ماجرای نخستین انسان‌هایی که اورست را فتح کردند؛ ۸ خرداد ۱۳۳۲

در ساعت ۱۱:۳۰ صبح روز ۲۹ مه ۱۹۵۳ [۸ خرداد ۱۳۳۲] ادموند هیلاری از نیوزیلند و تنزینگ نورگی، یک شرپای اهل نپال، به نخستین کوهنوردان شناخته‌شده‌ای تبدیل شدند که به قله کوه اورست رسیدند؛ کوهی که با ارتفاع ۲۹٬۰۳۵ فوت از سطح دریا، بلندترین نقطه زمین است.

این دو، که عضو یک هیأت اعزامی بریتانیایی بودند، پس از گذراندن شبی ناآرام در ارتفاع ۲۷٬۹۰۰ فوتی، آخرین تلاش خود را برای فتح قله انجام دادند. خبر این موفقیت در ۲ ژوئن [۱۲ خرداد ۱۳۳۲]، یعنی روز تاج‌گذاری ملکه الیزابت دوم، در سراسر جهان منتشر شد و بریتانیایی‌ها آن را نشانه‌ای خوش‌یمن برای آیندهٔ کشورشان دانستند.

کوه اورست بر خط‌الرأس رشته‌کوه بزرگ هیمالیا در آسیا قرار دارد و در مرز میان نپال و تبت واقع شده است. تبتی‌ها این کوه را «چومو-لونگما» یا «الهه‌ مادر سرزمین» می‌نامند، اما انگلیسی‌ها آن را به افتخار سر جرج اورست، نقشه‌بردار بریتانیایی جنوب آسیا در سده نوزدهم، «اورست» نام‌گذاری کردند.

قله اورست تا حدود دو سوم مسیر در لایه‌های جوّ زمین بالا می‌رود — تقریباً هم‌ارتفاع با ارتفاع پرواز هواپیماهای جت مسافربری — و میزان اکسیژن در آن‌جا بسیار پایین، دما به‌شدت سرد، و وضعیت آب‌وهوا غیرقابل‌پیش‌بینی و خطرناک است.

نخستین تلاش ثبت‌شده برای صعود به اورست در سال ۱۹۲۱ توسط یک هیأت بریتانیایی انجام شد که ۴۰۰ مایل دشوار را در فلات تبت پیمود تا به پای این کوه عظیم برسد. طوفانی شدید آنان را وادار کرد از ادامه صعود منصرف شوند، اما کوهنوردان، ازجمله جورج لی مالوری، مسیری را دیدند که به نظر می‌رسید راهی عملی برای رسیدن به قله باشد. بعدها وقتی خبرنگاری از مالوری پرسید چرا می‌خواهد از اورست بالا برود، او در پاسخ جمله مشهورش را گفت: «چون آن‌جاست.»

دومین هیأت اعزامی بریتانیایی، با حضور مالوری، در سال ۱۹۲۲ بازگشت و دو کوهنورد به نام‌های جورج فینچ و جفری بروس به ارتفاع چشمگیر بیش از ۲۷٬۰۰۰ فوت رسیدند. در تلاش دیگری که همان سال به رهبری مالوری انجام شد، هفت باربر شرپا در اثر سقوط بهمن جان باختند. (شرپاها، بومیان منطقه خومبو، به دلیل توان بدنی و قابلیت تحمل ارتفاعات زیاد، از دیرباز نقشی اساسی در پشتیبانی از صعودها و سفرهای کوه‌پیمایی در هیمالیا داشته‌اند.)

در سال ۱۹۲۴، بریتانیایی‌ها سومین هیأت اعزامی خود را به اورست فرستادند و کوهنوردی به نام ادوارد نورتون، بدون استفاده از اکسیژن کمکی، به ارتفاع ۲۸٬۱۲۸ فوت رسید؛ یعنی تنها ۹۰۰ فوت عمودی پایین‌تر از قله. چهار روز بعد، مالوری و اندرو اروین برای حمله نهایی به قله اقدام کردند و دیگر هرگز زنده دیده نشدند. در سال ۱۹۹۹، پیکر تا حد زیادی سالمِ مالوری در ارتفاعات بالای اورست پیدا شد - او بر اثر سقوط، دچار شکستگی‌های متعدد شده بود. این‌که او یا اروین واقعاً به قله رسیده بودند یا نه، همچنان یک راز باقی مانده است.

چندین تلاش ناموفق دیگر نیز از مسیر خط‌الرأس شمال‌شرقی تبت برای رسیدن به قله انجام شد، اما پس از جنگ جهانی دوم، تبت به روی خارجی‌ها بسته شد. در سال ۱۹۴۹، نپال درهای خود را به جهان خارج گشود و در سال‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۵۱، هیأت‌های بریتانیایی صعودهای اکتشافی را از مسیر خط‌الرأس جنوب‌شرقی آغاز کردند.

در سال ۱۹۵۲، یک هیأت سوئیسی در نخستین تلاش واقعی برای رسیدن به قله، از آبشار یخی خطرناک خومبو عبور کرد. دو کوهنورد، ریموند لامبرت و تنزینگ نورگی، به ارتفاع ۲۸٬۲۱۰ فوت، درست پایین‌تر از قله جنوبی، رسیدند، اما به دلیل کمبود تدارکات ناچار به بازگشت شدند.

