نئاندرتالها، قدیمیترین دندانپزشکان جهان!
نئاندرتالها گروهی از انسانهای منقرضشده هستند که دهها هزار سال پیش در بخشهایی از اروپا و آسیا زندگی میکردند. پیش از این، شواهدی وجود داشت که نشان میداد آنها از خلالدندانهای ابتدایی برای بیرون آوردن باقیمانده غذا استفاده میکردند یا احتمالاً گیاهان دارویی را میشناختند.
دندانپزشکی را معمولاً پدیدهای مدرن میدانیم، اما شواهد باستانشناسی نشان میدهد که انسانهای بسیار کهن نیز با درد دندان دستوپنجه نرم میکردند و برای کاهش آن، دست به اقداماتی هدفمند میزدند؛ اقداماتی که نگاه ما به توانمندیهای پزشکی گذشته را تغییر میدهد.
نئاندرتالها گروهی از انسانهای منقرضشده هستند که دهها هزار سال پیش در بخشهایی از اروپا و آسیا زندگی میکردند. پیش از این، شواهدی وجود داشت که نشان میداد آنها از خلالدندانهای ابتدایی برای بیرون آوردن باقیمانده غذا استفاده میکردند یا احتمالاً گیاهان دارویی را میشناختند. با این حال، اینکه آیا آنها قادر به انجام اقدامات درمانی پیچیدهتر، بهویژه مداخله مستقیم روی دندان بیمار بودهاند یا نه، پرسشی مهم و بیپاسخ باقی مانده بود.
اهمیت بررسی چنین موضوعی در این است که درد دندان یکی از شدیدترین انواع دردهاست و حتی امروز نیز میتواند زندگی روزمره را مختل کند. اگر نئاندرتالها راهی برای کاهش این درد پیدا کرده باشند، به این معناست که آنها نهتنها منبع درد را تشخیص میدادند، بلکه میتوانستند تصمیم بگیرند چه اقدامی لازم است و آن را با دقت عملی انجام دهند. چنین تواناییهایی نشاندهنده سطحی از شناخت، مهارت حرکتی و تحمل درد است که فراتر از تصورات رایج درباره انسانهای اولیه قرار میگیرد.
در همین راستا، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی آلیسا زوبووا از موزه انسانشناسی و مردمنگاری پتر کبیر وابسته به آکادمی علوم روسیه در سنپترزبورگ، به همراه همکارانش، تحقیقی را درباره یک دندان نئاندرتال انجام دادند. این پژوهش با تمرکز بر نشانههای غیرعادی روی سطح یک دندان آسیایی و با هدف درک ماهیت این تغییرات انجام شد و نشان داد که این دندان بهطور عمدی دستکاری شده است.
روش کار پژوهشگران شامل بررسی دقیق یک دندان آسیای منفرد از غاری به نام چاگیرسکایا در روسیه بود که قدمتی حدود ۵۹ هزار سال دارد. در مرکز این دندان، حفرهای عمیق وجود داشت که تا بخش داخلی دندان، یعنی پالپ، امتداد مییافت.
برای درک نحوه ایجاد این حفره، محققان آزمایشهایی روی سه دندان انسان امروزی انجام دادند و با استفاده از ابزارهای سنگی نوکتیز مشابه ابزارهای یافتشده در همان غار، سوراخهایی ایجاد کردند. سپس ردها و خراشهای میکروسکوپی با نمونه باستانی مقایسه شد.
یافتههای پژوهش که در نشریه دسترسی آزاد و بسیار معتبر PLOS One منتشر شدهاند، نشان دادند که شکل حفره و الگوهای خراش روی دندان نئاندرتال، بهطور چشمگیری با آثار ایجادشده در آزمایشها همخوانی دارد. این موضوع نشان میدهد که حفره بهصورت طبیعی یا در اثر پوسیدگی معمول ایجاد نشده، بلکه نتیجه سوراخکاری عمدی برای برداشتن بخش آسیبدیده دندان بوده است. همچنین شیارهایی در کناره دندان دیده شد که استفاده از ابزارهایی شبیه خلالدندان را تأیید میکند.
پژوهشگران توضیح میدهند که این اقدام احتمالاً بسیار دردناک بوده، اما با حذف بافت عفونی، درد مزمن دندان را کاهش میداده است. وجود آثار ساییدگی پس از ایجاد حفره نشان میدهد که فرد نئاندرتال پس از این درمان، همچنان از دندان خود در زمان حیات استفاده میکرده است. این شواهد بیانگر آن است که درمان موفق بوده و صرفاً یک آسیب تصادفی نبوده است.
اطلاعات تکمیلی این پژوهش حاکی از آن هستند که چنین رفتاری تاکنون تنها در انسان خردمند و آن هم در دورههای بسیار متأخرتر مشاهده شده بود. این کشف، قدیمیترین نمونه شناختهشده از درمان موفق دندان در جهان به شمار میآید و فاصله زمانی آن با نمونههای قبلی بیش از ۴۰ هزار سال است. همچنین نشان میدهد که نئاندرتالها توانایی تشخیص منبع درد، برنامهریزی درمان و اجرای دقیق آن را داشتهاند.
از منظر گستردهتر، این یافتهها تصویر پیچیدهتری از زندگی نئاندرتالها ارائه میدهد. آنها ساکنان منطقه آلتای بودند که به دلیل تنوع زیستی، آبوهوای مناسب و دسترسی به مواد خام برای ابزارسازی، محیط مناسبی برای زندگیشان فراهم میکرد و توانایی انجام چنین درمانی میتواند بخشی از سازگاری موفق آنها با محیطهای دشوار باشد.
منبع: ایسنا
