در جهان فقط حدود ۲۰ دریاچه باستانی وجود دارد؛ انسان یکی از آن‌ها را به بیابانی جوان تبدیل کرد
اندکی از دریاچه‌ها میلیون‌ها سال دوام آورده‌اند. دریاچه آرال در آسیای مرکزی یکی از همین دریاچه‌های باستانی بود. پهنه آبی بزرگی که فعالیت‌های انسانی بخش عمده آن را خشک کرد و بستری برای شکل‌گیری بیابان آرال به وجود آورد.
بیشتر دریاچه‌های زمین از نظر زمین‌شناسی جوان هستند. بعضی از آن‌ها حتی زمانی که انسان‌های امروزی در اروپا مستقر می‌شدند، هنوز شکل نگرفته بودند. فقط حدود ۲۰ دریاچه در جهان آن‌قدر قدیمی هستند که در دسته دریاچه‌های باستانی قرار گیرند. یکی از این دریاچه‌ها در اثر فعالیت‌های انسانی بخش بزرگی از آب خود را از دست داد و بستر خشک‌شده‌اش به بیابان آرال تبدیل شد.
چرا بیشتر دریاچه‌ها عمر کوتاهی دارند؟
رسوباتی که رودخانه‌ها و جریان‌های آب وارد دریاچه می‌کنند، به‌تدریج در بستر آن جمع می‌شوند و دریاچه را پر می‌کنند. به همین دلیل، ایسا شون و کوئن مارتنس در مقاله‌ای علمی نوشته‌اند که دریاچه‌ها به‌نوعی «محکوم به نابودی هستند». بیشتر صدها هزار پهنه آب داخلی جهان در دوره هولوسن شکل گرفته‌اند.
حتی دریاچه‌های بزرگ آمریکای شمالی که با عقب‌نشینی یخچال‌ها شکل گرفتند، حدود ۱۴ هزار سال قدمت دارند.
بسیاری از دریاچه‌های باستانی، از جمله تانگانیکا و بایکال، در مناطق فعال زمین‌ساختی قرار دارند. در این مناطق، دره‌های شکافی به‌تدریج عریض‌تر و عمیق‌تر می‌شوند. در نتیجه، عمق دریاچه می‌تواند سریع‌تر از سرعت انباشته‌شدن رسوبات افزایش یابد و مانع پرشدن زودهنگام آن شود.
بااین‌حال، رسوبات همچنان در این دریاچه‌ها جمع می‌شوند. و اگر فعالیت زمین‌ساختی متوقف شود، این دریاچه‌ها نیز سرانجام از بین خواهند رفت.
دریاچه بایکال در جنوب سیبری، با قدمتی حدود ۲۵ میلیون سال، قدیمی‌ترین دریاچه شناخته‌شده جهان به شمار می‌رود. این دریاچه علاوه بر آنکه عمیق‌ترین دریاچه جهان است، حدود ۲۰ درصد از آب شیرین غیرمنجمد زمین را در خود جای داده است.
دریاچه دهانه پینگوآلوئیت در استان کبک کانادا بر اثر برخورد شهاب‌سنگ شکل گرفته است. این دریاچه از بارش تغذیه می‌شود و رسوبات در آن بسیار آهسته‌تر از دریاچه‌های معمولی انباشته می‌شوند.
دریاچه دهانه پینگوآلوئیت
دریاچه‌های باستانی موجوداتی را در خود جای داده‌اند که در هیچ جای دیگری یافت نمی‌شوند. این دریاچه‌ها مانند آزمایشگاه‌های طبیعی عمل می‌کنند و امکان مطالعه فرایند تکامل در بازه‌های زمانی میلیون‌ساله را فراهم می‌سازند.
چگونه انسان دریاچه آرال را خشکاند؟
دریاچه آرال که میان قزاقستان و ازبکستان قرار دارد، به عنوان یکی از دریاچه‌های باستانی جهان، زمانی با مساحتی حدود ۶۸ هزار کیلومتر مربع، چهارمین دریاچه بزرگ جهان به شمار می‌رفت.
اما از دهه ۱۹۶۰، طرح‌های آبیاری باعث کاهش آب ورودی به دریاچه شد. تا دهه ۱۹۸۰، آرال به دو بخش «آرال بزرگ» و «آرال کوچک» تقسیم شده بود. چند دهه بعد، آرال بزرگ نیز به دو بخش جداگانه تقسیم شد. امروزه بخش شرقی آن کاملاً خشک شده و بیابان آرال‌قوم را به وجود آورده است. بیابانی که به‌عنوان جوان‌ترین بیابان جهان شناخته می‌شود.
دریاچه‌های باستانی شاید میلیون‌ها سال دوام بیاورند، اما دریاچه آرال نتوانست در برابر پیامدهای فعالیت‌های مداخله گسترده انسان در طبیعت مقاومت کند.
منبع: خبرآنلاین
