چگونه تاروت از یک بازی در دوران رنسانس به ابزاری برای فالگیری تبدیل شدند؟
کارتهای تاروت که امروزه بسیاری آنها را با فالگیری و پیشگویی آینده میشناسند، در اصل هیچ ارتباطی با این کار نداشتند و در ایتالیای دوران رنسانس صرفاً برای بازی استفاده میشدند؛ مسیری تاریخی که چند قرن بعد آنها را از میز بازی به دنیای علوم غیبی رساند.
دسته کارت تاروت در اصل هیچ ارتباطی با فالگیری نداشت. کارتهای مشهور «تِرامپ» تاروت ــ کارتهای ویژهای که از کارتهای معمول خالها رتبه بالاتری دارند ــ در قرن پانزدهم میلادی در ایتالیا به عنوان افزودهای ساده به دستههای رایج ورق پدیدار شدند و برای بازی محبوب تاروکی (tarocchi) به کار میرفتند. چند قرن بعد و در کشوری دیگر بود که دستههای تاروت و کارتهای تِرامپ آن به عنوان نمادی از خرد باستانی معرفی شدند و کاربردشان در علوم غیبی و فالگیری شکل گرفت.
«طبیعی است کسانی که از راه علوم غیبی، کارتخوانی [فالگیری با کارت] و فروش دستههای تاروتی که برای این مقاصد طراحی شدهاند امرار معاش میکنند، تلاش کنند این افسانه را زنده نگه دارند که این کارتها ریشهای باستانی دارند و معنایی اسرارآمیز یا حتی قدرتی ماورایی در خود نهفته دارند و در عین حال کاربرد آنها در بازیهای کارتی را نادیده بگیرند.»
این را جان مکلئود، تاریخنگار بازیهای کارتی و یکی از نویسندگان کتاب تاریخ بازیهایی که با دسته تاروت انجام میشوند: بازی تِرامپها، نوشته سال ۲۰۰۴، میگوید.
او میافزاید: «تبلیغات آنها طی حدود ۱۵۰ سال گذشته بسیار موفق بوده است، به طوری که احتمالا هنوز هم بیشتر مردم تصور میکنند کارتهای تاروت در ابتدا برای نوعی فالگیری مورد استفاده قرار میگرفتند.»
خاستگاه کارتهای تاروت در ایتالیای دوران رنسانس
نخستین اشاره شناختهشده به دستهای شبیه تاروت در یادداشتی روزانه مربوط به سپتامبر ۱۴۴۰ دیده میشود. در این یادداشت، یک مقام حقوقی به نام جوستو جوستی نوشته است که یک دسته کارت ویژه و دستساز را که در فلورانس ساخته شده بود، به سیگیسموندو پاندولفو مالاتستا، فرمانروای قدرتمند شهر-دولت ریمینی، هدیه داده است. جوستی ثبت کرده که برای سفارش ساخت این کارتها به هنرمندان، چهار و نیم دوکات هزینه کرده؛ مبلغی که برای یک کارگر ماهر معادل دستمزد چند هفته بود. کارتها با نشان خانوادگی مالاتستا تزئین شده بودند.
او این کارتها را naibi a trionfi نامیده بود؛ یعنی «ورقهای بازی همراه با کارتهای پیروزی». به نظر میرسد در آن دوره، واژه trionfi به معنای «پیروزیها» یا «کارتهای برتر» برای چنین دستههایی از کارت و بازیهایی که با آنها انجام میشد، کاربردی رایج بوده است. نام ایتالیایی tarocchi بعدها مورد استفاده قرار گرفت و در زبان فرانسوی به tarot تبدیل شد.
ورقهای بازی در اواسط قرن چهاردهم میلادی وارد ایتالیا شدند و احتمالا منشأ آنها جهان اسلام بود. چهار خال اصلی در آن زمان جامها، شمشیرها، چوبدستها و سکهها بودند؛ خالهایی که هنوز در بیشتر دستههای تاروت امروزی حفظ شدهاند. خالهای آشنای دل، گشنیز، پیک و خشت بعدها در فرانسه ابداع شدند.
دسته tarocchi شامل ۵۶ کارت از چهار خال، ۲۱ کارت برتر یا trumps و کارت «احمق» (The Fool) بود. «احمق» خارج از ترتیب کارتهای برتر قرار داشت و در بازی نقشی منحصربهفرد ایفا میکرد. Tarocchi نوعی بازیِ بردن دست (trick-taking) بود که تا حدی به بریج امروزی شباهت داشت؛ به این صورت که اگر بازیکنی نمیتوانست از خال بازیشده پیروی کند، میتوانست از کارتهای برتر استفاده کند.
