هرم شگفت‌انگیز «خدای مار پردار» که «سایۀ مار» را نشان می‌دهد
ال‌کاستیلو تنها یک هرم باستانی نیست؛ بنایی است که در آن معماری چندلایه، پدیده‌های نوری، نمادهای مذهبی و ساختار طبیعی زمین به هم پیوند خورده‌اند. هر کشف تازه درون این معبد می‌تواند بخشی دیگر از دانش و جهان‌بینی تمدنی را آشکار کند که آثارش هنوز پس از گذشت قرن‌ها، پرسش‌های فراوانی پیش روی باستان‌شناسان قرار می‌دهد.
فرادید| هرم ال‌کاستیلو حدود ۲۵ متر ارتفاع دارد و یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای مجموعه چیچن ایتزاست. هرچند این هرم بلندترین سازه مایاها نیست و هرم نوهوچ مول در کوبا با ارتفاع حدود ۴۲ متر از آن بلندتر است، وضعیت نسبتاً سالم بنا و قرارگیری آن در مرکز محوطه‌ای وسیع و هموار، جلوه‌ای چشمگیر به آن بخشیده است.
به گزارش فرادید؛ چیچن ایتزا یکی از مهم‌ترین مراکز تمدن مایاها بود و امروزه در فهرست عجایب هفت‌گانه جدید جهان قرار دارد. ال‌کاستیلو نیز در شهرت جهانی این محوطه نقشی اساسی ایفا کرده است. ساخت این معبد احتمالاً در دوره‌ای طولانی، از حدود سال ۷۰۰ تا ۱۳۰۰ میلادی، ادامه یافته است؛ هرچند برخی پژوهشگران احتمال می‌دهند بخش‌هایی از آن قدمتی تا حدود سال ۵۵۰ میلادی داشته باشند.
سرهای سنگی مار که در پای پلکان بنا قرار دارند، از مهم‌ترین نشانه‌های ارتباط این هرم با کوکولکان، خدای مار پردار مایاها، به شمار می‌روند. نام ال‌کاستیلو به معنای قلعه در زبان اسپانیایی است؛ نامی که اسپانیایی‌ها پس از ورود به شهر باستانی متروک بر آن گذاشتند.
مار پردار در میان تمدن‌های باستانی آمریکای مرکزی یک خدای شناخته‌شده بود. آزتک‌ها نیز خدایی مشابه را با نام کوتزالکواتل می‌پرستیدند.
مهندسی مقدس مار پردار
یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های ال‌کاستیلو، پدیده نوری‌ای است که در زمان اعتدال بهاری و پاییزی رخ می‌دهد. در این دو روز، طول روز و شب تقریباً برابر است و موقعیت خورشید باعث می‌شود سایه‌های ایجادشده روی پلکان شمالی هرم، الگویی موج‌دار شبیه بدن یک مار پدید آورند.
در پایین این پلکان، دو سر مار سنگی قرار گرفته‌اند. سایه‌ها چنان بر پله‌ها می‌افتند که گویی بدن ماری عظیم از بالای هرم به سوی این سرها حرکت می‌کند. هزاران نفر برای تماشای این پدیده به چیچن ایتزا می‌روند؛ نمایشی که پیوند میان معماری مایاها و شناخت آن‌ها از حرکت خورشید را به‌خوبی نشان می‌دهد.
ویژگی جالب دیگر این بنا، پژواکی است که با دست‌زدن در پای هرم ایجاد می‌شود. صدای بازتاب‌یافته شباهت قابل‌توجهی به آوای پرنده کوتزال دارد؛ پرنده‌ای که برای مایاها اهمیت فرهنگی و مذهبی داشت. بسیاری از پژوهشگران این پدیده را نتیجه ویژگی‌های آکوستیکی معماری هرم می‌دانند، هرچند میزان عمدی‌بودن طراحی آن همچنان موضوع بحث است.
تقویمی عظیم که با سنگ ساخته شده است
برخی ویژگی‌های معماری ال‌کاستیلو با تقویم خورشیدی مایاها ارتباط دارند. این هرم چهار ضلع دارد که هرکدام ۹۱ پله دارند. اگر مجموع پله‌های چهار ضلع را با سکوی بالایی بنا جمع کنیم، به عدد ۳۶۵ می‌رسیم؛ همان تعداد روزهای سال خورشیدی.
