تصاویر| ۵ فروند از پیشرفته‌ترین هواپیماهای بدون سرنشین رزمی جهان در سال ۲۰۲۶

پهپادها یا هواگردهای بدون سرنشین طی چند دهه گذشته به‌طور مداوم بزرگ‌تر و توانمندتر شده‌اند. امروزه طیف گسترده‌ای از هواگردهای رزمی بدون سرنشین (UCAV) وجود دارد که از نظر اندازه و پیچیدگی تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و برای انجام مأموریت‌های متنوع در نیروهای مسلح سراسر جهان به کار گرفته می‌شوند.

قیمت این پهپادها از حدود یک میلیون دلار تا بیش از ۱۰۰ میلیون دلار متغیر است. ساده‌ترین مدل‌ها از موتورهای پیستونی ملخی برای شناسایی میدان نبرد و پشتیبانی هوایی استفاده می‌کنند. پیشرفته‌ترین نمونه‌ها نیز به موتورهای جت و بدنه‌های پنهانکار مجهز شده‌اند تا در مأموریت‌های عمیق پشت خطوط دشمن از جنگنده‌های نسل پنجم پشتیبانی کنند.

MQ-9 Reaper: استاندارد جهانی پهپادهای رزمی

MQ-9 Reaper نخستین پهپاد شکارچی-قاتلی بود که توانست قابلیت نظارت مداوم و حملات دقیق را در یک پلتفرم بدون سرنشین واحد ترکیب کند. ماندگاری فوق‌العاده در آسمان، ظرفیت حمل محموله بسیار بالا و طراحی اثبات‌شده در میدان نبرد، این پهپاد را به معیاری تبدیل کرده که تقریباً تمام برنامه‌های مدرن توسعه پهپاد در جهان تلاش می‌کنند به آن برسند.

موتور MQ-9 تقریباً ۱۰ برابر قدرتمندتر از موتور نسل قبلی خود است و این پهپاد می‌تواند تا ۲۷ ساعت به‌صورت مداوم در آسمان باقی بماند. برخی نسخه‌های ویژه حتی توان پرواز مداوم تا ۴۸ ساعت را نیز دارند.

MQ-9 تاکنون میلیون‌ها ساعت پرواز در نیروی هوایی آمریکا، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و همچنین نیروهای مسلح فرانسه، ایتالیا، هند و ژاپن ثبت کرده است. در کنار این توانایی چشمگیر برای جمع‌آوری اطلاعات، شناسایی و مراقبت مداوم، این پهپاد به مجموعه‌ای بسیار گسترده از تسلیحات نیز مجهز شده است.

زمانی که MQ-9 جایگزین MQ-1 Predator شد، ظرفیت حمل محموله آن ۱۵ برابر افزایش یافت و توان عملیاتی آن به شکل چشمگیری ارتقا پیدا کرد. هفت جایگاه حمل تسلیحات این پهپاد قادر به شلیک سلاح‌های بسیار دقیق و مخرب از جمله موشک‌های Hellfire، بمب‌های هدایت لیزری GBU-12 و مهمات هدایت‌شونده JDAM هستند.

Reaper نه‌تنها می‌تواند اهداف را با دقتی بسیار بالا و تسلیحات قدرتمند مورد اصابت قرار دهد، بلکه سقف پروازی آن نیز اجازه می‌دهد در ارتفاعاتی بسیار فراتر از برد بسیاری از سامانه‌های متعارف پدافند هوایی پرواز کند. این پهپاد قادر است تا ارتفاع ۵۰ هزار پا (حدود ۱۵ هزار متر) اوج بگیرد؛ قابلیتی که باعث شده برای مأموریت‌های جدید نیز مناسب باشد.

اگرچه این پهپاد در ابتدا برای عملیات‌های ضدتروریستی کم‌خطر و نامتقارن طراحی شده بود، اما نسخه‌های جدید آن به‌گونه‌ای ارتقا یافته‌اند که بتوانند تسلیحات دورایستا و موشک‌های کروز را نیز حمل کنند.

Baykar Bayraktar TB2

Bayraktar TB2 ترکیه نمونه‌ای از یک سامانه متوازن و موفق است که هم نیازهای یک ارتش متعارف را برآورده می‌کند و هم با واقعیت‌های جنگ‌های نامتقارن سازگار است.

از سال ۲۰۲۲، جنگ اوکراین به ارتش‌های جهان نشان داده که پلتفرم‌های رزمی بدون سرنشین ارزان‌قیمت و قابل‌جایگزینی تا چه اندازه در میدان نبرد قرن بیست‌ویکم اهمیت دارند.

جنگ اخیر در ایران نیز این موضوع را بیش از پیش اثبات کرده است؛ جایی که آمریکا و اسرائیل مجبور شده‌اند برای محافظت از سامانه‌های پیشرفته‌تر و تأسیسات نظامی بزرگ‌تر خود در برابر پهپادها و مهمات ارزان‌قیمت یک‌بارمصرف، هزینه‌ای به‌مراتب بیشتر از ایران پرداخت کنند.