کارتهای نخستین تاروت چه معنایی داشتند؟
به نظر میرسد کارتهای برتر بعدها این تصور را ایجاد کردند که این دسته کارت حامل نوعی خرد اسرارآمیز و باستانی است؛ هرچند تصاویر روی آنها برای مخاطبان اولیه چندان مرموز نبودند. کارشناسان میگویند این کارتها از نمادهایی آشنا برای ایتالیاییهای قرن پانزدهم، مانند «بخت» و «مرگ»، الهام گرفته بودند. با این حال، هنوز دقیقا مشخص نیست چرا این نمادهای خاص انتخاب شدند یا چرا کارتهای برتر در قالب یک سلسلهمراتب مشخص قرار گرفتند.
ترتیب این کارتها در مناطق مختلف متفاوت بود، اما در یک سنت فرانسوی متأخر، «جادوگر» پایینترین رتبه و «جهان» بالاترین رتبه را داشت.
تیری دوپولیس، تاریخنگار فرانسوی ورقهای بازی و یکی از نویسندگان کتاب Con gli occhi et con l'intelletto که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد، میگوید اجماع میان پژوهشگران بر این است که کارتهای برتر بهشدت تحت تأثیر تمثیلهای مسیحی قرار داشتهاند. این کارتها نوعی مسیر یا سیر تدریجی را از دغدغههای زمینی ــ برای مثال «جادوگر» و «امپراتور» ــ به تصاویر آسمانی مانند «ماه» و «خورشید» و درنهایت به مفاهیم مسیحی، که در بالاترین کارتها اغلب با «داوری» و «جهان» نمایش داده میشدند، نشان میدادند.
با این حال، دوپولیس تأکید میکند که معنای اصلی این توالی همچنان ناشناخته است. او مینویسد: «تا به امروز، هیچکس کلیدهایی را پیدا نکرده است که امکان تفسیری قانعکننده از آن را فراهم کند.»
کارتهای تاروت متعلق به قرن هفدهم میلادی، اثر جوزپه ماریا میتلی (۱۶۳۲–۱۷۱۸)، هنرمند اهل بولونیا در ایتالیا.
منبع تصویر: Universal Images Group / Getty Images
چگونه کارتهای تاروت با فالگیری پیوند خوردند؟
ایده استفاده از دسته کارت تاروت برای پیشگویی آینده، در قرن هجدهم میلادی توسط نویسندگان فرانسوی، ازجمله آنتوان کورت دو ژبلن، رواج پیدا کرد. او معتقد بود تاروت بقایای خرد و دانش باستانی مصر را در خود حفظ کرده است.
مکلئود میگوید: «تفاسیر دو ژبلن درباره معنای کارتها با استقبال فراوان غیبباوران و فالگیران با کارت در فرانسه روبهرو شد و آنها این تفاسیر را پذیرفتند و بیشتر گسترش دادند.»
از قرن نوزدهم، این سنت به جهان انگلیسیزبان راه یافت و گروههای عرفانی که از تاروت در مراسم خود استفاده میکردند، به گسترش آن کمک کردند. بسیاری از پیروان علوم غیبی نیز کارتها را از نو طراحی کردند تا معانی پنهانی که به آنها نسبت داده میشد، آشکارتر به نظر برسد.
به گفته مکلئود، نتیجه این روند آن بود که «امروزه کارتهای تاروتی وجود دارند که برای استفاده در علوم غیبی ساخته شدهاند و عملا برای بازی مناسب نیستند؛ در مقابل، کارتهایی نیز برای بازی ساخته میشوند که طراحیهای امروزی آنها چندان مورد توجه غیبباوران نیست.»
کارتهای تاروت در دوران مدرن
دستههای تاروت در عصر اینترنت بار دیگر جان تازهای گرفتهاند؛ شبکههای اجتماعی با امکان انتشار سریع تصاویر تاروت، باعث شدهاند این کارتها در معرض دید میلیونها نفر قرار بگیرند. هوش مصنوعی مولد نیز هم برای طراحی کارتهای جدید و هم، بنا بر ادعاهایی، برای «پیشگویی آینده» با استفاده از آنها به کار گرفته شده است.
براساس یک برآورد صنعتی، ارزش جهانی بازار تاروت و دیگر کارتهای موسوم به اوراکل، سالانه نزدیک به ۱.۵ میلیارد دلار است.
با این حال، برای بسیاری از کاربران امروزی، تاروت هیچ ارتباطی با امور ماورایی ندارد. آنها تصاویر غنی و نمادین کارتها را نوعی ابزار روانشناختی برای تأمل و خودشناسی میدانند؛ رویکردی که کارل یونگ، روانپزشک سوئیسی، نیز با آن همدل بود. او معتقد بود کارتهای برتر تاروت بیانگر ایدههای کهنالگویی هستند؛ تفسیری که بعدها نویسندگان دیگری نیز آن را پذیرفتند.
با وجود این، باور به اینکه تاروت ریشه در خرد باستانی یا جادوی علوم غیبی دارد، امروزه بسیار فراگیر شده است؛ تصوری که فاصله زیادی با ماهیت نخستین این کارتها، یعنی یک بازی ورق در ایتالیای دوران رنسانس، دارد.
منبع: خبرآنلاین
