سنگی که در صحرای آفریقا پیدا شده بود «شهاب 4 میلیارد سالۀ مریخی» از آب درآمد

فرادید| در سال ۲۰۲۲، سنگی عجیب با رنگی متمایل به صورتی در صحرای بزرگ آفریقا کشف شد. اکنون دانشمندان دریافته‌اند که این قطعه سنگ با وزن نزدیک به یک کیلوگرم، شهاب‌سنگی از مریخ است که سنگ سازنده آن دست‌کم ۴٫۱ میلیارد سال پیش شکل گرفته است. نتایج این پژوهش که ۲۹ اکتبر در مجله علمی ساینس منتشر شد، نشان می‌دهد این سنگ یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده مریخ است و می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا شرایط این سیاره را در دوران آغازین تاریخ آن بهتر بشناسند.

به گزارش فرادید؛ یانگ لیو، زمین‌شناس آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا و یکی از نویسندگان پژوهش، در گفت‌وگو با مجله ساینتیفیک امریکن می‌گوید: «ما قطعه‌ای از سنگ را در دست داریم که قدمتش حتی از قدیمی‌ترین سنگ‌های زمین نیز بیشتر است»

دانشمندان تاکنون بیش از ۴۰۰ شهاب‌سنگ مریخی شناسایی کرده‌اند. این قطعات زمانی از سطح مریخ به بیرون پرتاب شده‌اند که اجرام فضایی با این سیاره برخورد کرده‌اند. بخشی از مواد حاصل از این برخوردها به فضا پرتاب شده، مسیر زمین را در پیش گرفته و پس از عبور از جو، بدون آنکه کاملاً بسوزد، روی سطح سیاره ما فرود آمده است.

قطعه کوچکی از شهاب سنگ تغازه 001 در حال بررسی در دانشگاه مین

پیش از این، تنها دو شهاب‌سنگ اطلاعاتی درباره مریخ در دوران بسیار کهن آن در اختیار دانشمندان قرار می‌دادند؛ سیاره‌ای که حدود ۴٫۵ میلیارد سال پیش شکل گرفت. نخستین نمونه، شهاب‌سنگ آلن هیلز ۸۴۰۰۱ است که قدمتش حدود ۴٫۱ میلیارد سال برآورد شده و نمونه دوم، شهاب‌سنگ شمال غرب آفریقا ۷۰۳۴ است که قطعاتی با قدمت بیش از ۴٫۳ میلیارد سال در خود دارد.

برای تعیین سن شهاب‌سنگ تازه‌کشف‌شده که تِغازه ۰۰۱ نام گرفته است، لیو و همکارانش بلورهای زیرکن موجود در آن را بررسی کردند. این بلورها حاوی اورانیوم هستند؛ عنصری که با گذشت زمان به سرب تبدیل می‌شود. دانشمندان با اندازه‌گیری نسبت اورانیوم به سرب می‌توانند سن بسیاری از سنگ‌های باستانی را تعیین کنند. پژوهشگران همچنین شکل‌های ایزوتوپی عناصر روبیدیوم و استرانسیوم را در این شهاب‌سنگ بررسی کردند و به برآوردی مشابه از قدمت آن رسیدند.

سنگی که از گذشته آبی مریخ خبر می‌دهد

قدمت بسیار زیاد، تنها ویژگی خاص تِغازه ۰۰۱ نیست. برخلاف دو شهاب‌سنگ دیگر که از قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده مریخی به شمار می‌روند، ترکیب کانی‌های آتشفشانی این سنگ صورتی‌رنگ نشان می‌دهد که ماده اولیه آن احتمالاً توده‌ای از مواد مذاب بوده است.

این مواد پس از سرد شدن و سخت شدن، بخشی از پوسته بیرونی مریخ را تشکیل داده‌اند و بعدها در اثر تماس با آب زیرزمینی دستخوش تغییرات شیمیایی شده‌اند. تحلیل‌های شیمیایی شواهدی از این برهم‌کنش با آب را آشکار کرده‌اند.

این یافته به مجموعه شواهدی می‌افزاید که نشان می‌دهند مریخ، با وجود ظاهر خشک و غبارآلود امروزی‌اش، در گذشته محیطی بسیار مرطوب‌تر داشته است. پژوهش‌های پیشین نیز نشانه‌هایی از جریان رودخانه‌های باستانی، وجود دریاچه‌های کم‌عمق و شکل‌گیری ترک‌های گِلی در سطح این سیاره را شناسایی کرده‌اند.

آیا مریخ زمانی میزبان حیات بوده است؟

وجود آب در گذشته مریخ یکی از دلایل اصلی این فرضیه است که این سیاره ممکن است زمانی شرایط لازم برای پشتیبانی از حیات را داشته باشد. تمام شکل‌های شناخته‌شده حیات به آب نیاز دارند و به همین دلیل، شواهد وجود آب مایع در مریخ باستانی برای اخترزیست‌شناسان اهمیت ویژه‌ای دارد.

لی ساپر، ژئوشیمی‌دان مرکز پژوهشی ایمز ناسا و مؤسسه پژوهش‌های محیطی منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو، به خبرگزاری رویترز گفته است که یافته‌های جدید از این ایده پشتیبانی می‌کنند که مریخ در دوران آغازین خود مواد و شرایط ضروری برای میزبانی حیات را در اختیار داشته است. بااین‌حال، او تأکید می‌کند که این شواهد مستقیماً به این پرسش پاسخ نمی‌دهند که آیا واقعاً حیاتی در مریخ وجود داشته است یا نه.

پژوهشگران احتمال می‌دهند که تِغازه ۰۰۱ از ارتفاعات جنوبی مریخ، در منطقه‌ای متعلق به دوره نواکی، سرچشمه گرفته باشد. ترکیب شیمیایی این شهاب‌سنگ با ویژگی‌هایی که مدارگرد شناسایی مریخ ناسا در آن نواحی مشاهده کرده، مطابقت دارد. بر اساس بیانیه ناسا، دانشمندان تاکنون ۱۳ منطقه احتمالی را روی مریخ شناسایی کرده‌اند که ممکن است خاستگاه این سنگ باشند.

مریخ سیاره‌ای پیچیده است و تِغازه ۰۰۱ نمونه‌ای بسیار ارزشمند به شمار می‌رود؛ اما تا زمانی که محل دقیق پیدایش آن مشخص نشود و نمونه‌های بیشتری از این سیاره در اختیار دانشمندان قرار نگیرد، بخش مهمی از تاریخ باستانی مریخ همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی خواهد ماند.