ترکیه غرق در باران؛ ایران زیر آفتاب!؛ ماجرا چیست؟
در حالی که پاییز به نخستین ماه خود رسیده، هوای تهران همچنان نشانه چندانی از سرمای محسوس ندارد. دمای حدود ۲۴ درجه سانتی‌گراد در روز پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵، باعث شده بسیاری از شهروندان همچنان با لباس‌های تابستانی در خیابان‌ها تردد کنند.
در کنار تداوم هوای نسبتا گرم، نبود نشانه‌های جدی از بارندگی نیز نگرانی‌ها درباره وضعیت منابع آبی پایتخت را افزایش داده است؛ اما آیا این شرایط به معنای گرم‌ترشدن پاییز تهران نسبت به گذشته است؟
آیا دمای تهران غیرعادی است؟
بررسی میانگین بیشینه دمای تهران در ماه اکتبر طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که این شاخص به‌ترتیب حدود ۲۳، ۲۷، ۲۴، ۲۲ و ۲۵ درجه سانتی‌گراد بوده است. بر این اساس، دمای ۲۴ درجه‌ای امروز به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه‌ای قطعی از وقوع یک وضعیت غیرعادی باشد.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، روند تغییرات دما در کنار میزان بارندگی و مدت‌زمان تداوم شرایط گرم است. برای تشخیص اینکه پاییز امسال واقعا گرم‌تر از حد معمول بوده، باید میانگین دمای چند هفته و چند ماه با دوره آماری بلندمدت مقایسه شود. یک روز گرم، حتی در اواخر مهرماه، به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تغییرات اقلیمی کافی نیست.
پاییز خشک؛ مسئله‌ای فراتر از یک روز گرم
داده‌های تاریخی بارندگی تهران نیز از نوسان قابل‌توجه بارش در ماه اکتبر حکایت دارند. بر اساس آمار ارائه‌شده، میزان بارندگی این ماه در سال ۲۰۲۲ حدود ۰.۶ میلی‌متر، در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۶ میلی‌متر و در سال ۲۰۲۵ نزدیک به صفر بوده است.
این ارقام نشان می‌دهند که کم‌بارشی پاییزی پدیده‌ای تازه نیست. با این حال، تکرار دوره‌های خشک می‌تواند آثار مهمی بر منابع آب سطحی و زیرزمینی داشته باشد؛ به‌ویژه در شهری مانند تهران که تأمین آب آن به مجموعه‌ای از منابع محدود و وابسته به شرایط بارندگی و ذخایر سدها متکی است.
البته برای ارزیابی دقیق وضعیت امسال، باید آمار بارش ثبت‌شده از ابتدای سال آبی، وضعیت ذخایر سدها و میزان بارندگی در حوضه‌های آبریز تهران نیز بررسی شود.
چرا ترکیه بارانی است و تهران نه؟
در شرایطی که بخش‌هایی از ترکیه در مهرماه بارندگی‌های شدیدی را تجربه کرده‌اند، تهران همچنان با هوایی نسبتا گرم و خشک روبه‌رو است. این تفاوت در نگاه نخست ممکن است عجیب به نظر برسد، اما شرایط جوی کشورهای همسایه لزوما یکسان نیست.
مسیر حرکت سامانه‌های بارشی، جریان بادهای غربی، موقعیت مراکز پرفشار و کم‌فشار و میزان رطوبت واردشده از دریای مدیترانه و دریای سیاه، در شکل‌گیری این تفاوت نقش دارند. یک سامانه بارشی ممکن است بخش‌هایی از ترکیه را تحت تأثیر قرار دهد، اما به دلیل تغییر مسیر یا تضعیف‌شدن، بارندگی قابل‌توجهی برای ایران به همراه نداشته باشد.
ال‌نینو یا گرمایش جهانی؟
یکی از پرسش‌های مطرح درباره تغییرات آب‌وهوایی، نقش پدیده ال‌نینو است. این پدیده با تغییر دمای سطح آب‌های اقیانوس آرام استوایی می‌تواند الگوهای گردش جو را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، نمی‌توان گرمای تهران یا کمبود بارندگی ایران را صرفا به ال‌نینو نسبت داد. برای چنین تحلیلی، باید وضعیت اقیانوس‌ها، الگوهای جوی منطقه‌ای و پیش‌بینی‌های فصلی هم‌زمان بررسی شوند.
در مقیاس بلندمدت، گرمایش جهانی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش دمای متوسط زمین می‌تواند احتمال وقوع دوره‌های گرم طولانی‌تر را افزایش دهد و بر شدت و توزیع زمانی بارندگی اثر بگذارد. با این حال، تعیین سهم گرمایش جهانی در وضعیت آب‌وهوایی یک منطقه به بررسی‌های علمی و مقایسه داده‌های بلندمدت نیاز دارد.
نگرانی اصلی؛ آینده منابع آب تهران
تداوم روزهای گرم و کم‌بارش، بیش از آنکه صرفا مسئله‌ای مربوط به لباس و آسایش شهروندان باشد، زنگ هشداری درباره مدیریت منابع آب است. تأخیر در بارندگی‌های پاییزی می‌تواند بر روند تغذیه منابع آبی اثر بگذارد، هرچند پیامد نهایی آن به میزان بارش در ماه‌های آینده و وضعیت ذخایر موجود بستگی دارد.
در شرایط فعلی، هنوز برای قضاوت درباره کل پاییز زود است. آنچه اهمیت دارد، دنبال‌کردن هم‌زمان روند دما، میزان بارندگی و وضعیت منابع آب است؛ زیرا برای تهران، مسئله اصلی فقط گرم‌ماندن هوا نیست، بلکه این است که آیا بارش‌های پیش‌رو فرصت کافی برای جبران کمبودهای آبی فراهم خواهند کرد یا نه.
منبع: دیروزبان
