تصاویر| فیلهای روح آنگولا دوباره ظاهر شدند؛ کشف گلهای کمیاب که پس از دههها جنگ و شکار در ارتفاعات پنهان شده بودند!
کشف دوباره فیلهای پنهان در ارتفاعات آنگولا؛ گلهای کمیاب که با ردپا، شاخههای شکسته و نمونههای ژنتیکی شناسایی شد و پس از دههها جنگ و شکار، با تلاش پژوهشگران و رهبران محلی برای حفاظت از زیستگاه و بازگشت اعتماد میان انسان و حیاتوحش در حال مستندسازی است.
در ارتفاعات شرقی آنگولا، گروهی از فیلها که دههها از دید دانش و دوربینها پنهان مانده بودند دوباره کشف شدند؛ گلهای که محلیها آن را «فیلهای روح» مینامند. این گزارش روایتی است از تلاش یک تیم پژوهشی و جامعه محلی برای پیدا کردن، مطالعه و حفاظت از این جمعیت کمیاب که در دل جنگلهای دورافتاده زندگی میکند.
جستوجوی ردپا در خاکهای خشک
در یکی از روزهای فصل خشک، آبراو آنتونیو لوهوکه، شکارچی و راهنمای محلی، کف دستش را روی فرورفتگی بزرگی در خاک فشرد؛ گودالی به اندازه یک سینی که بهوضوح زیر پای یک فیل شکل گرفته بود. خطوط ترکخورده پوست حیوان روی شنهای بادی حک شده بود. این ردپا نخستین نشانه قطعی بود که گروه تحقیقاتی متوجه شد به گله نزدیک شدهاند.
لوهوکه که سابقه سربازی و شکار داشت، اکنون بهعنوان راهنمای میدانی در پروژهای برای حفاظت از فیلها فعالیت میکند. او به تیم کمک میکند مسیر حرکت حیوانات را از روی نشانههای بسیار ظریف در طبیعت تشخیص دهند؛ از شاخههای شکسته گرفته تا رد ساییدگی بر تنه درختان.
پروژهای برای حفاظت از سرچشمه حیات
این تلاش بخشی از برنامهای است که توسط بومشناس و کاوشگر نشنال جئوگرافیک، استیو بویز، رهبری میشود. او بنیانگذار رویکردی جامعهمحور برای حفاظت از اکوسیستمهای آنگولا است و سالها در منطقه فعالیت کرده است. بویز با همکاری کرلن کوستا، مدیر کشور آنگولا در پروژه حفاظت از تالابهای اوکوانگو، شبکهای از پژوهشگران و مردم محلی را برای حفاظت از حیاتوحش سازماندهی کردهاند.
این برنامه زیر چتر همکاری با سازمانهایی مانند سازمان نشنال جئوگرافیک و پروژه موسوم به اوکوانگو شکل گرفته است. هدف اصلی، مستندسازی و حفاظت از جمعیتی از فیلهای ساوانا است که در ارتفاعات حدود چهار هزار فوتی زندگی میکنند و رفتارشان با سایر جمعیتهای شناختهشده تفاوت دارد.
فیلهایی که خود را پنهان کردند
در جریان جنگهای طولانی آنگولا ابتدا جنگ استقلال و سپس جنگ داخلی چنددهساله بسیاری از مناطق روستایی خالی از سکنه شد و شکار فیلها برای تأمین مالی درگیریها افزایش یافت. هزاران فیل برای عاج کشته شدند و بازماندگان به مناطق دورافتاده گریختند.
بهباور بومشناسان، همین فشار تاریخی باعث شد این فیلها رفتار متفاوتی پیدا کنند: حرکت شبانه، سکوت در هنگام جابهجایی و دوری آگاهانه از انسان. هنوز مشخص نیست که این جمعیت در تمام این سالها در منطقه باقی مانده یا پس از مدتی مهاجرت دوباره بازگشته است، اما تحلیلهای ژنتیکی نشان میدهد که این گروه از نظر ساختار ژنتیکی با جمعیتهای دیگر تفاوت دارد و احتمالاً قرنها جدا مانده است.
کشف سرنخهای علمی از دل مدفوع
در یکی از روزهای ردیابی، تیم تحقیقاتی با انبوهی از سرگین تازه فیل روبهرو شد؛ نمونهای به اندازه یک توپ فوتبال که هنوز رطوبت داشت. این نمونهها ارزش علمی بالایی دارند، زیرا حاوی سلولهای غنی از دیانای هستند.
نمونهها به آزمایشگاههای دانشگاه استنفورد و دانشگاه شیکاگو ارسال میشوند تا پژوهشگران با بررسی ژنتیکی آنها جایگاه این فیلها را در درخت تکاملی مشخص کنند. نتایج اولیه نشان دادهاند که این جمعیت «کاملاً ساوانایی» است، اما ویژگیهای ژنتیکی منحصربهفردی دارد که آن را از سایر گروهها متمایز میکند.
نقش جوامع محلی در حفاظت
در منطقهای مانند شهر کوچک و دورافتادهای همچون کانگامبا، حفاظت از طبیعت بدون مشارکت مردم محلی ممکن نیست. رهبران سنتی و رؤسای قبایل نقش کلیدی در مدیریت زمین و منابع دارند. آنها پیش از هر فعالیت پژوهشی باید اجازه رسمی بدهند و در بسیاری موارد، از پروژهها میخواهند که ساکنان محلی را بهعنوان محیطبان و راهنما استخدام کنند.
رهبران محلی بر این باورند که فیلها تنها حیوان نیستند، بلکه بخشی از میراث فرهنگی و معنوی منطقهاند. در برخی روایات، فیلها نماد نیاکان انسانی و نگهبانان سرزمین محسوب میشوند. همین باور فرهنگی باعث شده حفاظت از آنها به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل شود.
آینده فیلهای روح
با وجود شناسایی این جمعیت، خطرها همچنان پابرجاست. توسعه زیرساختها، شکار غیرقانونی و فشار اقتصادی میتواند زیستگاه آنها را تهدید کند. با این حال، رویکرد جدید حفاظت مبتنی بر مشارکت جوامع محلی امید تازهای ایجاد کرده است.
هدف پروژه این است که تعداد بیشتری از فیلها شناسایی شوند، مسیرهای مهاجرت آنها ثبت شود و مناطق کلیدی زیست مشخص گردد. در بلندمدت، ایجاد شبکهای از حدود صدها محیطبان محلی میتواند امنیت این گله را تضمین کند و امکان بازگشت تدریجی اعتماد فیلها به حضور انسان را فراهم سازد.
کشف فیلهای روح نهتنها یک موفقیت علمی، بلکه نمادی از امکان همزیستی دوباره انسان و حیاتوحش در سرزمینی است که سالها زیر سایه جنگ و تخریب بوده است.
منبع: راز بقا
