سعدی؛ معلم عشقی که از انسانیت و تقویت مدارا در جامعه می‌گوید

 عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: انسان‌دوستی، اخلاق و مدارا از ویژگی‌های برجسته و جاری در آثار سعدی به‌شمار می‌رود؛ بیان این مفاهیم با زبان سهلِ ممتنع اما طنازانه این شاعر پارسی‌گوی، می‌تواند در تقویت همزیستی و اخلاق اجتماعی حتی در شرایط امروز هم نقشی مؤثر ایفا کند.

سیدجواد مرتضایی  اظهار کرد: سعدی سخنش سهلِ ممتنع است. سهلِ ممتنع یعنی آسان‌ سخت. به تعبیری وقتی ما اشعار سعدی را می‌خوانیم یا نثرش را مطالعه می‌کنیم، گفتن آن آسان به نظر می‌رسد اما نوشتن یا سرودن همانند آن دشوار است.

وی افزود: علت اصلی این ویژگی، استفاده‌ سعدی از نحوِ طبیعیِ زبان است. منظورم از نحو طبیعی زبان، ساختارهای نحوی متنوعی است که ما در زبانِ خودکارِ گفتاری به کار می‌گیریم و سعدی آن‌ها را به‌ویژه در شعر خود به کار گرفته است.

این پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه سعدی به همان راحتی و آسانی که ما حرف می‌زنیم و سخن می‌گوییم، شعر می‌گفت، خاطرنشان کرد: در حقیقت آن لقبی که در دسته‌بندی‌ها و طوایف ادبیات به او داده‌اند یعنی «افصح الْمُتَکَلِّمین» کاملاً صحیح است. به همین جهت، ارتباطی که مخاطب امروزی با اشعار و آثار سعدی برقرار می‌کند، ارتباطی ساده و آسان است؛ یعنی درخور فهم است و نثر و نظم او مغلق و پیچیده نیست؛ این خاصیت به سبب استفاده سعدی از نحو طبیعی زبان است.

مرتضایی با اشاره به اینکه بخشی از این ویژگی سهل و ممتنع بودن، مربوط به استعداد ذاتی خود سعدی است و بخشی نتیجه‌ مطالعه آثار پیشینیان است، تاکید کرد: سعدی هر دو مهارت را داشته و این هر دو ویژگی در کلام او کاملاً نمایان است؛ به همین دلیل شما هیچ‌گونه تکلف و اغراق در کلام سعدی نمی‌بینید.

سعدی؛ شاعری که در غزل‌هایش، معلم عشق است

وی با اشاره به وجوه اخلاقی آثار سعدی، یادآور شد: مردمی‌بودن، انسانیت و رعایت اخلاق، تقریباً در تمام آثار سعدی نمود دارد. سعدی به‌شدت بر روابط صحیح انسانی تأکید دارد. همچنین در غزل‌ها، او «معلم عشق» است. گویی با عشق و عاشقی همه معضلات حل می‌شود؛ البته اگر مردم بدانند که عاشقی چه ارزشی و مفهوم مقدسی دارد که در غزل‌های وی منعکس شده است.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه یکی از ویژگی‌های برجسته سعدی، طنازی و نکته‌دانی اوست، توضیح داد: وی مفاسد و معایب جامعه خود را با طنزی ملایم و مؤدبانه بیان می‌کند و همین شیوه باعث می‌شود پیام اخلاقی یا انتقادی او برای مخاطب ناخوشایند یا آزارنده نباشد. انسان به شکل طبیعی از نقد مستقیم می‌رنجد اما نقد غیرمستقیم طنزآمیز را بهتر می‌پذیرد و سعدی این شیوه را به‌خوبی درک و به کار گرفته است.

توجه به تفاوت «انسان‌مداری» و «انسان‌دوستی» در آثار سعدی، ضرورت دارد

مرتضایی خاطرنشان کرد: برخی پژوهشگران، سعدی را شاعری اومانیست دانسته‌اند اما باید میان انسان‌دوستی و انسان‌مداری تفاوت گذاشت. انسان‌مداری که محوریت مطلق انسان را مطرح می‌کند، با مفهوم مورد نظر سعدی هم‌خوان نیست. اما انسان‌دوستی - همچون آموزه مشهور« بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» – در آثار او کاملاً مشهود است. بنابراین سعدی را باید انسان‌دوست دانست، نه اومانیست به معنای فلسفی آن.

وی با اشاره به ظرفیت‌های اخلاقی و انسانی موجود در آثار سعدی، تصریح کرد: اگر آثار سعدی از مقاطع ابتدایی تا دانشگاه و همچنین در رسانه‌هایی مانند صداوسیما، مطبوعات و سایر ابزارهای ارتباط جمعی به‌طور جدی و مستمر آموزش داده شود، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای روحیه مدارا، همزیستی و انسان‌دوستی در جامعه داشته باشد. مردم از خلال زبان ساده و حکمت‌آمیز سعدی پیام‌های اخلاقی را به‌خوبی دریافت می‌کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: خواندن گلستان، بوستان، غزلیات و سایر نوشته‌های سعدی دشوار نیست و می‌تواند به ایجاد روابط انسانی بهتر و تعاملات اجتماعی سالم کمک کند. نباید این بزرگان و آثار ارزشمندشان را فراموش کنیم؛ خواندن و بهره‌بردن از آن‌ها لذتی است که اثر عمیقی در زندگی افراد می‌گذارد.

منبع: ایسنا