، عروس دریایی بالغ به توده‌ای از سلول‌ها و طی یک تا سه روز، ساختاری به نام «پولیپ» تبدیل می‌شود. پولیپ مرحله‌ای ابتدایی از چرخه زندگی که می‌تواند در نهایت عروس‌های دریایی تازه‌ای می‌سازد. به این ترتیب، یک جانور بالغ می‌تواند دوباره چرخه زندگی خود را از مرحله‌ای ابتدایی آغاز کند.
استفانو پیراینو، زیست‌شناس دانشگاه سالنتو در ایتالیا، از نخستین پژوهشگرانی بود که سازوکار این پدیده را بررسی کرد. پژوهش‌های او نشان داد که برخی سلول‌های بافت عروس دریایی بالغ می‌توانند هویت تخصصی خود را تغییر دهند و به انواع دیگری از سلول‌ها تبدیل شوند.
سرنخ‌هایی در ژن‌ها
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که ژنوم این گونه، در مقایسه با یک گونه خویشاوند که جوان‌سازی مشابهی در آن شناخته نشده است، نسخه‌های بیشتری از برخی ژن‌های مرتبط با ترمیم آسیب‌های DNA و حفظ تلومرها دارد. تلومرها ساختارهایی در انتهای کروموزوم‌ها هستند که از ماده ژنتیکی محافظت می‌کنند و معمولاً با افزایش سن کوتاه‌تر می‌شوند.
پژوهش‌های دیگر نیز فعالیت بیشتر برخی ژن‌های مرتبط با ترمیم DNA و حفظ تلومرها را در مراحل خاص چرخه زندگی این عروس دریایی نشان داده‌اند. پژوهشگران همچنین هم‌پوشانی‌هایی میان بعضی از ژن‌های فعال در این جانور و ژن‌های مرتبط با طول عمر انسان یافته‌اند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست کدام سازوکارها مستقیماً باعث جوان‌سازی می‌شوند و آیا می‌توان آن‌ها را در سلول‌های انسانی فعال کرد یا نه.
اگر دانشمندان بتوانند مسیرهای مولکولی مسئول این فرایند را بهتر بشناسند، شاید در آینده بتوان از آن‌ها برای بهبود ترمیم بافت‌ها پس از سکته مغزی یا حمله قلبی و مقابله با برخی آسیب‌های وابسته به سن استفاده کرد.
لقب «نامیرا» به معنای زنده‌ماندن همیشگی این عروس دریایی نیست. پژوهشگران هنوز نمی‌دانند یک عروس دریایی چند بار می‌تواند چرخه زندگی خود را از نو آغاز کند. برخی نمونه‌ها نیز در شرایط آزمایشگاهی توانایی جوان‌سازی نشان نمی‌دهند.
این جانور در طبیعت همچنان در معرض شکارچیان، کمبود غذا و شرایط نامساعد محیطی قرار دارد. بنابراین، ویژگی شگفت‌انگیز آن مصونیت از مرگ نیست، بلکه توانایی بازگشت به مرحله‌ای ابتدایی از زندگی است. قابلیتی که ممکن است سرنخ‌های تازه‌ای درباره زیست‌شناسی پیری و بازسازی سلول‌ها در اختیار دانشمندان قرار دهد.
منبع: خبرآنلاین
