ماجرای کشف کشتی مرموزی در اعماق دریا که چهار دهه پرونده قضایی به دنبال داشت
کشتیای مملو از طلا که بیش از یک قرن در اعماق دریا گم شده بود؛ با این حال، نامش به اندازه تایتانیک شناختهشده نیست. ماجرا از این هم عجیبتر میشود: غرقشدن این کشتی به وقوع رکودی اقتصادی گسترده کمک کرد و پس از کشف لاشه آن توسط گنجیابان در دهه ۱۹۸۰، دههها دعوای حقوقی بهدنبال آمد.
سالها پیش از فاجعه تایتانیک، مشهورترین کشتی غرقشده آمریکا، اساس سنترال آمریکا (SS Central America) نام داشت.
این کشتی بخاری چوبی پیش از احداث خط راهآهن سراسری، نقش مهمی در اتصال سانفرانسیسکو به نیویورک ایفا میکرد؛ اما در سال ۱۸۵۷، در نزدیکی سواحل کارولینای جنوبی غرق شد و ۴۲۵ نفر جان باختند. امروزه افراد زیادی حتی نام این کشتی را نشنیدهاند.
تلفات انسانی بهتنهایی برای ماندگاری نام این کشتی در تاریخ کافی به نظر میرسد؛ اما اساس سنترال آمریکا محمولهای به ارزش ۱.۲ میلیون دلار طلا نیز حمل میکرد. طبق پرونده قضایی مربوط به این کشتی در سال ۱۹۹۲، ارزش امروزی این مقدار طلا با احتساب قیمت فعلی آن، حدود ۲۳۶ میلیون دلار برآورد میشود. البته این رقم فقط به طلای ثبتشده در اسناد مربوط است. چندین مسافر ثروتمند نیز در کشتی حضور داشتند که احتمالاً طلای شخصی خود را حمل میکردند؛ بنابراین ارزش کل محموله میتواند بسیار بیشتر باشد.
کشتیای مملو از طلا که بیش از یک قرن در اعماق دریا گم شده بود؛ با این حال، نامش به اندازه تایتانیک شناختهشده نیست. ماجرا از این هم عجیبتر میشود: غرقشدن این کشتی به وقوع رکودی اقتصادی گسترده کمک کرد و پس از کشف لاشه آن توسط گنجیابان در دهه ۱۹۸۰، دههها دعوای حقوقی بهدنبال آمد.
گرفتار شدن کشتی در طوفان
فرض کنید در دهه ۱۸۵۰ قصد داشتید از سانفرانسیسکو به نیویورک بروید. سفر زمینی بسیار دشوار بود؛ خودروها هنوز حدود نیم قرن با ورود به زندگی مردم فاصله داشتند و جادههای چندانی هم وجود نداشت. حتی خط راهآهنی برای اتصال دو ساحل آمریکا ساخته نشده بود. بهترین راه این بود که با کشتی به منطقهای بروید که امروز پاناما نام دارد، با قطار از بخش باریک خشکی عبور کنید و سپس با کشتی دیگری راهی نیویورک شوید.

اساس سنترال آمریکا بخش اقیانوس اطلس این مسیر را پوشش میداد. کشتی در ۳ سپتامبر ۱۸۵۷ با ۵۹۲ سرنشین، ساحل شرقی پاناما را ترک کرد. تنها توقف آن در مسیر، بندر هاوانا در کوبا بود. طبق گزارشی که مؤسسه نیروی دریایی آمریکا منتشر کرده، هنگام خروج کشتی از این بندر در ۸ سپتامبر، شرایط آبوهوا کاملاً مساعد به نظر میرسید.
اما اوضاع خیلی زود تغییر کرد و بادهایی با شدت طوفان، بدنه چوبی کشتی را درهم کوبیدند. تا ۱۱ سپتامبر، خدمه برای تخلیه آب وارد عمل شده بودند و ظهر همان روز، تمام مردان کشتی به کمک آنها شتافتند. تلاشها کافی نبود؛ ساعت ۲ بعدازظهر آب به دیگهای بخار رسید و کشتی را سرگردان امواج کرد.
تخلیه آب تا تمام طول شب ادامه یافت و برای مدتی به نظر میرسید شرایط جوی آنقدر آرام شود که امکان تخلیه کامل سرنشینان فراهم آید. اما این امید دوام نیاورد و طوفان از اواسط صبح دوباره شدت گرفت. ناخدا با ارسال علامت از کشتی نزدیک، مارین، درخواست کمک کرد. تنها ۱۰۰ نفر، از جمله ۵۹ زن و کودک، توانستند سوار مارین شوند.
حدود ساعت ۸ شب به وقت محلی، ناخدا همراه با بیشتر مردانی که هنوز در کشتی مانده بودند، به زیر آب رفت. جریان مکنده ناشی از غرقشدن کشتی، بسیاری از آنها را به اعماق دریا کشید. تعداد اندکی از مردان با چنگزدن به درها، صندلیها و هر وسیله شناوری که در دسترس داشتند، زنده ماندند تا کشتی دیگری به نام الن آنها را پیدا کرد. در مجموع، ۴۲۵ نفر جان خود را از دست دادند.
تلفات انسانی فاجعهبار بود، اما پیامدهای اقتصادی آن نیز بسیار گسترده بود. طبق مقالهای در سال ۱۹۹۲ از لارنس دی. استون، که تحقیقاتش به کشف دوباره لاشه کشتی انجامید، طلای موجود در کشتی قرار بود به کمک چند بانک بیاید که در آستانه ورشکستگی قرار داشتند. کمتر از یک ماه بعد، تقریباً تمام بانکهای آمریکا مبادله طلا با اسکناس را متوقف کردند.