هرم همچنین دارای ۹ طبقه پلکانی است که پلکان‌ها آن‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کنند و در مجموع به ۱۸ بخش می‌رسند؛ عددی که با ۱۸ ماه تقویم خورشیدی مایاها مطابقت دارد. افزون بر این، ۵۲ صفحه تزئینی بر بدنه هرم دیده می‌شود که به عدد ۵۲ سال در چرخه تقویمی مایاها اشاره دارد.
این هماهنگی‌های عددی نشان می‌دهد که زمان و حرکت اجرام آسمانی در جهان‌بینی مایاها اهمیت زیادی داشته‌اند. بااین‌حال، درباره اینکه تمام این ویژگی‌ها از ابتدا با هدف بازنمایی یک تقویم طراحی شده باشند، باید با احتیاط سخن گفت؛ برخی از این ارتباط‌ها ممکن است تفسیری از ویژگی‌های معماری بنا باشند.
هرمی پنهان در دل هرم اصلی
پشت نمای سنگی ال‌کاستیلو، سازه‌ای قدیمی‌تر پنهان شده است. در سال ۲۰۱۶، پژوهشگران وجود هرمی کوچک‌تر را درون بنای بیرونی تأیید کردند؛ کشفی که نشان داد مایاها هرم بزرگ‌تر را روی سازه‌ای پیشین ساخته‌اند. این شیوه ساخت، لایه‌هایی از تاریخ معماری بنا را در دل یکدیگر حفظ کرده است و این احتمال نیز مطرح شده که سازه‌های قدیمی‌تری در زیر این دو لایه وجود داشته باشند.
درون هرم کوچک‌تر، آثار ارزشمندی کشف شده‌اند؛ از جمله تندیس سنگی شخصیتی مایایی به نام چاک‌مول و تختی به شکل جگوار سرخ که با سنگ‌های یشم تزئین شده است. این تخت از جمله اشیایی است که اهمیت آیینی و جایگاه ویژه فضای داخلی هرم را نشان می‌دهد.
چاک‌مول‌ها تندیس‌هایی از پیکر انسان در حالت نیمه‌خوابیده‌اند که سرشان با زاویه‌ای نزدیک به ۹۰ درجه به یک سمت چرخیده است. ظرفی که روی شکم یا سینه این تندیس‌ها قرار می‌گیرد، برای نگهداری پیشکش‌های آیینی به خدایان استفاده می‌شد.
حفره‌ای اسرارآمیز در زیر هرم
یکی از رازهای مهم ال‌کاستیلو به وجود یک سنوته در زیر آن مربوط می‌شود. سنوته حفره‌ای طبیعی در سنگ‌های آهکی است که ممکن است با آب زیرزمینی پر شده باشد. چنین مکان‌هایی برای مایاها اهمیت حیاتی و مذهبی داشتند و چندین سنوته دیگر نیز در محوطه چیچن ایتزا شناسایی شده‌اند.
پژوهشگرانی که برای رسیدن به این حفره زیرزمینی، گذرگاه‌های داخل معبد را بررسی کردند، دریافتند که مسیرهای دسترسی به سنوته از قرن‌ها پیش مسدود شده‌اند؛ ظاهراً خود مایاها این ورودی‌ها را بسته بودند. علت دقیق این اقدام هنوز روشن نیست.
وجود این حفره در زیر هرم، پرسش‌های تازه‌ای درباره انتخاب محل ساخت بنا و معنای مذهبی آن ایجاد کرده است. سنوته‌ها در بسیاری از محوطه‌های مایایی با آب، آیین‌ها و جهان زیرین ارتباط داشتند؛ اما برای تعیین نقش دقیق این حفره در ال‌کاستیلو، شواهد بیشتری لازم است.
ال‌کاستیلو تنها یک هرم باستانی نیست؛ بنایی است که در آن معماری چندلایه، پدیده‌های نوری، نمادهای مذهبی و ساختار طبیعی زمین به هم پیوند خورده‌اند. هر کشف تازه درون این معبد می‌تواند بخشی دیگر از دانش و جهان‌بینی تمدنی را آشکار کند که آثارش هنوز پس از گذشت قرن‌ها، پرسش‌های فراوانی پیش روی باستان‌شناسان قرار می‌دهد.
