آیا هالند مسی را «دیوانه» خواند؟ /سوءبرداشت در ترجمه و اشاره به یک فیلم معروف ترسناک
ارلینگ هالند بازیکن سرشناس تیم ملی نروژ بعد از هتتریک شب گذشته مسی درباره او از عبارتی استفاده کرد که شاید بیشتر از معنی دیوانه، اشاره به یک فیلم کالت معروف سینمایی دارد.
پس از هتتریک خیرهکننده لیونل مسی مقابل الجزایر، ارلینگ هالند بازیکن سرشناس تیم ملی نروژ یک استوری منتشر کرد و نوشت «Messi is madman» که به سرعت در شبکههای اجتماعی بازنشر شد.
اما در میان واکنشها، برخی رسانهها و صفحات فارسیزبان این جمله را به شکل «مسی دیوانه است» ترجمه کردند، ترجمهای که اگرچه از نظر لغوی قابل درک است، اما از نظر مفهومی و فرهنگی چندان دقیق به نظر نمیرسد.
در زبان انگلیسی، واژه «madman» همیشه به معنای «دیوانه» در مفهوم رایج فارسی نیست. این واژه در بسیاری از موقعیتها، بهویژه در ورزش، برای توصیف فردی به کار میرود که عملکردی خارقالعاده، غیرقابل مهار و فراتر از حد معمول دارد.
وقتی یک بازیکن نمایشی شگفتانگیز ارائه میدهد، انگلیسیزبانها بارها از عباراتی مانند «He's a madman» استفاده میکنند، عبارتی که بیشتر معنای تحسین، شگفتی و ستایش دارد تا توهین یا اشاره به جنون.
در ادبیات ورزشی، چنین تعبیری بیشتر معادل واژههایی مانند «پدیده»، «هیولا»، «باورنکردنی» یا «مهارنشدنی» است. بنابراین وقتی هالند پس از هتتریک مسی از عبارت «Messi is madman» استفاده میکند، طبیعیتر است که آن را ستایش یک نمایش استثنایی بدانیم، نه نسبت دادن صفت «دیوانه» به یکی از بزرگترین فوتبالیستهای تاریخ.
نکته جالب اینجاست که واژه «Madman» در فرهنگ عامه غرب نیز بار معنایی ویژهای دارد. یکی از مشهورترین نمونههای آن فیلم ترسناک «Madman» محصول ۱۹۸۱ است. که با وجود نقدهای متوسط، در میان طرفداران فیلمهای اسلشر دهه ۸۰ به یک اثر کالت (Cult Classic) تبدیل شده است.
داستان این فیلم درباره افسانهای به نام «Madman Marz» است، شخصیتی که پس از قتل خانوادهاش به موجودی افسانهای و هراسآور تبدیل میشود و گفته میشود هرکس نام او را بر زبان بیاورد، دوباره ظاهر خواهد شد.
آنچه این شخصیت را متمایز میکند، صرفاً خشونت یا جنون نیست، بلکه قدرت ویرانگر و توقفناپذیر اوست. «Madman Marz» در فیلم همچون نیرویی مهارنشدنی عمل میکند، حضوری که هرجا ظاهر میشود، همه چیز را در هم میشکند و هیچکس توان ایستادن در برابرش را ندارد.
ترس اصلی فیلم نیز نه از دیوانگی او، بلکه از همین قدرت مخرب و غیرقابل کنترل سرچشمه میگیرد.
به همین دلیل، واژه «madman» در ذهن بسیاری از مخاطبان انگلیسیزبان، علاوه بر معنای لغوی خود، یادآور شخصیتی است که از حد و مرزهای معمول عبور کرده و به نیرویی غیرقابل مهار تبدیل شده است.
دقیقاً همان تصویری که بسیاری از هواداران فوتبال از نمایشهای استثنایی لیونل مسی در ذهن دارند، بازیکنی که گاه به تنهایی میتواند ساختار دفاعی یک تیم را فرو بریزد و سرنوشت یک مسابقه را تغییر دهد.
اگر هالند پس از هتتریک مسی نوشته است «Messi is madman»، طبیعیترین برداشت از این عبارت در ادبیات ورزشی انگلیسی، ستایش یک عملکرد خارقالعاده و ویرانگر است، نمایشی که حریف را از هم میپاشد و نتیجه بازی را به تنهایی تغییر میدهد.
همانطور که شخصیت Madman Marz نماد نیرویی مهارنشدنی و قدرتمند است، این واژه نیز در فرهنگ گفتاری انگلیسی اغلب برای توصیف افرادی به کار میرود که فراتر از حد معمول ظاهر میشوند و قواعد بازی را به هم میریزند.
از این رو، ترجمههایی مانند «مسی یک پدیده است»، «مسی مهارنشدنی است»، «مسی یک هیولاست»، «مسی باورنکردنی است» یا حتی «مسی ویرانگر است» به مراتب به مفهوم واقعی این عبارت نزدیکتر از ترجمه تحتاللفظی «مسی دیوانه است» هستند.
البته نمیتوان با قطعیت گفت که هالند مشخصاً به فیلم «Madman» اشاره داشته، اما آنچه تقریباً تردیدی در آن نیست، بار تحسینآمیز و ستایشگرانه واژه «madman» در چنین بستری است، واژهای که بیش از هر چیز، از عظمت و تأثیرگذاری نمایش مسی سخن میگوید، آن هم از زبان هالند یا همان بچه غول نروژی که خود یکی از بزرگان جام جهانی 2026 است.
نکته جالب توجه دیگر هم بعد از بازی دیشب، توماس مولر بازیکن بسیار معروف سابق آلمان هم یک استوری از مسی و خودش منتشر کرد و نوشت: این مرد ... (ایموجی یک بز) را گذاشته بود.
این هم باز از آن تعریفهای بسیار بزرگی است که از یک نفر بخواهند بکنند GOAT به معنی حیوان بز است اما مخفف کلمه Greatest Of All Time به معنای بهترین تاریخ هم است. پس پست مولر هم یک تمجید تمام قد از مسی است.
منبع: عصر ایران