از منظر برنامه‌ریزی و خریدهای نظامی، نبرد هوایی در نهایت به یک معادله ریاضی مبتنی بر «هزینه به ازای هر انهدام» تبدیل می‌شود. Bayraktar TB2 یک تحول نامتقارن مهم در فناوری نظامی ایجاد کرد و انحصار چند میلیارد دلاری قدرت هوایی دقیق را به چالش کشید.

تفاوت اصلی و تعیین‌کننده این پهپاد، استفاده گسترده از قطعات تجاری آماده (Commercial Off-The-Shelf) در ساخت آن است. به همین دلیل، هزینه تولید آن در مقایسه با پهپاد آمریکایی MQ-9 Reaper تنها کسری از قیمت است، در حالی که بخش قابل‌توجهی از همان توانایی‌های عملیاتی را ارائه می‌دهد.

اگرچه پهپاد آمریکایی تقریباً در تمام زمینه‌ها از رقیب ترکیه‌ای خود برتر است، اما نتایج واقعی میدان نبرد، از جمله در درگیری‌های اخیر، نشان داده که این سطح از توانایی در بسیاری از مأموریت‌ها بیش از حد نیاز است. استفاده مداوم از یک سامانه گران‌قیمت مانند Reaper، یک پلتفرم پیچیده و پرهزینه را در معرض خطر قرار می‌دهد؛ در حالی که همان مأموریت می‌تواند توسط پهپادی ساده‌تر انجام شود.

Bayraktar TB2 به‌عنوان یک سکوی تهاجمی سبک و تاکتیکی، بین ۲ تا ۵ میلیون دلار قیمت دارد، در حالی که قیمت MQ-9 Reaper از حدود ۳۰ میلیون دلار آغاز می‌شود و حتی می‌تواند بسیار بیشتر باشد.

CAIG Wing Loong II

Wing Loong II که توسط شرکت Chengdu Aircraft Industry Group توسعه یافته، فاصله میان Reaper و Bayraktar TB2 را پر می‌کند. این پهپاد از نظر عملکرد و ظرفیت حمل محموله به MQ-9 نزدیک است، اما با قیمتی بسیار پایین‌تر عرضه می‌شود و از این نظر تقریباً هم‌سطح پهپاد ترکیه‌ای محسوب می‌شود.

Wing Loong II نخستین عضو از این خانواده است که از موتور توربوپراپ بومی WJ-9 استفاده می‌کند و گامی مهم در توسعه پهپادهای رزمی چین به‌شمار می‌رود.

اگرچه عملکرد آن به MQ-9 نمی‌رسد و نمی‌تواند به همان ارتفاع پرواز کند یا همان میزان بار را حمل کند، اما در مقایسه با TB2 برتری قابل‌توجهی دارد.

این پهپاد به سقف پروازی حدود ۹ هزار متر و ظرفیت حمل محموله حدود ۴۸۰ کیلوگرم محدود می‌شود، اما با وجود شش جایگاه حمل تسلیحات زیر بال‌ها، می‌تواند تعداد بیشتری مهمات نسبت به MQ-9 حمل کند.

در حالی که Reaper با استفاده از پرتابگرهای دو یا سه‌تایی قادر به حمل وزن بیشتری است، Wing Loong II می‌تواند هم‌زمان تا ۱۲ سلاح هدایت‌شونده دقیق را حمل کند. فهرست تسلیحات آن نیز مشابه MQ-9 است و شامل موشک‌های ضدزره هدایت لیزری و بمب‌های هوشمند می‌شود.

این پهپاد همچنین به سامانه ارتباط ماهواره‌ای مجهز است که به آن اجازه می‌دهد فراتر از برد دید مستقیم ایستگاه کنترل زمینی پرواز کند؛ قابلیتی که تنها در گران‌ترین نسخه‌های Bayraktar TB2 در دسترس است.

ترکیب قیمت مناسب و عملکرد مطلوب باعث شده Wing Loong II در چندین درگیری واقعی نیز به کار گرفته شود. به نوشته South China Morning Post، این پهپاد در جنگ‌های لیبی، یمن و اتیوپی تجربه رزمی گسترده‌ای کسب کرده و توسط مشتریان صادراتی بزرگی همچون امارات متحده عربی، عربستان سعودی، الجزایر و مصر به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است.

Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk

RQ-4 Global Hawk محصول نورثروپ گرومن، یک پلتفرم شناسایی، مراقبت و جمع‌آوری اطلاعات (ISR) با مداومت پروازی بسیار بالا است که هیچ تسلیحاتی حمل نمی‌کند و صرفاً به‌عنوان یک «چشم راهبردی در آسمان» طراحی شده است.

دماغه بزرگ این پهپاد محل نصب یک آنتن ارتباط ماهواره‌ای به قطر حدود ۱.۲ متر است. بال‌های عظیم آن که بیش از ۴۰ متر دهانه دارند، از مواد کامپوزیتی سبک ساخته شده‌اند و به پهپاد اجازه می‌دهند تا به ارتفاعاتی نزدیک به فضا صعود کند.