موفقیت نزدیک هیأت سوئیسی، بریتانیایی‌ها را بر آن داشت تا برای سال ۱۹۵۳ یک هیأت بزرگ به فرماندهی سرهنگ جان هانت سازمان‌دهی کنند. افزون بر بهترین کوهنوردان بریتانیایی و شرپاهای بسیار باتجربه‌ای چون تنزینگ نورگی، این هیأت از سراسر کشورهای همسود بریتانیا نیز نیروهایی را به خدمت گرفت، ازجمله نیوزیلندی‌هایی مانند جورج لو و ادموند هیلاری؛ هیلاری زمانی که در حال کوهنوردی نبود، زنبوردار بود. اعضای این هیأت به چکمه‌ها و لباس‌های ویژه عایق، تجهیزات رادیویی قابل‌حمل، و سامانه‌های اکسیژن مدار باز و مدار بسته مجهز بودند.

این هیأت با برپا کردن مجموعه‌ای از اردوگاه‌ها، در آوریل و مه ۱۹۵۳ به‌تدریج راه خود را در کوه باز کرد. مسیر تازه‌ای از میان آبشار یخی خومبو گشوده شد و کوهنوردان از دره غربی، عرض دیواره لوتسه، و سپس گردنه جنوبی در ارتفاع حدود ۲۶٬۰۰۰ فوت بالا رفتند. در ۲۶ مه، چارلز ایوانز و تام بوردیلون نخستین تلاش برای فتح قله را آغاز کردند و تا فاصله ۳۰۰ فوتی از بالای اورست پیش رفتند، اما به‌ دلیل نقص در یکی از دستگاه‌های اکسیژن خود ناچار شدند بازگردند.

در ۲۸ مه، تنزینگ و هیلاری حرکت خود را آغاز کردند و اردوگاه مرتفعی را در ارتفاع ۲۷٬۹۰۰ فوتی برپا نمودند. پس از شبی سرد و بی‌خوابی، آن دو به‌سختی مسیر را ادامه دادند و تا ساعت ۹ صبح به قله جنوبی رسیدند و حدود یک ساعت بعد به یک پرتگاه صخره‌ای تند با ارتفاع حدود ۴۰ فوت دست یافتند. هیلاری با گیر انداختن خود در شکافی در دیواره، به‌آرامی بالا رفت؛ بخشی که از آن پس به «پله هیلاری» (Hillary Step) معروف شد. هیلاری طنابی را به پایین انداخت و نورگی از آن بالا آمد. حدود ساعت ۱۱:۳۰ صبح، آن دو کوهنورد به «بام دنیا» رسیدند.

خبر این موفقیت توسط یک پیک از اردوگاه اصلی هیأت اعزامی به ایستگاه رادیویی در نامچه بازار رسانده شد و سپس با پیامی رمزی به لندن فرستاده شد؛ جایی که ملکه الیزابت دوم در اول ژوئن، یعنی شبِ روز تاج‌گذاری‌اش، از این دستاورد باخبر شد. روز بعد، این خبر در سراسر جهان منتشر شد. اواخر همان سال، هیلاری و هانت توسط ملکه به مقام شوالیه رسیدند. نورگی نیز، چون شهروند یکی از کشورهای «همسود» (Commonwealth) نبود، مدال بریتانیای کبیر (British Empire Medal) را دریافت کرد که درجه پایین‌تری داشت.

از زمان صعود تاریخی هیلاری و نورگی، هیأت‌های بسیاری موفق شده‌اند به قله اورست برسند. در سال ۱۹۶۰، یک هیأت چینی نخستین گروهی بود که از سمت تبت این کوه را فتح کرد و در سال ۱۹۶۳، جیمز ویتاکر به نخستین آمریکایی تبدیل شد که بر فراز اورست ایستاد. در سال ۱۹۷۵، تابئی جونکو از ژاپن نخستین زنی شد که به قله رسید.

سه سال بعد، راینهولد مسنر از ایتالیا و پیتر هابلر از اتریش به کاری دست یافتند که پیش‌تر غیرممکن پنداشته می‌شد: صعود به قله اورست بدون استفاده از اکسیژن. تاکنون بیش از ۳۰۰ کوهنورد در تلاش برای فتح این کوه جان خود را از دست داده‌اند.

مرگ‌بارترین روز اورست در ۲۵ آوریل ۲۰۱۵ [۵ اردیبهشت ۱۳۹۴] رقم خورد؛ زمانی که پس از زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۷.۸ ریشتر، بهمنی در اردوگاه اصلی فرود آمد و ۱۹ نفر کشته شدند. این زمین‌لرزه در نپال بیش از ۹٬۰۰۰ کشته و بیش از ۲۳٬۰۰۰ زخمی بر جای گذاشت.

یک فاجعه بزرگ دیگر در سال ۱۹۹۶ رخ داد؛ زمانی که هشت کوهنورد پس از گرفتار شدن در کولاکی شدید در ارتفاعات دامنه کوه جان باختند؛ حادثه‌ای که با کتاب در هوای رقیق (Into Thin Air) نوشته جان کراکائر مشهور شد. با این حال، کتاب کراکائر هم نتوانست از موج افرادی که حاضر بودند ده‌ها هزار دلار برای فرصتی جهت رسیدن به بلندترین قله زمین بپردازند، جلوگیری کند. گزارش‌هایی از ترافیک سنگین در نزدیکی قله منتشر شده و در سال ۲۰۱۳ نیز میان سه کوهنورد اروپایی و بیش از ۱۰۰ شرپا درگیری فیزیکی رخ داد؛ بر سر رفتاری که راهنمایان آن را در جریان تلاش برای صعود، بی‌ادبانه و خطرناک می‌دانستند. در همین حال، مرگ‌ومیرها همچنان ادامه داشته است، ازجمله بیش از ۱۰ نفر در سال ۲۰۱۹.

منبع: خبرآنلاین