«کوزۀ گنج هخامنشی» در زیر یک خانۀ باستانی پیدا شد

فرادید| پژوهشگران معتقدند این سکه‌ها احتمالاً برای پرداخت دستمزد سربازان یا نگهداری به‌عنوان دارایی شخصی دفن شده بودند؛ اما صاحب آن‌ها هرگز فرصت بازگشت و بازیابی این گنج را پیدا نکرده است. کشف این مجموعه در یک کاوش علمی و ثبت‌شده، آن را به یکی از مهم‌ترین یافته‌های مربوط به سکه‌های هخامنشی در سال‌های اخیر تبدیل کرده است.

به گزارش فرادید؛ بر اساس گزارش رسانه‌های ترکیه، این گنجینه در سال ۲۰۲۳ توسط «پروژه باستان‌شناسی نوتیون» به سرپرستی دانشگاه میشیگان، در نزدیکی منطقه احمدبیلی از شهرستان مندرس استان ازمیر کشف شد.

باستان‌شناسان این ۵۰ سکه را داخل یک ظرف سفالی کوچک یافتند که کنار دیوار ساختمانی قدیمی دفن شده بود. این بنا در دوره‌ای بعد، زیر حیاط یک خانه بزرگ متعلق به عصر هلنیستی مدفون شده بود.

بر اساس گزارش ‌ها، این سکه‌ها از نوع «دریک» (سکه طلای مشهور امپراتوری هخامنشی) هستند و به اواخر قرن پنجم یا اوایل قرن چهارم پیش از میلاد تعلق دارند. روی هر سکه تصویر شناخته‌شده یک کماندار زانو‌زده نقش بسته که از نمادهای رایج سکه‌های هخامنشی است. احتمال می‌رود این سکه‌ها در شهر سارد، یکی از مهم‌ترین مراکز اداری و اقتصادی هخامنشی در شمال‌شرقی نوتیون، ضرب شده باشند.

کریستوفر راته، مدیر پروژه باستان‌شناسی نوتیون، می‌گوید این گنجینه به احتمال زیاد برای حفظ و نگهداری پنهان شده بود، اما صاحب آن هرگز بازنگشت. به گفته او، مرگ ناگهانی، شکست نظامی یا ترک اجباری منطقه می‌تواند از دلایل جا ماندن این گنجینه باشد.

زنوفون، تاریخ‌نگار مشهور یونان باستان، نوشته است که ارزش هر سکه دریک تقریباً معادل دستمزد یک ماه یک سرباز مزدور بوده است. بنابراین، این ۵۰ سکه می‌توانست حقوق یک‌ماهه ۵۰ سرباز را تأمین کند.

نمای بالا از خانۀ باستانی و محل پیدا شدن کوزه

سکه‌های دریک معمولاً با پرداخت حقوق نیروهای مزدور در قلمرو امپراتوری هخامنشی ارتباط دارند. از همین رو، پژوهشگران احتمال می‌دهند این گنجینه متعلق به یک فرمانده نظامی، فردی ثروتمند یا مقام مسئولی بوده باشد که وظیفه تأمین هزینه عملیات نظامی محلی را بر عهده داشته است. با این حال، تاکنون هیچ مدرکی این گنج را به نبرد یا رویداد تاریخی مشخصی مرتبط نکرده است.

اهمیت این یافته تنها به ارزش سکه‌ها محدود نمی‌شود. بسیاری از گنجینه‌های شناخته‌شده دریک در گذشته توسط حفاران غیرمجاز یا بدون ثبت دقیق محل کشف پیدا شده‌اند و اطلاعات ارزشمند باستان‌شناسی آن‌ها از بین رفته است. اما این مجموعه در جریان یک کاوش علمی و کنترل‌شده کشف شده و همین موضوع امکان بررسی دقیق‌تر زمان دفن، شرایط تاریخی و هویت احتمالی صاحب آن را فراهم می‌کند.

نوتیون شهری یونانی‌نشین در منطقه ایونیه بود که در ساحل دریای اژه و حدود ۵۰ کیلومتری جنوب ازمیر قرار داشت. بندر نظامی این شهر و نزدیکی آن به شهر کولوفون و نیایشگاه آپولون در کلاروس، نوتیون را به یکی از نقاط راهبردی دنیای باستان تبدیل کرده بود.

این شهر در دوره کلاسیک بارها میان نفوذ امپراتوری هخامنشی و آتن دست‌به‌دست شد. در قرن پنجم پیش از میلاد، نیروهای مورد حمایت ایران بخشی از شهر را در اختیار داشتند. بعدها آتنی‌ها از بندر نوتیون به‌عنوان پایگاه دریایی خود استفاده کردند. در اوایل قرن چهارم پیش از میلاد، شهر دوباره به کنترل هخامنشیان درآمد و تا زمان لشکرکشی اسکندر مقدونی در سال ۳۳۴ پیش از میلاد، بخشی از قلمرو این امپراتوری باقی ماند.