سازۀ شگفتانگیزی که 176 هزارسال قبل توسط انسانهای منقرضشده در اعماق غار ساخته شد
باستانشناسان سازههای غار برونیکِل در فرانسه را یکی از شگفتانگیزترین و بیسابقهترین آثار ساختهشده توسط انسانهای نخستین میدانند. این ساختارها نه به دست انسان خردمند (گونۀ ما)، بلکه توسط نئاندرتالها یعنی نزدیکترین خویشاوندان منقرضشده ما در حدود ۱۷۶ هزار سال پیش ساخته شدهاند.
فرادید| این کشف نشان میدهد نئاندرتالها برخلاف تصور قدیمی که آنها را موجوداتی ساده و کمهوش میدانست، دارای توانایی برنامهریزی، همکاری اجتماعی و انجام فعالیتهای پیچیده بودهاند.
به گزارش فرادید؛ برای رسیدن به این سازههای اسرارآمیز، باستانشناسان باید ۳۳۶ متر در دل غار تاریک و مرطوب برونیکِل در جنوبغربی فرانسه پیش میرفتند. این غار در نزدیکی شهر تولوز قرار دارد.
در بزرگترین تالار غار، پژوهشگران با دو سازه بزرگ روبهرو شدند که از قطعات سنگهای آهکی تشکیل شده بودند. این سنگها در اصل از کف غار جدا شده، شکسته و سپس با نظم خاصی به شکل حلقههایی دایرهای چیده شده بودند.
شکل کلی سازههایی که توسط نئاندرتالها در این غار ساخته شدند
بررسیها نشان داد سنگها عمداً به قطعاتی تقریباً هماندازه، یعنی حدود ۳۰ سانتیمتر، تقسیم شدهاند. بسیاری از این قطعات آثار سوختگی دارند و تغییر رنگ سیاه و قرمز در سطح آنها نشان میدهد که احتمالاً در فرایندی آگاهانه در معرض آتش قرار گرفته بودند؛ هرچند دلیل دقیق این کار هنوز مشخص نیست.
یکی از این حلقههای سنگی حدود ۶٫۷ متر در ۴٫۵ متر وسعت دارد و حلقه کوچکتر حدود ۲٫۲ متر در ۲٫۱ متر است. در مجموع، حدود ۴۰۰ قطعه سنگ در این سازهها به کار رفته که طول کلی آنها به ۱۱۲ متر و وزن مجموع سنگ آهکی استفادهشده به حدود ۲٫۲ تن میرسد.
چه کسی سازههای غار برونیکِل را ساخته بود؟
شکل هندسی دقیق حلقهها، نظم چیدمان سنگها و وجود استخوانهای سوخته باعث شد پژوهشگران نتیجه بگیرند که این سازهها حاصل فعالیت آگاهانه انسان بودهاند. اما هویت سازندگان برای مدتها محل بحث بود.
هنگامی که این غار نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ بررسی شد، قدمت یکی از استخوانهای سوخته حدود ۴۷ هزار و ۶۰۰ سال تخمین زده شد. اما در سال ۲۰۱۶، گروهی دیگر از پژوهشگران با استفاده از روش سنسنجی اورانیوم، تاریخ دقیقتری ارائه کردند.
نتایج جدید نشان داد این سازهها حدود ۱۷۶ هزار و ۵۰۰ سال پیش ساخته شدهاند؛ یعنی زمانی بسیار پیش از ورود انسان خردمند به اروپا. بنابراین، ساخت آنها بهطور نسبتا قطعی به نئاندرتالها نسبت داده شد.
محوطهای بیسابقه
پژوهشگران درباره کاربرد این سازهها هنوز اتفاق نظر ندارند. برخی احتمال دادهاند که این حلقهها نوعی پناهگاه بودهاند، زیرا در دورهای ساخته شدهاند که بخشهایی از اروپا با سرمای شدید و شرایط سخت یخبندان روبهرو بود.
گروهی دیگر معتقدند این ساختارها ممکن است کاربرد آیینی داشته باشند؛ شاید مکانی برای مراسم یا فعالیتهایی شبیه به یک فضای مقدس اولیه. برخی نیز احتمال میدهند که این مکان کاربردی روزمره داشته است.
با هر کاربردی که داشته باشند، سازههای برونیکِل تصویری تازه از تواناییهای ذهنی نئاندرتالها ارائه میکنند. ساخت چنین مجموعهای نیازمند برنامهریزی دقیق، تقسیم کار، همکاری گروهی و توانایی تصور نتیجه نهایی بوده است؛ ویژگیهایی که نشاندهنده سطح بالایی از توانایی شناختی هستند.
ژاک اوبر و همکارانش که در سال ۲۰۱۶ قدمت این محوطه را تعیین کردند، در پژوهش خود نوشتند:
«نسبت دادن سازههای برونیکِل به نئاندرتالهای اولیه از دو جهت بیسابقه است. نخست اینکه نشان میدهد یک گونه انسانی پیش از انسان مدرن توانایی استفاده از فضاهای عمیق زیرزمینی و حتی نورپردازی در آنها را داشته است. دوم اینکه با سازههایی پیچیده روبهرو هستیم که تاکنون نمونهای مشابه آنها گزارش نشده بود؛ سازههایی ساختهشده از صدها قطعه سنگ شکسته و جابهجا شده که بهطور هدفمند در جای خود قرار گرفتهاند».
آنها افزودند: «نتایج ما نشان میدهد گروه نئاندرتالی سازنده این آثار، سازمان اجتماعی پیچیدهتری از آنچه پیشتر درباره این گونه انسانی تصور میشد داشته است».
غارها، گنجینه شناخت نئاندرتالها
کشف غار برونیکِل تنها نمونهای از تواناییهای شگفتانگیز نئاندرتالها نیست. شواهد دیگری نیز نشان میدهد آنها با هنر و نمادها آشنا بودند. در غارهایی در جنوب اسپانیا، سنگهای آهکیای یافت شده که حدود ۶۵ هزار سال پیش توسط نئاندرتالها رنگآمیزی شدهاند و از قدیمیترین نمونههای هنر غاری شناختهشده به شمار میروند.
این یافتهها بار دیگر نشان میدهند نئاندرتالها موجوداتی ابتدایی و بیفکر نبودند؛ آنها انسانهایی با توانایی اندیشه، خلاقیت و رفتارهای اجتماعی پیچیده بودند که تاریخشان بسیار غنیتر از تصورات قدیمی است.
