قدیمیترین قربانیان شناختهشدۀ «طاعون» که 5500 سال پیش در سیبری دفن شدند
پژوهش تازهای نشان میدهد که انسانهای شکارچی-گردآورنده در سیبری حدود ۵۵۰۰ سال پیش قربانی شیوعهای مرگبار طاعون شدهاند؛ یافتهای که قدیمیترین شواهد شناختهشده از بیماری طاعون در تاریخ بشر محسوب میشود.
فرادید| این مطالعه که بر اساس تحلیل DNA باستانی انجام شده، نشان میدهد چندین فرد دفنشده در چهار گورستان کنار رود آنگارا (در نزدیکی دریاچه بایکال) به باکتری Yersinia pestis آلوده بودهاند؛ همان باکتریای که امروزه عامل انواع مختلف طاعون از جمله ریوی و خونی است.
به گزارش فرادید؛ بر اساس نتایج، احتمالاً این بیماری به شکل طاعون ریوی از حیوانات وحشی مانند مارموتها به انسان منتقل شده و در میان گروههای خویشاوندی و خانوادگی گسترش یافته است. نکته مهم این است که در هر دو موج شیوع شناساییشده (حدود ۵۶۰۰ تا ۵۳۰۰ سال پیش و حدود ۵۱۰۰ تا ۴۹۰۰ سال پیش)، تعداد زیادی از قربانیان کودک بودهاند.
تحلیل DNA نشان داده که سویههای باستانی این باکتری دارای ژنی بودهاند که میتواند واکنشهای شدید سیستم ایمنی را تحریک کند؛ موضوعی که احتمالاً توضیح میدهد چرا کودکان بیش از دیگران در برابر این بیماری آسیبپذیر بودهاند.
پژوهشگران میگویند این کشف تصور قدیمی درباره تاریخ بیماریهای همهگیر را به چالش میکشد. پیشتر تصور میشد اپیدمیهای بزرگ پس از شکلگیری کشاورزی و افزایش تراکم جمعیت آغاز شدهاند، اما این یافته نشان میدهد که بیماریهای واگیردار بسیار مرگبار، هزاران سال پیش از آن نیز وجود داشتهاند.
دریاچه بایکال در سیبری
نکته مهم دیگر این است که در گورستانهای بررسیشده، نشانهای از خشونت یا آسیبهای فیزیکی دیده نشده، اما تعداد غیرعادی از دفن کودکان در یک بازه زمانی کوتاه ثبت شده است؛ موضوعی که مدتها برای باستانشناسان معما بود تا زمانی که تحلیل DNA علت را روشن کرد.
در مجموع، پژوهشگران با بررسی DNA دندان ۴۶ فرد، موفق شدند در ۱۸ نفر آثار طاعون را شناسایی کنند. برخی قبرها شامل دفنهای جمعی بودند، از جمله چند کودک خویشاوند که همزمان جان باختهاند؛ نشانهای از شیوع سریع و خانوادگی بیماری.
به گفته محققان، این یافتهها نشان میدهد طاعون نقش بسیار مهمی در جوامع انسانی بسیار قدیم داشته و میتواند دید ما را نسبت به تاریخ بیماریها تغییر دهد. همچنین مطالعه این سویههای باستانی برای درک تکامل باکتری طاعون و پیشبینی تغییرات آینده آن اهمیت زیادی دارد؛ چرا که این میکروب هنوز هم در برخی نقاط جهان، بهویژه در آفریقا، بهصورت محدود فعال است و با آنتیبیوتیک قابل درمان است.
