پژوهش جدید نشان می‌دهد دره‌های زیرآبی باستانی، اسرار قدیمی‌ترین جانوران زمین را حفظ کرده‌اند
مجموعه این موجودات با نام زیست‌مندان ادیاکاران شناخته می‌شوند. آن‌ها شامل طیف گسترده‌ای از جانداران عمدتاً نرم‌تن بودند که ظاهر عجیب و گاه شبیه شخصیت‌های داستان‌های دکتر زوس داشتند. این موجودات از نظر اندازه و پیچیدگی ساختاری، ویژگی‌هایی بی‌سابقه به نمایش می‌گذاشتند و برخی از آن‌ها حتی اندام‌های انتهایی عجیبی شبیه علامت سؤال داشتند.
زندگی روی زمین در چند میلیارد سال نخست تاریخ خود تقریباً به موجودات بسیار ریز محدود می‌شد؛ تا اینکه حدود ۶۰۰ میلیون سال پیش و در دوره ادیاکاران، جانداران غول‌پیکر و عجیبی ظاهر شدند.
در آن دوران، زمین که مدت‌ها تحت سلطه حیات میکروبی قرار داشت، سرانجام نخستین جانوران خود را تجربه می‌کرد. در پژوهشی تازه، محققان به بررسی این دوره سرنوشت‌ساز پرداخته‌اند. آن‌ها علاوه بر مطالعه خود جانوران، شرایط محیطی خاصی را بررسی کرده‌اند که بقایای بدن نرم و دشوارفسیل‌شونده این موجودات را حفظ کرده و امکان کشف آن‌ها را پس از گذشت حدود نیم میلیارد سال فراهم آورده است.
این جانداران از پیشگامان حیات جانوری روی زمین بودند، اما ظاهر بسیاری از آن‌ها هیچ شباهتی به موجودات زنده امروزی نداشت.
مجموعه این موجودات با نام زیست‌مندان ادیاکاران شناخته می‌شوند. آن‌ها شامل طیف گسترده‌ای از جانداران عمدتاً نرم‌تن بودند که ظاهر عجیب و گاه شبیه شخصیت‌های داستان‌های دکتر زوس داشتند. این موجودات از نظر اندازه و پیچیدگی ساختاری، ویژگی‌هایی بی‌سابقه به نمایش می‌گذاشتند و برخی از آن‌ها حتی اندام‌های انتهایی عجیبی شبیه علامت سؤال داشتند.
با وجود این تنوع، عمر این گروه چندان طولانی نبود. حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش، یک انقراض گسترده باعث نابودی آن‌ها شد و شرایط را برای وقوع انفجار کامبرین فراهم کرد.
با گسترش گونه‌های جانوری جدید، به نظر می‌رسید زیست‌مندان ادیاکاران بدون باقی گذاشتن هیچ اثری از بین رفته‌اند. در واقع، با توجه به قدمت بسیار زیاد این موجودات و فقدان بخش‌های سخت و استخوانی در بدن آن‌ها، باقی ماندن شواهدی از وجودشان تا امروز شگفت‌انگیز به نظر می‌رسد.
بر اساس یافته‌های پژوهش جدید، ویژگی‌های خاص زمین‌شناسی، خطوط ساحلی و شرایط اقلیمی دوره ادیاکاران در کنار یکدیگر به حفظ نشانه‌هایی از این جانداران باستانی کمک کرده‌اند.
کارول فاینریش، نویسنده اصلی پژوهش و زمین‌شناس دانشگاه آدلاید، درباره شرایط جغرافیایی آن دوران گفت:
بیش از نیم میلیارد سال پیش، چشم‌انداز منطقه‌ای که امروزه جنوب استرالیا نامیده می‌شود، تفاوت بسیار زیادی با وضعیت کنونی آن داشت.
دره‌های زیرآبی چگونه فسیل‌های باستانی را حفظ کردند؟
این پژوهش بر سازندهای سنگی رشته‌کوه فلایندرز در جنوب استرالیا تمرکز دارد. این منطقه کوهستانی به دلیل برخورداری از مجموعه‌ای کم‌نظیر از فسیل‌های متنوع و به‌خوبی حفظ‌شده شهرت دارد. قدمت این آثار به دوره ادیاکاران، یعنی حدود ۶۳۵ تا ۵۳۸.۸ میلیون سال پیش، بازمی‌گردد.
زیست‌مندان ادیاکاران همچنان یکی از معماهای بزرگ تاریخ تکامل زمین به شمار می‌روند. هنوز مشخص نیست این موجودات چه جایگاهی در درخت تکاملی جانوران دارند و تا چه اندازه می‌توان آن‌ها را اجداد جانوران امروزی دانست یا شاخه‌هایی تکاملی که سرانجام به بن‌بست رسیده‌اند.
