عکس| گوزن زرد ایرانی؛ گنجینه‌ای ملی در طبیعت مازندران

گوزن زرد ایرانی، گنجینه‌ای کمیاب در دل طبیعت ایران است. گونه‌ای که نامش با جنگل‌های کهن و دشت‌های آرام این سرزمین پیوند خورده، امروز در پناهگاه حیات وحش دشت ناز میاندورود، نفس می‌کشد.

این پناهگاه، یکی از خاستگاه‌های اصلی گوزن زرد ایرانی به شمار می‌رود. در این منطقه حفاظت‌شده، گله‌هایی از این گونه نادر و زیبا در آرامش زندگی می‌کنند و دور از تهدیدات انسانی، چرخه حیات خود را ادامه می‌دهند.

آنچه در این خطه دیده می‌شود، نه فقط یک حیوان، که نمادی از هویت طبیعی ایران است. گوزن زرد ایرانی، با جثه‌ای ظریف و پوستی به رنگ طلایی روشن، یکی از زیباترین نمادهای حیات وحش ایران است. پناهگاه دشت ناز، با مدیریت و حفاظت مستمر، محیطی امن برای بقای این گونه ارزشمند فراهم کرده است.

گوزن زرد ایرانی که با نام علمی « Dama mesopotamica » شناخته می شود، زیرگونه‌ای از گوزن زرد اروپایی است که در حال حاضر از گونه های در معرض خطر است و در فهرست سرخ اتحادیه بین المللی حفاظت از جمعیت و منابع طبیعی قرار دارد. گوزن زرد، بدنی زرد مایل به قرمز با خال های سفید دارد. غذای اصلی این حیوان هم ذرت، جو و بلوط است.

آمار دقیقی از تعداد گوزن‌های زرد ایرانی وجود ندارد، اما تخمین‌ می‌زده می‌شود حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ راس باشد. پناهگاه حیات وحش دشت ناز، اولین مرکز تکثیر در اسارت گوزن زرد ایرانی در کشور با هدف افزایش جمعیت و حفظ و احیاء این گونه با ارزش، به وسعت ۵۵ هکتار در شهرستان میاندرود واقع است.

در طول سال‌های متمادی مناطقی هم در استان‌های مختلف برای تکثیر این گونه در نظر گرفته شد. جزیره اشک، دشت ناز، آزادی، باغ شادی، میانکتل، ارسنجان، دز و کرخه از جمله مناطقی هستند که گوزن زرد در آنها نگهداری می شود. علاوه بر این چهار مرکز خصوصی شامل مرکز نگهداری حیات وحش البرز، دهکده طبیعت باراجین، باغ وحش اراک و مرکز قرنطینه و بازپروری حیات وحش پردیسان هم محل نگهداری گوزن‌های زرد هستند.

در اقدام مشترک اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران و دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان کنترل بیماری «ذغالی بلوط» و احیای پوشش جنگلی پناهگاه حیات وحش دشت‌ناز ساری در حال انجام است.

بیماری نو ظهور پوسیدگی ذغالی بلوط به عنوان یک تهدید جدی جنگل های بلوط در ایران مطرح است. درختان بلوط رشته کوههای زاگرس در غرب و بعضی مناطقی در شمال ایران را پوشانده اند.

میوه بلوط برای تهیه انواع نان، غذا و تغذیه دام در زمستان و از چوبهای خشک آن برای تولید انرژی و گرما در این مناطق استفاده می شوند. شیوع بیماریهای پوسیدگی، ذغالی، مرگ ناگهانی، سفیدک پودری و دارواش سبب خشکیدگی وسیع این درختان در چند دهه اخیر در جنگلهای ایران شده اند.

در راستای صیانت از ذخیره‌گاه‌های ارزشمند هیرکانی، پیشران «کنترل بیماری ذغالی بلوط و احیای پهنه جنگلی پناهگاه حیات وحش دشت‌ناز» مورد بازدید و ارزیابی میدانی قرار گرفت.

دکتر محمد رضا کاوسی، متخصص پاتولوژی جنگل، عضو هیئت علمی دانشگاه و مجری طرح، در جریان این بازدید گفت که پس از کنترل موفق کانون‌های بیماری ذغالی بلوط با بهره‌گیری از روش‌های نوین، برای اولین بار در ایران، ریشه‌دار نمودن شاخه‌های جوان درختانی نظیر "گلابی وحشی" و سایر گونه‌های بومی بر روی خودِ درختان سرپا (پایه‌های مادری) انجام شد.

وی ادامه داد : این اقدام گامی بلند و حیاتی برای احیای سریع درختانی محسوب می‌شود که فاقد زادآوری طبیعی بوده یا در معرض خطر انقراض قرار داشتند.

این مقام مسوول، با اشاره به نتایج چشمگیر بازسازی اکوسیستم افزود: «انتخاب بذور از پایه‌های مقاوم بلوط و تولید نهال‌های اصلاح‌شده، در کنار اجرای عملیات دقیق زهکشی در نقاط بحرانی، منجر به زادآوری خیره‌کننده گونه‌های چوبی و علفی در سطح عرصه شده است که نشان از بازگشت حیات، پویایی و سلامت کامل به این محیط طبیعی ارزشمند دارد.

پناهگاه حیات وحش دشت‌ناز در شمال شرق ساری، به عنوان قدیمی ترین زیستگاه تکثیر و احیای «گوزن زرد ایرانی»، وابستگی حیاتی به سلامت این پوشش جنگلی دارد. موفقیت در مهار بیماری ذغالی بلوط و احیای فلور گیاهی منطقه، ضامن بقای زنجیره غذایی و حفظ این گونه استراتژیک در خطر انقراض خواهد بود.

استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.

برای حفاظت و مدیریت عرصه‌های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه‌ها را مدیریت می‌کند.

در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل‌های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.

مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تُن محصول تولید می‌شود.

این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد، ظرفیت این شرایط در حالی است که تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی و باغی در مازندران همچنان از چالش‌های مهم این استان محسوب می‌شود.

منبع: ایرنا