کشف «قبرهای 10 هزارساله» در یکی از قدیمیترین سکونتگاههای جهان
برای بیش از سه دهه، باستانشناسان در گوبکلیتپه در جنوب شرقی ترکیه با معمایی روبهرو بودند: صدها قطعه استخوان انسانی در میان سازههای سنگی عظیم این محوطه پراکنده شده بود، اما هیچ گور مشخصی برای توضیح منشأ این بقایا پیدا نمیشد. اکنون مطالعه دو تدفین شناساییشده در این محوطه، که به حدود ۸۷۰۰ تا ۸۰۰۰ پیش از میلاد تعلق دارند، سرنخ تازهای ارائه کرده است.
فرادید| پژوهشگران احتمال میدهند بخشی از این استخوانها در اصل متعلق به افرادی بوده که زیر کف ساختمانهای بخشهای مرتفعتر گوبکلیتپه دفن شده بودند و بعدها بر اثر فرسایش و جابهجایی خاک به سمت سازههای سنگی پایینتر منتقل شدهاند.
به گزارش فرادید؛ نخستین تدفین که در سال ۲۰۱۷ کشف شد، زیر کف گچی یک ساختمان مستطیلی قرار داشت و شامل بقایای دستکم سه نفر بود: زنی بالای ۳۵ سال، مردی ۲۰ تا ۳۰ ساله و دختری حدود ۱۱ تا ۱۴ ساله. جابهجایی استخوانها و قرار گرفتن چند جمجمه در گوشهای از گور نشان میدهد که احتمالاً دفنها در چند مرحله انجام شدهاند. حتی احتمال وجود فرد چهارم نیز مطرح شده است. بررسی استخوانها هیچ نشانهای از بریدگی یا جدا کردن عمدی گوشت از استخوان نشان نداد و بیشتر با دفن پیاپی اجساد سازگار بود.
دومین تدفین در نزدیکی ساختمان یادمانی A قرار داشت. باستانشناسان در سال ۲۰۱۲ بخشی از آن را کشف کردند و در سال ۲۰۲۲ کاوش را تکمیل کردند. این گور حاوی بقایای تقریباً سالم یک زن جوان ۲۰ تا ۳۰ ساله بود که به پهلوی چپ و با پاهای خمیده دفن شده بود. با وجود سالم ماندن وضعیت کلی اسکلت، بسیاری از استخوانها شکسته و برخی بخشهای آنها بر اثر فشار خاک و رسوبات آهکی از بین رفته بود.
این یافته برای توضیح منشأ مجموعهای شامل ۹۲۸ قطعه استخوان انسانی که طی دهههای گذشته در گوبکلیتپه کشف شده، اهمیت زیادی دارد. پژوهشگران معتقدند فشار خاک، فعالیت جانوران و رسوبات آهکی میتوانسته استخوانها را بهشدت خرد کند. سپس فرسایش و حرکت رسوبات در شیب تپه، بقایای انسانی را از محل اصلی دفن به بخشهای پایینتر منتقل کرده باشد. بنابراین پراکندگی استخوانها لزوماً به معنای آن نیست که همه آنها عمداً در سازههای یادمانی قرار داده شدهاند.
با این حال، این فرضیه به معنای حل کامل معمای بقایای انسانی گوبکلیتپه نیست. برخی قطعات جمجمه این محوطه دارای بریدگیهای عمیق و عمدی هستند که نشان میدهد دستکم در بعضی موارد، با مردگان رفتارهای متفاوتی صورت گرفته است. یافتههای محوطههای دیگری مانند کاراهانتپه و سفرتپه نیز از تنوع آیینهای مربوط به مردگان در جوامع نوسنگی منطقه حکایت دارند.
به این ترتیب، دو تدفین تازه نهتنها اطلاعات بیشتری درباره شیوه دفن مردگان در گوبکلیتپه فراهم میکنند، بلکه نشان میدهند که پراکندگی صدها استخوان انسانی در این محوطه احتمالاً حاصل ترکیبی از تدفینهای زیر کف ساختمانها، فرایندهای طبیعی و شاید برخی آیینهای خاص مربوط به مردگان بوده است. پژوهشهای بیشتر و تاریخگذاری مستقیم استخوانها میتواند مشخص کند این شیوههای متفاوت در چه دورههایی رواج داشتهاند.
