بهترین رمان‌های علمی‌تخیلی که داستان‌شان در «مریخ» اتفاق می‌افتد
از نخستین روزهای شکل‌گیری ادبیات علمی‌تخیلی، سیارۀ مریخ بستری برای روایت ماجراجویی‌های فضایی، برخورد با تمدن‌های بیگانه، انقلاب‌های سیاسی و تلاش انسان برای بقا بوده است.
فرادید| مریخ از نخستین روزهای شکل‌گیری ادبیات علمی‌تخیلی، تخیل نویسندگان را به خود مشغول کرده است. این سیاره سرخ که نزدیک‌ترین همسایه زمین به شمار می‌رود، بستری برای روایت ماجراجویی‌های فضایی، برخورد با تمدن‌های بیگانه، انقلاب‌های سیاسی و تلاش انسان برای بقا فراهم کرده است. پرسی گرگ با رمان «آن‌سوی منطقةالبروج» در سال ۱۸۸۰ از نخستین نویسندگانی بود که داستانی علمی‌تخیلی را عمدتاً در مریخ روایت کرد؛ اثری درباره مردی که به این سیاره سفر می‌کند و با تمدنی بیگانه روبه‌رو می‌شود.
به گزارش فرادید؛ از آن زمان تاکنون، مریخ به یکی از محبوب‌ترین مکان‌ها در ادبیات علمی‌تخیلی تبدیل شده است. بعضی نویسندگان آن را سرزمینی ناشناخته برای ماجراجویی‌های قهرمانانه تصور کرده‌اند و برخی دیگر، با تکیه بر دانش فیزیک، مهندسی و علوم فضایی، به امکان سکونت انسان در آن پرداخته‌اند. فهرست پیش رو شامل ده اثر برجسته است که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت، ظرفیت‌های داستانی و فلسفی سیاره سرخ را به نمایش می‌گذارند.
۱۰. نژاد مریخی، نوشته گرگوری بنفورد، ۱۹۹۹
گرگوری بنفورد، اخترفیزیک‌دان و استاد فیزیک پلاسما، از چهره‌های مهم علمی‌تخیلی سخت‌گیرانه و علمی است. در رمان «نژاد مریخی»، یک میلیاردر هزینه سفر گروهی خصوصی به مریخ را تأمین می‌کند تا این گروه در رقابت با گروه دیگری از فضانوردان به سیاره برسد. اما مأموریت به‌تدریج به ماجرایی دشوار تبدیل می‌شود که در آن کشفیات علمی بزرگ با تلاش ناامیدانه برای بازگشت به زمین درهم می‌آمیزند.
این رمان با وجود موفقیت تجاری نه‌چندان چشمگیر، میان منتقدان و علاقه‌مندان علمی‌تخیلی جایگاه خوبی دارد. دقت در فیزیک، مهندسی و فناوری، آن را به اثری جذاب برای خوانندگانی تبدیل می‌کند که ترجیح می‌دهند داستان‌های فضایی بر پایه امکانات علمی باورپذیر شکل بگیرند.
۹. جابه‌جایی مریخ، نوشته گرگ بیر، ۱۹۹۳
«جابه‌جایی مریخ» از آثار برجسته گرگ بیر است که در سال ۱۹۹۴ جایزه نبولا را برای بهترین رمان دریافت کرد. داستان درباره کاسیا ماجومدار، زن جوان مریخی، است که درگیر انقلابی سیاسی و علمی می‌شود؛ انقلابی که هدفش استقلال مریخ از زمین است.
بیر در آثارش همواره می‌کوشید نظریه‌های فیزیک را تا مرزهای تخیل گسترش دهد. در این رمان نیز ایده‌ای ظاهراً جادویی را با تکیه بر مکانیک کوانتومی توضیح می‌دهد. ساختار سیاسی و اجتماعی مریخ و شخصیت‌پردازی کاسیا، این کتاب را به یکی از آثار شاخص داستان‌های علمی‌تخیلی درباره این سیاره تبدیل کرده است.
۸. سیاره سرخ، نوشته رابرت ای. هاین‌لاین، ۱۹۴۸
رابرت ای. هاین‌لاین یکی از بزرگ‌ترین نام‌ها در تاریخ علمی‌تخیلی انگلیسی‌زبان است و گاه از او با عنوان «رئیس علمی‌تخیلی» یاد می‌شود. رمان «سیاره سرخ» داستان دو پسر نوجوان و حیوان خانگی هوشمند مریخی آن‌هاست که به توطئه یک شرکت فاسد پی می‌برند؛ شرکتی که می‌خواهد مهاجرت فصلی ساکنان زمین به مریخ را متوقف کند.