کشف کشتی با کمک ریاضیات
طبیعی بود که کشتیای با این شهرت و چنین محموله ارزشمندی، به افسانهای در میان گنجیابان تبدیل شود. افراد بیشماری برای یافتن لاشه آن تلاش کردند، اما هیچکس موفق نشد تا اینکه گروه اکتشافی کلمبوس-آمریکا از ایالت اوهایو در دهه ۱۹۸۰ کشتی را پیدا کرد. تامی گرگوری تامپسون، گنجیاب مشهور، هدایت این گروه را بر عهده داشت.
این کشف به لطف فناوریهای پیشرفته، از جمله سونار و زیردریاییهای کنترل از راه دور و مجهز به فناوری روز امکانپذیر شد؛ اما ریاضیات نیز نقشی اساسی در موفقیت عملیات داشت.

استون که پیشتر به تحقیقاتش اشاره شد، روش خود را در مقالهای در سال ۱۹۹۲ توضیح داد. او از نظریه جستوجوی بیزی استفاده کرد. این روش با طرح فرضیههایی درباره محل احتمالی لاشه آغاز میشود؛ سپس میزان احتمال درستی هر فرضیه ارزیابی و در نهایت نقشهای تهیه میشود که احتمال حضور کشتی در مناطق مختلف را نشان میدهد. مسیر جستوجو نیز از مناطقی با بیشترین احتمال آغاز میشود و سپس به محدودههایی با احتمال کمتر گسترش مییابد.
عملیات بررسی ۴۰ روز طول کشید و محدودهای به وسعت حدود ۳۶۲۶ کیلومتر مربع از آبهای ساحلی کارولینا را پوشش داد. لاشه کشتی در منطقهای با احتمال نسبتاً پایین قرار داشت؛ هرچند این محدوده از ابتدا در مسیر جستوجو گنجانده شده بود. در سال ۱۹۸۸، یک وسیله نقلیه زیرآبی کنترل از راه دور توانست تصویری از لاشه کشتی ثبت کند.
استون درباره نتیجه این عملیات نوشت:
نتیجهای که در یک داستان ایدهآل انتظار میرفت، این بود که سنترال آمریکا در ابتدای عملیات و در منطقهای با احتمال کشف بالا پیدا شود. با توجه به نتیجه واقعی، درباره ارزش روشهایی که برای طراحی برنامه جستوجو به کار رفتند، چه میتوان گفت؟ واضحترین پاسخ این است که آن روشها کارآمد بودند.
احتمالها همیشه واقعیت را پیشبینی نمیکنند و محتملترین گزینه لزوماً همان چیزی نیست که در نهایت رخ میدهد. با این حال، محاسبه احتمال همچنان ارزشمند باقی میماند و میتواند به نتایج موفقیتآمیزی منجر شود.
اما سرنوشت طلاها چه شد؟ گروه اکتشافی طی چند سال بعد، بخش عمده محموله تجاری طلا را از آب بیرون آورد. یک قاضی فدرال در سال ۱۹۹۳ ارزش شمشهای طلا را حدود ۲۱ میلیون دلار برآورد کرد؛ اما سکهها و شمشهای متعلق به یک کشتی غرقشده مشهور، برای مجموعهداران ارزش بسیار فراتر از قیمت طلای خام دارند. در سال ۲۰۰۰، بخش عمده این گنجینه به قیمت حدود ۵۰ میلیون دلار فروخته شد. امروزه بیشتر طلاها در اختیار مجموعهداران خصوصی قرار دارند.
چهار دهه دعوای حقوقی
معمولاً انتظار میرود داستان در همین نقطه به پایان برسد: گنج پیدا میشود، کاشفان پاداش خود را دریافت میکنند و همه راضی هستند. اما سرنوشت این کشف متفاوت بود.
تا سال ۱۹۸۹، شرکتهای بیمهای که در دهه ۱۸۵۰ محموله اساس سنترال آمریکا را بیمه کرده بودند، ادعای مالکیت طلاها را مطرح کردند. استدلال آنها ساده بود: ما خسارت طلای ازدسترفته را به مشتریان پرداخت کردهایم، پس اکنون مالک آن هستیم. شرکتهای بیمه در این پرونده شکست خوردند، اما این تازه آغاز ماجرا بود.
تامپسون برای تأمین هزینه عملیات جستوجو، ۱۲.۵ میلیون دلار از سرمایهگذاران دریافت کرده بود. این سرمایهگذاران در سال ۲۰۰۵ از او شکایت کردند و مدعی شدند با وجود فروش طلاها در سال ۲۰۰۰، هیچ سهمی از درآمد حاصل دریافت نکردهاند. چند نفر از اعضای گروه اکتشافی نیز در سال ۲۰۰۶ علیه او شکایت کردند.
تامپسون در سال ۲۰۱۲ مخفی شد و سرانجام در سال ۲۰۱۵ به دام افتاد. او تا مارس ۲۰۲۶ آزاد نشد. هنوز سرنوشت حدود ۵۰۰ سکه طلا مشخص نیست. این ماجرا یادداشتی عجیب در پایان داستانی جذاب درباره تاریخ، ریاضیات و علم به شمار میرود. چه کسی میداند؟ شاید صد سال دیگر نیز همچنان درباره این کشتی و سرنوشت گنجینهاش صحبت کنند.
البته احتمال دارد ماجرای اساس سنترال آمریکا هنوز بخشهای ناگفتهای داشته باشد. در یک عملیات اکتشافی در سال ۲۰۱۸، مقدار بیشتری طلا از یک گاوصندوق در بخش اقامتی مسافران کشتی بیرون آورده شد. شاید هنوز گنجینههای دیگری در اعماق دریا انتظار کشفشدن را میکشند.
منبع: دیجینوی