شانس تهران در دل آتش؛ ناپایداری جوی مانع فاجعهای بدتر از لندن شد
بر اساس دادههایی که ایستگاههای پایش کیفیت هوا رصد میکنند، وضعیت کیفیت هوا بعد از حملات به انبار نفت را میتوان اینطور توصیف کرد: پس از وقوع این حادثه، شاهد افزایش چشمگیر غلظت آلایندهها بودیم. غلظت آلایندههایی مانند ذرات معلق، دی اکسید گوگرد و دی نیتروژن، ولی افزایش این آلایندهها در مقادیر خطرناک نبوده است.
حملات رژیم صهیونیستی در شامگاه ۱۶ اسفندماه به تأسیسات نفتی ایران، تهران را در آتش و دود غلیظ فرو برد و نگرانیها درباره پیامدهای زیست محیطی و سلامت عمومی را افزایش داد، ولی بررسیها نشان میدهد که با وجود برخی از آلایندهها، شرایط به حد خطرناک نرسید.
جهان در دهههای گذشته شاهد حوادث مشابهی بوده است؛ از انفجار انبارهای نفتی در لندن و تگزاس گرفته تا آتشسوزیهای گسترده در مجتمعهای پتروشیمی در نقاط مختلف جهان. این تجربیات تلخ، ضرورت اتخاذ رویکردهای پیشگیرانه و واکنش سریع را به کشورها آموخته است. در بسیاری از کشورهای پیشرو، قوانینی سختگیرانه برای ایمنی تأسیسات، استانداردهای زیستمحیطی دقیق و برنامههای جامع مدیریت بحران تدوین شده است. استفاده از فناوریهای نوین در پایش و هشدار زودهنگام، آموزش مداوم نیروهای امدادی و متخصصان و همچنین ایجاد پروتکلهای مشخص برای اطلاعرسانی به مردم در زمان وقوع حوادث، از جمله راهکارهایی است که در سطح بینالمللی برای مهار مخاطرات ناشی از حوادث صنعتی به کار گرفته میشود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به “هیدروکربنهای نسوخته (دوده)” به عنوان “آلودهترین ماده” در دود ناشی از سوختن میعانات، بر خطرات جدی این آلایندهها تأکید کرد. وی همچنین “دیاکسید گوگرد” و “دیاکسید نیتروژن” را از دیگر آلایندههای خطرناک منتشر شده برشمرد و هشدار داد که این مواد، به ویژه ذرات معلق میتوانند آسیبهای جدی به سلامت انسان وارد کرده و حتی کشنده باشند. دکتر حسنوند توصیه کرد افراد در مناطق آلوده تا حد امکان در محیطهای بسته بمانند، در خودرو شیشهها را بالا نگه دارند و حتماً از ماسک ان۹۵ استفاده کنند.
دکتر محمدصادق حسنوند، رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتوگو با ایسنا با اشاره به انفجار دو انبار نفت بر اثر حملات رژیم صهیونیستی به ایران، بیان کرد: بر اساس دادههایی که ایستگاههای پایش کیفیت هوا رصد میکنند، وضعیت کیفیت هوا را میتوان اینطور توصیف کرد: پس از وقوع این حادثه، شاهد افزایش چشمگیر غلظت آلایندهها بودیم. غلظت آلایندههایی مانند ذرات معلق، دی اکسید گوگرد و دی نیتروژن، ولی افزایش این آلایندهها در مقادیر خطرناک نبوده است.
وی ادامه داد: بالاترین مقدار شاخص کیفیت هوا، حدود ساعت ۱۶:۵ در بعد از ظهر روز یکشنبه ثبت شده است که این وضعیت در مناطق غربی و مرکزی مشاهده شده است. بدین ترتیب، کیفیت هوا در این مناطق برای گروههای حساس ناسالم بوده است.
حسنوند افزود: با این حال، بر اساس دادههایی که ایستگاههای معتبر رصد میکنند، به وضعیت خطرناک نرسیدیم. دلیل این موضوع این است که اگرچه بر اثر این حادثه تروریستی حجم زیادی از آلایندهها وارد هوا شده است، اما خوشبختانه بهسبب ناپایداری اتمسفری، این آلایندهها به لایههای فوقانی جو منتقل شدهاند.
رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران خاطرنشان کرد: آلایندهها در لایههای پایین جو و در ناحیه تنفسی افراد وجود نداشتند. این در حالی است که اگر این حادثه در ماههای آذر و دی اتفاق میافتاد، احتمالاً فاجعهای مشابه با حادثه آلودگی ۱۹۵۲ در لندن و حتی وخیمتر به وقوع میپیوست. ولی کشور در شرایط ناپایداری جوی بوده، به این معنی که آلایندهها در سطح زمین به دام نمیافتند و به لایههای بالای جو منتقل میشوند.
وی با تاکید بر اینکه این آلاینده ها از لایه تنفسی افراد و ارتفاعات پایینی زمین به لایههای فوقانی زمین منتقل شدهاند، ادامه داد: در زمان بارندگی، همانطور که در تهران مشاهده شده، آلایندهها از لایههای بالا به سطح زمین میافتند. بنابراین، به طور کلی میتوان گفت که لطف خدا شامل حال ما شده و ناپایداری اتمسفری باعث شده این آلایندهها در لایههای فوقانی جو باقی بمانند و در ناحیه تنفسی وجود نداشته باشند.
حسنوند اضافه کرد: علت این وضعیت آن است که هنگامی که حادثهای مانند این اتفاق میافتد و مواد سوختنی با دمای بالا شروع به احتراق میکنند، آلایندهها به همراه توده هوای گرم به سمت بالا هدایت میشوند.