همچنین علت ظهور سریع و گسترده آن‌ها و سپس نابودی مرموزشان همچنان مشخص نشده است. پژوهش‌های قبلی ارتباط میان زیست‌مندان ادیاکاران و تغییرات سطح جهانی آب دریاها را مطرح کرده بودند. کارول فاینریش و همکارانش نیز اشاره می‌کنند که این تغییرات احتمالاً در نوآوری‌های تکاملی و همچنین حفظ فسیل‌های آن دوران نقش داشته‌اند.
با این حال، این فرضیه‌ها هنوز قطعی نیستند. دانشمندان همچنان نمی‌دانند چرا این موجودات تکامل پیدا کردند، چه عواملی باعث انقراض آن‌ها شد و تغییرات سطح آب دریاها دقیقاً چه تأثیری بر سرنوشتشان گذاشت.
در پژوهش جدید، محققان ویژگی‌های زمین‌شناسی بخش‌های مختلف رشته‌کوه فلایندرز را نقشه‌برداری کردند تا وضعیت این منطقه را در حدود ۵۵۰ میلیون سال پیش بازسازی کنند. آن‌ها همچنین تغییرات چشم‌انداز زمین در اواخر دوره ادیاکاران و نحوه انباشته شدن رسوبات حامل فسیل را مورد بررسی قرار دادند.
نتایج بررسی‌ها نشانه‌هایی از دره‌های عظیم زیرآبی را آشکار کرد که در جهت جنوب شرقی امتداد داشتند. عمق این دره‌ها به حدود ۲۸۰ متر می‌رسید و عرض آن‌ها در برخی نقاط از ۶ کیلومتر فراتر می‌رفت.
به نظر می‌رسد این دره‌ها عمدتاً بر اثر فرسایش زیرآبی شکل گرفته باشند؛ فرآیندی که با کاهش شدید سطح آب دریاها آغاز شد. سپس با بالا آمدن دوباره سطح آب، این دره‌ها از رسوبات پر شدند و مناطق اطراف نیز به زیر آب رفتند.
در چنین شرایطی، لایه‌ای از سازند کوارتزیت رانزلی به نام عضو ادیاکارا توانست آثار ارزشمندی از جانداران ساکن آن منطقه را حفظ کند.
فاینریش درباره این کشف گفت:
شواهدی پیدا کردیم که نشان می‌دهند دره‌های عظیم زیرآبی پیش از بالا آمدن دوباره سطح دریا، بخش‌هایی از فلات قاره را قطع کرده بودند. با افزایش مجدد سطح آب، این دره‌ها به‌سرعت زیر آب رفتند و شرایطی فراهم شد که یکی از غنی‌ترین مجموعه‌های فسیلی ادیاکاران در جهان حفظ شود.
بررسی ویژگی‌های رسوبات انباشته‌شده در این دره‌ها نشان داد که منطقه در معرض جریان‌های آبی بسیار قدرتمندی قرار داشته است. این جریان‌ها توانایی جابه‌جایی حجم زیادی از مواد و رسوبات را داشتند.
پژوهشگران با مقایسه این ساختارها و اطلاعات به‌دست‌آمده از دره‌های زیردریایی امروزی نتیجه گرفتند که فرسایش زیرآبی، در مقایسه با فعالیت رودخانه‌ها به‌تنهایی، توضیح محتمل‌تری برای شکل‌گیری این ساختارها ارائه می‌دهد.
دیگو گارسیا-بلییدو، یکی از نویسندگان پژوهش و زیست‌شناس دانشگاه آدلاید، درباره نتایج بررسی‌ها گفت:
شواهد نشان می‌دهند ترکیبی از تغییرات سطح آب دریاها و فرآیندهای زمین‌شناسی محلی، در شکل‌گیری حوضه باستانی نقش داشته‌اند.
او در ادامه توضیح داد:
این تحول شگفت‌انگیز زمینه را برای حفظ لایه‌های غنی از فسیل فراهم کرد. بسیاری از فسیل‌های ادیاکاران به شکل نقش‌های ظریف و برجای‌مانده از بدن جانداران نرم‌تن حفظ شده‌اند.
گارسیا-بلییدو همچنین گفت:
چنین فسیل‌هایی تنها زمانی باقی می‌مانند که شرایط محیطی کاملاً مناسب باشد. پژوهش ما نشان می‌دهد افزایش سطح آب دریاها نقش مهمی در ایجاد شرایطی استثنایی برای حفظ این آثار باستانی داشته است.
نتایج این مطالعه در نشریه Earth and Planetary Science Letters منتشر شده است.
منبع: دیجینوی
