چرا سنت باستانی «دفن مردگان در خانه» به تدریج از بین رفت؟

فرادید| باستان‌شناسان این شیوه را «تدفین مسکونی» می‌نامند. پژوهشگران در این مطالعه، داده‌های باستان‌شناسی مربوط به محل‌های تدفین را با گزارش‌های مکتوب چند سده اخیر مقایسه کردند تا دریابند چرا برخی جوامع مردگان خود را در خانه دفن می‌کردند و چه عواملی باعث شد این سنت در بسیاری از نقاط جهان کنار گذاشته شود.

به گزارش فرادید؛ گروه پژوهشی به سرپرستی سابینا تسوتچک از موزه فیلد شیکاگو، دو مجموعه داده تازه تهیه کرد. نخستین مجموعه شامل اطلاعات ۶۰ جامعه از پایگاه eHRAF World Cultures بود که بر اساس گزارش‌های مردم‌نگارانی تنظیم شده بود که طی چند قرن گذشته جوامع زنده را مطالعه کرده بودند. نتایج نشان داد تنها ۱۲ درصد از این جوامع رسم تدفین مسکونی را حفظ کرده بودند.

در مرحله بعد، پژوهشگران مجموعه داده دیگری را بررسی کردند که از ۴۹ محوطه باستان‌شناسی موجود در پایگاه eHRAF Archaeology تشکیل شده بود و به جوامعی بسیار کهن‌تر تعلق داشت. در اینجا الگو کاملاً متفاوت بود؛ حدود ۳۳ درصد از این جوامع باستانی دست‌کم بخشی از اعضای خانواده خود را در داخل خانه یا در نزدیکی آن دفن می‌کردند.

محوطه‌ای باستانی در صربستان که در آن، قبرهای کوچک کودکان مرده در کنار دیوارهای خانه‌ها قرار دارند

پژوهشگران همچنین یکی از فرضیه‌های قدیمی درباره منشأ این رسم را آزمودند. بر اساس این دیدگاه، زمانی که انسان‌ها یکجانشین شدند، دفن مردگان در کنار خانه به راهی برای مشخص کردن مالکیت زمین‌های خانوادگی تبدیل شد. اما نتایج این پژوهش هیچ ارتباط محکمی میان یکجانشینی و رواج تدفین مسکونی نشان نداد.

در مقابل، بررسی گزارش‌های مردم‌نگاری توضیح دیگری را پیش روی پژوهشگران گذاشت. بسیاری از این گزارش‌ها نشان می‌دادند جوامعی که زمانی مردگان خود را در خانه دفن می‌کردند، پس از استعمار یا گسترش ادیان بزرگ این سنت را کنار گذاشتند. در بسیاری از مناطق، گورستان‌های مسیحی جای دفن در خانه را گرفتند و در برخی جوامع نیز آیین‌های هندو مردم را به سوی سوزاندن مردگان سوق داد. این دگرگونی‌ها در نقاط مختلف جهان به چشم می‌خورد.

به باور پژوهشگران، همین روند توضیح می‌دهد که چرا تدفین مسکونی در منابع مکتوب جدید بسیار کمتر از شواهد باستان‌شناسی دیده می‌شود. در گذشته، خانه تنها محل زندگی افراد نبود، بلکه فضایی بود که زندگان و مردگان در کنار یکدیگر حضور داشتند. اما تغییرات مذهبی و اجتماعی، به تدریج محل دفن را از فضای زندگی روزمره جدا کرد.

این یافته‌ها همچنین پرسش‌های مهمی را درباره نحوه مقایسه جوامع امروزی با جوامع باستانی مطرح می‌کند. آیین‌های تدفین در طول زمان دگرگون شده‌اند و به همین دلیل، گزارش‌های چند سده اخیر همیشه بازتاب دقیقی از شیوه زندگی انسان‌های گذشته نیستند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که استعمار تنها عامل این تغییرات نبوده است. در برخی مناطق، سنت‌های تدفین مدت‌ها پیش از ورود قدرت‌های استعماری دگرگون شده بودند و باورهای تازه و رسوم محلی نیز در تعیین محل دفن مردگان نقش مهمی ایفا کردند.

محل دفن مردگان اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار خانواده، روابط اجتماعی و شیوه زندگی انسان‌ها در اختیار باستان‌شناسان قرار می‌دهد. این پژوهش نشان می‌دهد که تدفین در خانه زمانی در بخش بزرگی از جهان امری رایج بوده و برای هزاران سال، بسیاری از خانواده‌ها ترجیح می‌دادند عزیزان از دست‌رفته خود را در نزدیکی محل زندگی‌شان به خاک بسپارند؛ به گونه‌ای که سکونتگاه‌ها، هم خانه زندگان بودند و هم جایگاه نیاکانشان.