کشف یک «خدای مرموز» 2 هزارساله در اعماق تاریک «غارِ زنان»
باستانشناسان در غاری در شرق اسپانیا به کشفی کمسابقه دست یافتهاند: بیش از ۱۲۰ کتیبه لاتین که بیشتر آنها به سدههای اول و دوم میلادی تعلق دارند. در میان این نوشتهها، پنج کتیبه به الههای ناشناخته اشاره میکنند که با عنوان «بانو» خطاب شده است. این کشف نشان میدهد که این غار در دوره روم، برخلاف تصور پیشین، یک مکان مذهبی سازمانیافته و مهم بوده است.
فرادید| این یافتهها همچنین تصویری جذاب از نقش زنان، آیینهای مذهبی و استفاده از آب در این نیایشگاه زیرزمینی ارائه میکنند. اهمیت غار فقط به دوره روم محدود نمیشود؛ زیرا همین مکان هزاران سال پیشتر نیز محل فعالیت انسان بوده و نقاشیها و حکاکیهای سنگی بیش از ۲۴ هزار ساله در آن کشف شده است. به این ترتیب، غار موسوم به «غارِ زنان» یکی از معدود مکانهایی است که میتوان در آن تداوم استفاده آیینی از یک فضای طبیعی را در دورههای بسیار متفاوت تاریخی دنبال کرد.
به گزارش فرادید؛ این کتیبهها در جریان پژوهشهای سال ۲۰۲۶ در «غار زنان» در نزدیکی شهر میارس در والنسیا ثبت شدند. پیش از این تنها حدود ۱۵ کتیبه لاتین از این محل شناخته شده بود، اما اکنون شمار آنها به دستکم ۱۲۰ مورد رسیده است. بیشتر نوشتهها به سدههای اول و دوم میلادی تعلق دارند.
کتیبهها روی دیوارها و سقف تالاری در عمق بیش از ۲۰۰ متری غار قرار دارند. باستانشناسان این بخش را «نیایشگاه رومی» مینامند. تمرکز تعداد زیادی کتیبه در یک فضای مشخص نشان میدهد که این مکان احتمالاً برای عبادت و اجرای آیینهای مذهبی طراحی شده بود، نه اینکه صرفاً غاری باشد که مردم گاهبهگاه برای انجام مراسم مذهبی به آن سر میزدند.
الههای با عنوان «بانو»
مهمترین بخش این کشف، پنج کتیبه نذری است که در آنها از الههای با عنوان «دومینا» یاد شده است؛ واژهای لاتین به معنای «بانو» یا «بانوی بزرگ». سه مورد از این کتیبهها واژه «مالاسی» را نیز در خود دارند؛ واژهای که هنوز معنای دقیق آن مشخص نیست و ممکن است نام یا عنوان دیگری برای این الهه باشد.
پژوهشگران همچنان در حال بررسی شیوه درست خواندن و معنای این واژه هستند. یکی از احتمالات این است که «مالاسی» با آب ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که با ویژگیهای طبیعی این نیایشگاه همخوانی دارد، زیرا در بخشهای مختلف غار حوضچههای طبیعی وجود دارد که از جریانهای زیرزمینی آب تغذیه میشوند.
نام الههای موسوم به «بانو» بر روی دیوار غار
نقش زنان در آیینهای مذهبی
این کتیبهها اطلاعات جالبی درباره زنانی که در مراسم این مکان شرکت میکردند نیز در اختیار پژوهشگران گذاشتهاند. چندین نوشته دارای نامهای زنانه هستند و در کنار آنها اشیایی کشف شده که میتواند به فعالیتهای زنان در جامعه روم ارتباط داشته باشد.
از جمله این یافتهها تعداد زیادی دوک نخریسی یا وزنههای کوچک مربوط به کار با الیاف است. چنین اشیایی در برخی محوطههای رومی با زنان ارتباط داشتهاند و ممکن است در اینجا نیز بهعنوان هدیه و پیشکش مذهبی مورد استفاده قرار گرفته باشند. بنابراین، احتمال دارد زنان نه فقط بازدیدکننده، بلکه بخشی فعال از جامعه مذهبی این نیایشگاه بوده باشند.
نام خود غار نیز جالب توجه است. «کووا دِ لِس دونِس» در زبان محلی به معنای «غار زنان» است؛ نامی که اکنون با شواهد باستانشناختی جدید معنای جالبتری پیدا کرده است.
آب و پیشکشهای مذهبی
آب احتمالاً یکی از عناصر مهم آیینهای انجامشده در این غار بوده است. حوضچههای طبیعی کوچکی در کف غار وجود دارند که آب را از مسیرهای زیرزمینی دریافت میکنند. باستانشناسان در نزدیکی این حوضچهها اشیایی پیدا کردهاند که احتمال دارد بهعنوان نذر و پیشکش در آب قرار داده شده باشند.
در جریان پژوهشهای سال ۲۰۲۶، دو انگشتر، یک دستبند، ظروفی با شکل فنجان، دوکهای نخریسی، قطعات سفال و بقایای حیوانات نیز ثبت شد. یک سکه رومی که در سال ۲۰۲۴ پیدا شده بود، مجموعه شواهد مربوط به استفاده مذهبی از این مکان را تکمیل میکند.
ترکیب کتیبهها با این اشیای آیینی برای باستانشناسان اهمیت زیادی دارد، زیرا به آنها اجازه میدهد محل انجام مراسم و نقاطی را که مردم در آنها پیشکشهای خود را قرار میدادند، با دقت بیشتری بازسازی کنند.
یکی از مهمترین نیایشگاههای غاری امپراتوری روم
کشف بیش از ۱۲۰ کتیبه، جایگاه کووا دِ لِس دونِس را در تاریخ مذهبی روم بسیار مهمتر کرده است. به گفته تیم پژوهش، این غار اکنون بزرگترین مجموعه شناختهشده کتیبههای لاتین مربوط به یک نیایشگاه غاری در سراسر امپراتوری روم را در خود جای داده است.
با این حال، هنوز بسیاری از کتیبهها بهطور کامل خوانده و تفسیر نشدهاند و بخشهای زیادی از غار نیز بررسی کامل نشده است. پژوهشهای آینده قرار است متنهای باقیمانده را رمزگشایی کرده و آنها را با اشیای کشفشده در اطرافشان مرتبط کنند.
همزمان، برنامههایی برای حفاظت بهتر از غار، ایجاد نسخه دیجیتالی سهبعدی از آن و ثبت دقیق نقاشیهای پارینهسنگی در حال انجام است. ادامه کاوشها میتواند سرانجام راز الههای را که در کتیبهها تنها «بانو» نامیده شده است روشن کند و نشان دهد که مردم دقیقاً چه آیینهایی را در این نیایشگاه تاریک و دورافتاده انجام میدادند.
