گربۀ کمیابی که در تالابها و میان درختان نخل زندگی میکند
یک پژوهش گسترده با استفاده از دوربینهای تلهای در جنگلهای حرا در جنوبغربی ایالت ساراواک مالزی، اطلاعات تازهای درباره زیستگاه و الگوهای فعالیت یکی از کمیابترین و کممطالعهشدهترین پستانداران جنوبشرق آسیا آشکار کرده است: گربه سرپهن.
فرادید| پژوهشگران در فاصله اوت ۲۰۲۱ تا مه ۲۰۲۴، منطقه پیشنهادی برای حفاظت از جنگلهای حرا در لوندُو را به مدت نزدیک به سه سال بررسی کردند. دوربینهای آنها در مجموع ۵۹ بار این گربه را ثبت کردند.
به گزارش فرادید؛ گربه سرپهن با نام علمی Prionailurus planiceps، گربهسانی کوچک و نیمهآبزی است که بومی جنوبشرق آسیاست. جمجمه کشیده و تخت، گوشهای کوچک و عقبرفته و چشمهای سبز و درشت با جهتگیری رو به جلو از ویژگیهای ظاهری آن هستند. این ویژگیها به حیوان کمک میکنند طعمههای آبزی را شناسایی کند. این گونه در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت در رده گونههای در معرض خطر انقراض قرار دارد.
نتایج پژوهش نشان داد که بیشتر تصاویر و ویدئوهای ثبتشده از این گربه، یعنی ۴۹ مورد، به تالابهایی تعلق داشتند که نخل نیبونگ با نام علمی Oncosperma tigillarium در آنها غالب است. این زیستگاهها در ارتفاعی نسبتاً بیشتر، حدود ۱۰ تا ۲۰ متر بالاتر از سطح دریا، قرار دارند.

این مناطق که مستقیماً تحت تأثیر جزرومد نیستند، حوضچههای آب شیرین دارند و به نظر میرسد محل مناسبی برای شکار طعمههای لغزندهای مانند ماهیها و دوزیستان باشند. در مقابل، گربههای سرپهن عمدتاً از مردابهایی که در سطح دریا یا نزدیک آن قرار دارند و با جزرومد زیر آب میروند، دوری میکردند. دوربینها در این زیستگاهها تنها یک بار این گونه را ثبت کردند.
احمد آمپنگ، نویسنده اصلی پژوهش و کارشناس تحقیقاتی اداره جنگلداری ساراواک، به خبرگزاری مانگابی گفت: «از مجموع ۵۸ مورد ثبتشده، ۴۸ مورد در زیستگاه نیبونگ، ۹ مورد در زیستگاه بوتا بوتا و یک مورد در زیستگاه نیپا ثبت شد.»
او یافتههای پژوهش را مهم دانست، زیرا اطلاعات ارزشمندی درباره بومشناسی این گربه کمیاب و گریزان در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
فعالیت در روز؛ برخلاف تصور پیشین
دوربینها الگوی زمانی غیرمنتظرهای از فعالیت این گربهسان را نیز آشکار کردند. گربه سرپهن پیشتر گونهای کاملاً شبفعال تصور میشد، اما تصاویر ثبتشده در زیستگاههای نخل نیبونگ نشان دادند که این حیوان هم در شب و هم در روز فعالیت میکند. میزان فعالیت آن حوالی نیمهشب به اوج میرسید، اما تا اواخر صبح و بعدازظهر نیز ادامه داشت.
احمد آمپنگ گفت دوربینهای تلهای فعالیت قابلتوجهی را در طول روز ثبت کردهاند، بهویژه در زیستگاه نیبونگ. به گفته او، این یافته نشان میدهد که الگوی فعالیت این گونه انعطافپذیرتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد.
پژوهشگران همچنین یک گربه سرپهن ماده بالغ را همراه با تولهاش ثبت کردند. آمپنگ این مشاهده را امیدوارکننده دانست، زیرا حضور این گونه را در منطقه و احتمال فعالیت تولیدمثلی آن تأیید میکند.
بررسی این منطقه ۳۵۸۲ هکتاری با چالشهای متعددی همراه بود؛ از جمله دسترسی به مناطق دورافتاده با قایق، عبور از گلولای ناشی از جزرومد و مشکلات نگهداری تجهیزات در شرایط رطوبت بالا.
آمپنگ در پایان تأکید کرد: «حفاظت از گربه سرپهن فقط به معنای محافظت از یک گربهسان در معرض انقراض نیست؛ بلکه به معنای حفاظت از اکوسیستم جنگلهای حرا و بسیاری از گونههای دیگری است که به آن وابستهاند.»