نیروی پیشران آن توسط یک موتور توربوفن Rolls-Royce F137-RR-100 تأمین می‌شود که در قسمت بالایی بدنه نصب شده و ۷,۶۰۰ پوند رانش تولید می‌کند.

فناوری‌های پیشرفته به‌کاررفته در Global Hawk آن را به یکی از گران‌ترین سامانه‌های بدون سرنشین تاریخ تبدیل کرده‌اند؛ به‌طوری که قیمت آن از بسیاری از جنگنده‌های سرنشین‌دار نیز بیشتر است.

این پهپاد می‌تواند در ارتفاع ۱۸ هزار متری، بسیار بالاتر از مسیر هواپیماهای مسافربری، سامانه‌های جوی و بسیاری از پدافندهای هوایی، بیش از ۳۴ ساعت به پرواز ادامه دهد و در هر مأموریت بیش از ۲۳ هزار کیلومتر را طی کند.

RQ-4 قادر است حدود ۱,۴۰۰ کیلوگرم تجهیزات پیشرفته شناسایی و نظارتی را حمل کند؛ تجهیزاتی که شامل رادارهای بسیار حساس و سامانه‌های پیشرفته کشف اهداف زمینی می‌شوند.

تنها قیمت یک فروند RQ-4B Global Hawk بیش از ۱۳۰ میلیون دلار است و هزینه یک بسته کامل عملیاتی این سامانه به بیش از ۲۲۰ میلیون دلار می‌رسد. با این حال، دوران Global Hawk به پایان خود نزدیک می‌شود.

نیروی هوایی آمریکا با جدیت در حال پیشبرد برنامه بازنشستگی کامل ناوگان باقی‌مانده Block 40 Global Hawk است. برنامه‌ریزان این نیرو معتقدند این پهپاد بزرگ و نسبتاً کند در برابر سامانه‌های پدافند هوایی مدرن و دوربرد قدرت‌های رقیب آسیب‌پذیری بالایی دارد. انتظار می‌رود در دهه ۲۰۳۰ پهپادهای رزمی پنهانکارتر، سریع‌تر و ارزان‌تر جایگزین آن شوند.

در همین حال، نخستین نمونه تولیدی MQ-25A یک پرواز آزمایشی کنترل‌شده را با موفقیت انجام داده تا ویژگی‌های پروازی و عملکرد پایه آن برای عملیات‌های آینده از روی ناوهای هواپیمابر ارزیابی شود.

Boeing MQ-28 Ghost Bat

Ghost Bat به نسل جدیدی از هواگردهای بدون سرنشین تعلق دارد که می‌توانند جنگ هوایی را متحول کنند. این پهپاد یکی از پیشرفته‌ترین طرح‌های «هواگرد رزمی مشارکتی» (Collaborative Combat Aircraft) در میان کشورهای غربی به شمار می‌رود.

این پهپاد توسط Boeing Australia برای نیروی هوایی سلطنتی استرالیا (RAAF) توسعه یافته و نخستین هواگرد نظامی جدیدی است که طی بیش از ۵۰ سال گذشته در استرالیا طراحی و ساخته شده است.

Ghost Bat قرار است در کنار جنگنده‌های نسل پنجم مانند F-35 Lightning II خدمت کند و قدرت تهاجمی و بقاپذیری هواگردهای سرنشین‌دار پیشرفته را افزایش دهد.

در سال ۲۰۲۵، یک نمونه آزمایشی MQ-28 با موفقیت آزمایش‌های شلیک واقعی و همچنین مأموریت‌های شبیه‌سازی‌شده مشترک با جنگنده‌های Boeing F/A-18 و هواپیماهای هشدار زودهنگام E-7A AWACS نیروی هوایی استرالیا را انجام داد.

این پهپاد به یک موتور توربوفن Williams FJ33 مجهز است و می‌تواند به سرعت‌های بالا در محدوده زیرصوت دست یابد تا همراه جنگنده‌ها پرواز کند.

برد عملیاتی آن بیش از ۳,۷۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود و طراحی پنهانکار آن سطح مقطع راداری بسیار پایینی ایجاد می‌کند؛ ویژگی‌ای که امکان همکاری نزدیک با جنگنده‌های پنهانکار در حریم‌های هوایی به‌شدت محافظت‌شده را فراهم می‌سازد.

Ghost Bat به نیروی هوایی استرالیا این امکان را می‌دهد که تعداد زیادی پهپاد نسبتاً ارزان‌قیمت در اختیار داشته باشد تا آمادگی رزمی همواره در سطح مورد نیاز حفظ شود. در عین حال، این پهپاد از انعطاف‌پذیری بسیار بالایی برخوردار است.

یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن، قابلیت تعویض کامل بخش دماغه در عرض چند دقیقه است. بخش جلویی هواگرد می‌تواند بسته به مأموریت تغییر کند؛ به‌عنوان مثال می‌توان سامانه‌های شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات (ISR)، تجهیزات جنگ الکترونیک یا محفظه داخلی حمل تسلیحات برای حملات مستقیم را در آن نصب کرد.

منبع: روزیاتو