این رمان نمونه‌ای از ویژگی‌های برجسته آثار هاین‌لاین است: قهرمانان جوان و توانمند، مقابله با اقتدارگرایی و جهانی که با جزئیات ساخته شده است. کتاب در زمانی نوشته شد که دانشمندان هنوز مریخ را به‌درستی به‌عنوان بیابانی سرد و خشک نمی‌شناختند؛ ازاین‌رو، سیاره در داستان بیشتر به سرزمینی خشن اما زیبا در مرزهای تمدن شباهت دارد. همین ویژگی به اثر حال‌وهوای وسترن فضایی می‌بخشد.
۷. مریخ، نوشته بن بووا، ۱۹۹۲
بن بووا که شش جایزه هوگو را در مقام سردبیر حرفه‌ای دریافت کرده بود، نویسنده‌ای پرکار نیز بود. رمان «مریخ»، چهارمین جلد از مجموعه «تور بزرگ»، ماجرای نخستین مأموریت سرنشین‌دار به این سیاره را روایت می‌کند. گروه فضانوردان در مسیر خود با خطرهای محیطی و اختلافات سیاسی روبه‌رو می‌شوند.
تجربه بووا در صنعت هوافضا به این رمان دقت فنی و علمی قابل‌توجهی بخشیده است. در کنار جزئیات علمی، شخصیت‌پردازی و پرداختن به مناسبات سیاسی نیز اهمیت دارند. «مریخ» از آثار مهم علمی‌تخیلی سخت‌گیرانه درباره سیاره سرخ است و برای علاقه‌مندان داستان‌های فضایی اثری خواندنی به شمار می‌رود.
۶. بیرون از سیاره خاموش، نوشته سی. اس. لوئیس، ۱۹۳۸
سی. اس. لوئیس بیشتر به‌خاطر مجموعه فانتزی «سرگذشت نارنیا» شناخته می‌شود، اما آثار علمی‌تخیلی او نیز اهمیت دارند. «بیرون از سیاره خاموش» داستان یک استاد دانشگاه کمبریج است که ربوده می‌شود و او را به مریخ می‌برند؛ جایی که ربایندگانش قصد دارند او را قربانی موجودات ساکن سیاره کنند.
این کتاب نخستین جلد از «سه‌گانه فضایی» لوئیس بود و دوازده سال پیش از انتشار نخستین کتاب نارنیا نوشته شد. اثر با مضامین الهیاتی و فلسفی، دیدگاه مادی‌گرایانه و توسعه‌طلبانه‌ای را نقد می‌کند که در بسیاری از داستان‌های علمی‌تخیلی آن دوران رواج داشت. بنابراین، برای خوانندگانی که علمی‌تخیلی فلسفی و قدیمی‌تر را ترجیح می‌دهند، انتخابی مناسب است.
۵. شاهدخت مریخ، نوشته ادگار رایس باروز، ۱۹۱۲
ادگار رایس باروز از چهره‌های تأثیرگذار علمی‌تخیلی و ادبیات عامه‌پسند بود و شخصیت جان کارتر مریخ را خلق کرد؛ قهرمانی که در یازده کتاب از مجموعه «بارسوم» حضور دارد. نخستین کتاب این مجموعه، «شاهدخت مریخ»، درباره سرباز سابق جنگ داخلی آمریکاست که به مریخی رو به زوال منتقل می‌شود و باید شاهدختی را نجات دهد تا قبایل متخاصم سیاره را متحد کند.
این رمان یکی از بنیادی‌ترین آثار ژانر ماجراجویی سیاره‌ای محسوب می‌شود. کتاب که ابتدا به‌صورت دنباله‌دار با عنوان «زیر ماه‌های مریخ» منتشر شد، ماجرایی پرتحرک و شمشیربازانه است که به شکل‌گیری زیرژانر «شمشیر و سیاره» کمک کرد و بر نسل‌های بعدی نویسندگان علمی‌تخیلی تأثیر گذاشت.
