درخت «سرخدار»؛ جواهر ارزشمند جنگلهای شمال ایران
یکی از گونههای گیاهی جنگلهای هیرکانی، یاقوت سرخ و ارزشمندی بهنام سرخدار است که میراث زنده و شاهکار جنگلهای طبیعی شمال ایران است
فرادید| «سرخدار» با نام علمی (Taxus baccata) میراث زنده و شاهکار جنگلهای طبیعی شمال ایران است. از چوب درخت سرخدار در صنایع مختلف استفاده میشود. درخت سرخدار جزء گیاهان صنعتی، گیاهان دارویی و گیاهان زینتی دستهبندی میشود، افزون بر این به دلیل استفاده بیرویه از چوب سرخدار، این گیاه ارزشمند اکنون از گیاهان در خطر انقراض به شمار میرود.
بومشناسی و قدمت سرخدار
از دید تنوع زیستی و حفظ ذخایر ژنتیکی و بومشناسی یکی از گونههای منحصربهفرد و مهم منطقه هیرکانی و باقیمانده از دوران سوم زمینشناسی، گیاه سرخدار است که متاسفانه در خطر انقراض قرار دارد.
مشخصات درخت سرخدار
سرخدار درختی سوزنیبرگ با پوست فلسدار است. بلندی و ارتفاع درخت از 9 تا 30 متر متغیر است و تا قطر 3 متر میرسد. پوست تنه این درخت به سرخی میزند و همین موضوع میتواند دلیل نامگذاری آن باشد. رشد این درختان بسیار کند است و این موضوع تلاش بیشتری را در راستای حفاظت از این گونهی ارزشمند میطلبد. درخت سرخدار نیازی به نور زیاد ندارد و درختی سایه دوست است و به آب زیادی هم نیاز ندارد.
میوهی نوعِ مادهی سرخدار به رنگ قرمز و نوع نر درخت به رنگ زرد است که با همهی اغواکنندگی هر دو سمی هستند و از گیاهان سمی به حساب میروند، طوریکه انسانهای ماقبلتاریخ از برگ آن نوعی ماده سمی تهیه میکردند و روی سرنیزههای شکار آغشته میکردند!
رویشگاه سرخدار در ایران
جنگلهای سرخدار در شمال ایران از بلندیهای گرگان، جنگلهای نهارخوران تا جنگلهای سوادکوه و در درهها و پرتگاههای گیلان، مازندران و گرگان همراه با سایر گونههای گیاهان جنگلی یافت میشوند، اما مهمترین رویشگاه طبیعی جنگل سرخدار در ایران در دره زرینگل شهرستان علیآباد کتول و روستای سیاهرودبار در استان گلستان است.
نامهای رایج سرخدار
از نامهای محلی میتوان به سرخهدار، سخدار، سوختال و سیردار اشاره کرد.
خواص درمانی گیاه سرخدار
سرخدار به دلیل داشتن ترکیبات تاکسول مهمترین داروی ضدسرطان (رحم، سینه، تخمدان، پروستات، ریه، سلولهای سنگفرشی سر و صورت) محسوب میشود. از طرفی در هند و ژاپن بهعنوان داروی ضدعفونیکننده و آرامبخش و در درمان آسم، برونشیت، صرع، مشکلات قاعدگی و سوء هاضمه استفاده میشود.
حفاظت از سرخدار
متاسفانه از چوب این درختان ارزشمند و مقاوم در ساخت صنایع دستی و هم چنین صنایع دخانیات و به ویژه قلیانسازی به وفور استفاده میشود، این مساله موجب شده روند انقراض سرخدار تسریع شود. امروزه تلاشهای زیادی در راستای حفاظت و تکثیر درخت سرخدار انجام میشود تا بتوان به صورت مصنوعی به تکثیر این گیاه پرداخت.
همچنین فعالان محیط زیست و طبیعتدوستان در تلاشند تا با آموزشهای لازم، آگاهی افراد بومی را در مورد حفاظت از این گونهی ارزشمند و کهنسال بالا ببرند و با بهبود صنعت گردشگری در منطقه نیازهای اقتصادی قاچاقچیان چوب (بسیاری از آنها به علت فقر شدید دست به این کار میزنند) را رفع کنند تا به این روش بتوانند جنگلهای سرخدار را نجات بخشند.
منبع: طبیعت