عضو هیئت علمی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: ما اگرچه در فصل سرما، مانند اوایل دی ماه، حتی با سوزاندن سوخت بسیار ناچیزتر از این حادثه در نیروگاهها (مانند مازوت) شاهد آلودگی مشهودی در ناحیه تنفسی هستیم، اما در این مورد خاص، به دلیل ناپایداری جوی، این آلایندهها را در ناحیه تنفسی مشاهده نکردیم. دادههای ایستگاههای پایش نشان میدهد که حداکثر کیفیت هوا در وضعیت ناسالم برای گروههای حساس بوده است.
حسنوند در خصوص آلایندههای وارد شده به جو توضیح داد: آلایندههایی که در این شرایط میتوانند وارد اتمسفر شوند و باعث آسیب شوند، در درجه اول اکسیدهای نیتروژن، هیدروکربنهای نسوخته، ذرات معلق و اکسیدهای گوگرد هستند. خوشبختانه غلظت این آلایندهها در ناحیه تنفسی و در ارتفاع زیر ۱۰۰ متری در بیشتر مناطق شهری تهران افزایش نیافته است.
وی خاطرنشان کرد: اما اگر با پایداری جوی روبرو شویم، این غلظت آلایندهها شامل دیاکسید گوگرد، دیاکسید نیتروژن، ذرات معلق و هیدروکربنهای نسوخته میتواند آسیب جدی به سلامت برساند. خوشبختانه دادههای فعلی این وضعیت را نشان نمیدهند.
حسنوند گفت: اگرچه مقدار زیادی آلاینده وارد اتمسفر شده است، اما چون این مواد به سمت بالا رفتند و در سطح زمین متمرکز نشدند، در حال حاضر نگرانی جدی در مورد سلامت مردم وجود ندارد. به طوری که شاخص کیفیت هوا حتی به مرز “خیلی ناسالم” هم نرسیده و در وضعیت “ناسالم برای گروههای حساس” قرار داشته است. امیدواریم با توجه به کنترل آتشسوزی و تداوم ناپایداری جوی، کیفیت هوا رو به بهبودی برود.
وی در پاسخ به این سؤال که دود ناشی از این دو انفجار همچنان در حال انتشار است و این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت، گفت: در واقع، این مسئله بستگی به این دارد که نیروهای آتشنشانی تا چه زمانی بتوانند آتش را کنترل کنند. برداشت من این است که برای انفجارهای شهران یا بیشتر در شهران که شهر تهران را تحت تاثیر قرار میدهد، این وضعیت حداکثر دو تا سه روز دیگر ادامه پیدا کند. امیدواریم که شرایط ناپایداری جوی نیز همچنان وجود داشته باشد.
رئیس مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: واقعاً ما شانس آوردیم. در غیر این صورت، دچار یک فاجعه انسانی بسیار وحشتناک میشدیم. با توجه به حجم زیاد آلایندههایی که به واسطه این انفجارها وارد هوا شده، قطعاً این آلایندهها در سطح شهر و در ناحیه تنفسی افراد تاثیر میگذاشتند.
حسنوند ادامه داد: اگر شما در شهر تهران باشید، متوجه خواهید شد که در لایههای بالایی جو، آلودگی مشهودی دیده میشود. اما در سطح شهر، آلودگی به آن شدتی که در ماههای آذر و دی ماه شاهد بودیم، وجود ندارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در خصوص مواد آلاینده موجود در دود ناشی از انفجار دو انبار نفت تهران، گفت: آلودهترین مادهای که در این دود وجود دارد، هیدروکربنهای نسوخته است که به واسطه سوختن میعانات تولید میشود. این هیدروکربنهای نسوخته یا دوده، خود باعث تولید ذرات معلق میشوند و اینها مهمترین آلایندهها هستند. به علاوه، دیاکسید گوگرد و دیاکسید نیتروژن نیز به همراه این هیدروکربنهای نسوخته و ذرات معلق در واقع تولید و منتشر میشوند و وارد اتمسفر میگردند.
وی افزود: مهمترین توصیهای که به مردم در این شرایط میشود کرد، این است که اگر در ناحیه آلوده هستند، تا حد امکان در محیطهای داخلی بمانند. یعنی در محیطهای بسته بمانند و در خودرو، شیشهها را بالا نگه دارند تا از ورود آلایندهها جلوگیری شود. همچنین استفاده از ماسکهای N95 به شدت توصیه میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در پاسخ به این سؤال که آلودگیهای ناشی از انفجار در سطح شهرها تا چه اندازه میتوانند آسیبزا باشند، اظهار کرد: این انفجارها برای سلامت انسانها بسیار خطرناک هستند. واقعیت این است که خود این انفجارها مهمترین عامل خطر هستند و میتوانند آسیب جدی به انسانها برسانند و حتی منجر به شهادت هموطنانمان شوند. آلایندههای ناشی از این انفجارها نیز همان شرایط را دارند، زیرا باعث افزایش شدید ذرات معلق میشوند که میتوانند آسیب جدی به سلامت انسان برسانند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این وضعیت منجر به آتشسوزی شود، دیاکسید نیتروژن و دیاکسید گوگرد که خود آلایندههای بسیار خطرناکی هستند، میتوانند تهدیدی جدی برای سلامت انسان تلقی شوند. وی ابراز امیدواری کرد که هرچه زودتر این شرایط کنترل شود و عزیزانمان حفظ شوند.
منبع: ایسنا