۴. مریخ سرخ، نوشته کیم استنلی رابینسون، ۱۹۹۲
سه‌گانه مریخ کیم استنلی رابینسون از تأثیرگذارترین آثار علمی‌تخیلی مدرن درباره این سیاره است. نخستین جلد، «مریخ سرخ»، گروهی از دانشمندان را دنبال می‌کند که برای ایجاد نخستین مستعمره انسانی به مریخ می‌رسند. اما بهره‌برداری شرکت‌ها و اختلافات سیاسی سرانجام به انقلابی خشونت‌آمیز منجر می‌شود.
این رمان در سال ۱۹۹۳ جایزه نبولا را برای بهترین رمان دریافت کرد و معیار تازه‌ای برای گستردگی، جزئیات علمی و عمق فکری داستان‌های علمی‌تخیلی درباره مریخ به وجود آورد. رابینسون در کنار پرداخت دقیق شرایط علمی و محیطی سیاره، پیچیدگی‌های سیاست و جامعه انسانی را نیز بررسی می‌کند. نتیجه، رمانی است که هم از نظر فکری غنی است و هم تا پایان جذابیت روایی خود را حفظ می‌کند.
۳. طلوع سرخ، نوشته پیرس براون، ۲۰۱۴
«طلوع سرخ»، نخستین جلد از مجموعه علمی‌تخیلی و فانتزی پیرس براون، عمدتاً در مریخ می‌گذرد. داستان درباره معدن‌کاری از پایین‌ترین طبقه اجتماعی است که پس از اعدام همسرش، برای نابودی امپراتوری حاکم از درون به طبقه نخبگان نفوذ می‌کند.
این رمان اثری پادآرمان‌شهری و پرتحرک است که انتقام، نابرابری اجتماعی و مبارزه علیه ساختار قدرت را درهم می‌آمیزد. اگرچه کتاب برای کسانی که به علمی‌تخیلی مبتنی بر دقت سخت‌گیرانه علمی علاقه دارند، لزوماً بهترین انتخاب نیست، طرفداران داستان‌های پرشتاب، نبردهای نفس‌گیر و قهرمانانی که در پی سرنگونی نظامی ستمگرند، از آن لذت خواهند برد.
۲. مریخی، نوشته اندی ویر، ۲۰۱۱
اندی ویر با وجود انتشار تنها چهار رمان تا زمان نگارش مقاله، جایگاه مهمی در علمی‌تخیلی معاصر به دست آورده است. «مریخی»، دومین رمان او، درباره فضانوردی است که به‌اشتباه در مریخ جا گذاشته می‌شود و دیگران او را مرده فرض می‌کنند. او باید با استفاده از دانش علمی، خلاقیت و شوخ‌طبعی خود زنده بماند تا امکان نجاتش فراهم شود.
این رمان نمونه درخشانی از علمی‌تخیلی سخت‌گیرانه است؛ داستانی که توانایی حل مسئله، مقاومت انسان و نبوغ علمی را ستایش می‌کند. ترکیب متوازن طنز، درام و دقت علمی باعث شده «مریخی» به یکی از شناخته‌شده‌ترین و تأثیرگذارترین داستان‌های مدرن درباره مریخ تبدیل شود.
۱. تواریخ مریخ، نوشته ری بردبری، ۱۹۵۰
ری بردبری بیش از همه با رمان پادآرمان‌شهری «فارنهایت ۴۵۱» شناخته می‌شود، اما «تواریخ مریخ» نیز از مهم‌ترین آثار اوست. این کتاب مجموعه‌ای پیوسته از داستان‌هاست که تلاش‌های مکرر انسان برای استعمار مریخ، نابودی تمدن بومی آن بر اثر بیماری‌ای زمینی و سرانجام ترک سیاره را روایت می‌کند؛ درحالی‌که زمین نیز در جنگی هسته‌ای خود را نابود می‌سازد.
«تواریخ مریخ» از نظر ادبی و فرهنگی اثری برجسته است. نثر شاعرانه بردبری، تصویرپردازی فضاسازانه و نگاه انتقادی او به سیاست، استعمار و سرشت انسان، به کتاب عمقی فراتر از یک ماجرای علمی‌تخیلی می‌بخشد. بسیاری از مضامین آن، از جمله ویرانگری جنگ و پیامدهای توسعه‌طلبی، همچنان معاصر و تأمل‌برانگیزند.
این کتاب اگرچه رمانی پیوسته به معنای متعارف نیست و از داستان‌هایی به‌هم‌پیوسته تشکیل شده، از جدی‌ترین نامزدها برای عنوان بهترین اثر علمی‌تخیلی درباره مریخ است و خواندن آن به همه علاقه‌مندان این ژانر توصیه می‌شود.
