هر آنچه که باید درباره بمب های سنگرشکن بدانید

فرادید| در دنیای پیچیده تسلیحات مدرن، بمب‌های سنگرشکن یکی از پیشرفته‌ترین سلاح‌ها به شمار می‌روند که برای نفوذ به اهداف سخت و عمیق زیرزمینی طراحی شده‌اند. این مهمات که عمدتاً توسط آمریکا توسعه یافته‌اند، هدف اصلی‌شان نفوذ به تأسیسات هسته‌ای یا نظامی در دل کوه‌ها و لایه‌های بتنی ضخیم است.

به گزارش فرادید، در سال‌های اخیر، با تشدید تنش‌ها در منطقه، نام این بمب‌ها بارها در رسانه‌های غربی به عنوان ابزاری برای تهدید تأسیسات ایران مطرح شده است. اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این سلاح‌ها، هرچند قدرتمند، با محدودیت‌های فنی و عملی جدی روبه‌رو هستند و در برابر تدابیر دفاعی پیشرفته، کارایی محدودی دارند.

توسعه بمب‌های سنگرشکن از چه زمانی شروع شد؟

ریشه بمب‌های سنگرشکن به جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ بازمی‌گردد. در آن زمان، ارتش آمریکا برای نابودی پناهگاه‌های مستحکم عراق، بمب جی‌بی‌یو-۲۸ را توسعه داد؛ بمبی به وزن حدود ۲۳۰۰ کیلوگرم که از بدنه یک توپخانه قدیمی ساخته شده بود و می‌توانست چند متر بتن مسلح را نفوذ کند. پس از آن، نسخه‌های بهبودیافته مانند جی‌بی‌یو-۳۷ وارد زرادخانه شد.

با حمله ۲۰۰۳ به عراق، ارزیابی‌ها نشان داد که بمب‌های موجود برای اهداف عمیق‌تر کافی نیستند. بنابراین، پروژه «نفوذگر مهمات انبوه» در سال ۲۰۰۴ آغاز شد. شرکت بوئینگ مسئولیت طراحی را بر عهده گرفت و نخستین آزمایش‌ها در سال ۲۰۰۷ انجام شد.

بمب جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی، معروف به ماپ، محصول نهایی این پروژه بود که از سال ۲۰۱۱ به طور رسمی وارد خدمت نیروی هوایی آمریکا شد. توسعه این سلاح، به طور خاص با توجه به عمق تأسیسات برخی کشورها مانند ایران، سرعت گرفت و هزینه آن به صدها میلیون دلار رسید.

مشخصات فنی و انواع بمب سنگرشکن

بمب سنگرشکن «جی‌بی‌یو-۵۷ای/بی» بزرگ‌ترین و قدرتمندترین نسخه در این خانواده است. وزن آن حدود ۱۳۶۰۰ کیلوگرم (۳۰ هزار پوند)، طول ۶٫۲ متر و قطر ۰٫۸ متر است. بدنه از آلیاژ فولاد با عملکرد بالا ساخته شده که در برابر فشار برخورد با زمین مقاوم است. بخش انفجاری آن بین ۲۰۸۲ تا ۲۴۲۳ کیلوگرم مواد منفجره پیشرفته را در خود جای داده است.

هدایت این بمب با ترکیبی از سیستم جی‌پی‌اس و ناوبری اینرسی انجام می‌شود و دقت آن در حد چند متر است. تنها هواپیمای قادر به حمل آن، بمب‌افکن رادارگریز نورثروپ بی-۲ اسپیریت است که می‌تواند دو فروند از این بمب‌ها را با خود ببرد.

نسخه‌های کوچکتر مانند جی‌بی‌یو-۲۸ با وزن ۲۳۰۰ کیلوگرم یا جی‌بی‌یو-۳۷ نیز وجود دارند که برای اهداف کمتر عمیق مناسب‌اند و نفوذ کمتری حدود ۶ متر بتن یا ۳۰ متر خاک دارند. برخی کشورهای دیگر مانند روسیه نیز بمب‌های مشابهی تولید کرده‌اند، اما اغلب به پیچیدگی و ادعاهای فنی مدل آمریکایی نرسیده‌اند.

نحوه عملکرد: نفوذ و انفجار بمب های سنگرشکن

بمب سنگرشکن مانند یک میخ غول‌پیکر عمل می‌کند. پس از رها شدن از ارتفاع بالا، با سرعت بسیار زیاد به سطح زمین برخورد کرده و با استفاده از انرژی جنبشی و بدنه سخت، لایه‌های خاک، سنگ یا بتن را می‌شکافد. چاشنی هوشمند آن، عمق دقیق را تشخیص داده و در لحظه مناسب منفجر می‌شود تا موج انفجار داخل هدف پخش شود.

در تاکتیک «حفر تونل»، چندین بمب پشت سر هم در یک نقطه رها می‌شوند تا حفره عمیق‌تری ایجاد کنند. ادعای رسمی آمریکا این است که جی‌بی‌یو-۵۷ می‌تواند تا ۶۰ متر در خاک یا حدود ۱۸ متر در بتن مسلح با مقاومت بالا نفوذ کند؛ هرچند برخی تحلیلگران معتقدند این ارقام بسته به نوع زمین‌شناسی کمتر است و ممکن است نیاز به چندین ضربه داشته باشد.

کاربردهای عملی و نمونه‌های واقعی بمب سنگرشکن

تا پیش از سال ۲۰۲۵، این بمب‌ها عمدتاً در آزمایش‌ها و شبیه‌سازی‌ها استفاده می‌شدند. اما در جریان تنش‌های اخیر منطقه، گزارش‌هایی از به‌کارگیری جی‌بی‌یو-۵۷ توسط آمریکا در عملیات علیه برخی تأسیسات زیرزمینی منتشر شد. نیروی هوایی آمریکا با استفاده از بمب‌افکن‌های بی-۲، این سلاح را برای هدف‌گیری نقاط دفن‌شده به کار گرفت که نشان‌دهنده تلاش برای غلبه بر استحکامات عمیق بود.

با این حال، ارزیابی‌های پس از عملیات نشان داد که موفقیت کامل بستگی به عوامل متعددی مانند عمق دقیق هدف، لایه‌های محافظ و دقت اطلاعات دارد. در بسیاری موارد، حتی با نفوذ اولیه، تخریب کامل سازه‌های بسیار مقاوم تضمین نمی‌شود.