حکایت نخستین فیلم‌بردار ایرانی؛ خانبابا معتضدی
ورود سینماتوگراف به ایران در دوره مظفرالدین‌شاه آغاز شد، اما سال‌ها طول کشید تا این سرگرمی درباری به سینمایی برای عموم مردم تبدیل شود. خانبابا معتضدی از پیشگامانی بود که با فیلم‌برداری، تأسیس سینمای زنانه و ترجمه فارسی فیلم‌ها، در شکل‌گیری سینمای ایران نقش داشت.
ورود سینماتوگراف به ایران به نخستین سفر مظفرالدین‌شاه قاجار به اروپا بازمی‌گردد. شاه در سال ۱۲۷۹ خورشیدی، هنگام بازدید از یکی از موزه‌های اروپا، با این دستگاه آشنا شد و به میرزا ابراهیم‌خان عکاس‌باشی دستور داد نمونه‌ای از آن را خریداری کند و به ایران بیاورد.
عکاس‌باشی پس از بازگشت، چند فیلم کوتاه از دسته‌های عزاداری، سینه‌زنی و قمه‌زنی و نیز حیوانات باغ‌وحش سلطنتی تهیه کرد؛ فیلم‌هایی که نمایش آن‌ها به دربار محدود بود.
پس از مرگ مظفرالدین‌شاه، فیلم‌برداری برای مدتی رونق چندانی نداشت و نمایش فیلم‌های وارداتی بیشتر در خانه اعیان و اشراف انجام می‌شد. با این حال، در سال‌های بعد، افرادی به فکر گسترش این صنعت در ایران افتادند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها خانبابا معتضدی بود.
معتضدی در سال ۱۲۸۹ خورشیدی، هنگامی که در سوئیس تحصیل می‌کرد، با پسر مدیر کارخانه فیلم‌برداری «کُمون» آشنا شد و فرصت یافت با فنون فیلم‌برداری، ظهور و چاپ فیلم آشنا شود. او پس از پنج سال اقامت در اروپا به ایران بازگشت و با خرید یک دوربین مستعمل به قیمت صد تومان، کار فیلم‌برداری و ظهور فیلم را در خانه خود آغاز کرد.
معتضدی به‌تدریج با تهیه فیلم‌های خبری، از جمله تصاویری از قشون، مجلس مؤسسان و مراسم تاج‌گذاری، جایگاه مهمی در شکل‌گیری سینمای ایران پیدا کرد. او همچنین در تأسیس سینمای زنانه در خیابان علاءالدوله مشارکت داشت؛ اقدامی که در دوره‌ای که حضور زنان در سینما با محدودیت‌های اجتماعی روبه‌رو بود، اهمیت ویژه‌ای داشت.
چندی بعد آمریکایی‌ها به ایران آمدند و از خانباباخان خواستند که برای آن‌ها فیلم خبری تهیه کند و بدون این‌که فیلم‌های تهیه‌شده را ظاهر نماید به آمریکا بفرستد. این کار مدت مدیدی دوام داشت.
در مدرسه آرتیستی اوگانیانس کسانی که در تهیه فیلم‌های ایرانی با معتضدی تشریک مساعی نمودند عبارت بودند از مرحوم احمد دهقان، مرحوم علی‌اکبر دولت‌آبادی، آقایان احمد گرجی، ضرابی، سهرابی، صفوی، مولوی و دراج.
از دیگر فعالیت‌های او، استفاده از نوشته‌های فارسی روی پرده برای ترجمه فیلم‌های خارجی بود. پیش از آن، مترجمی در سالن سینما داستان فیلم را برای تماشاگران توضیح می‌داد. تلاش‌های معتضدی و دیگر پیشگامان این عرصه، زمینه را برای گسترش سینما و تولید فیلم‌های ایرانی فراهم کرد؛ مسیری که بعدها با ساخت آثاری چون «آبی و رابی» ادامه یافت. «آن‌گاه به این فکر افتاد که یک فیلم آرتیستیک تهیه کند و برای این منظور با اوگانیانس که در آن وقت کلاس آرتیستی تاسیس کرده بود شروع به کار نمود و فیلم‌های «آبی و رابی» و «حاج آقا آکتور سینما» را برداشت و آبی و رابی یک فیلم کمدی بود [...] بود و فوق‌العاده مورد توجه واقع شد. این فیلم در حدود ده هزار تومان (که آن روز مبلغ فوق‌العاده‌ای بود) درآمد داشت و مخارج آن نیز دو هزار و پانصد تومان بود که معتضدی و مدیر سینماها «مایاک» در پرداخت آن شریک بودند.»
منبع: خبرآنلاین
