10 فیلم شاهکار در ژانر بقا؛ از «دورافتاده» تا «جاذبه»
فیلم‌های این فهرست عمدتاً در ژانر ماجراجویی و درام قرار می‌گیرند و وجه مشترکشان این است که شخصیت‌هایشان به شکل‌های مختلفی در انزوا قرار می‌گیرند و مجبور می‌شوند با طبیعت و شرایط محیطی دست و پنجه نرم کنند.
فرادید| از نظر فنی، فیلم‌های بسیار زیادی درباره بقا ساخته شده‌اند؛ اما در این فهرست فقط آثاری بررسی می‌شوند که محور اصلی آن‌ها زنده ماندن در شرایط سخت است.
به گزارش فرادید؛ فیلم‌های این فهرست عمدتاً در ژانر ماجراجویی و درام قرار می‌گیرند و برخی از آن‌ها به ژانرهای دیگری نیز نزدیک می‌شوند. بااین‌حال، وجه مشترکشان این است که شخصیت‌ها به شکلی در انزوا قرار می‌گیرند و با طبیعت و شرایط محیطی می‌جنگند؛ گاهی هم تهدیدهای دیگری در کنار این دشواری‌ها وجود دارد. این آثار نه‌تنها نمونه‌های شاخص ژانر بقا هستند، بلکه از نظر کیفیت سینمایی نیز در میان بهترین فیلم‌های این حوزه قرار می‌گیرند.
رتبه دهم: سپیده‌دم نجات، محصول ۲۰۰۶
بازیگر اصلی: کریستین بیل | کارگردان: ورنر هرتسوک
فیلم «سپیده‌دم نجات» در جریان جنگ ویتنام اتفاق می‌افتد و شاید در آغاز بیشتر شبیه یک فیلم جنگی به نظر برسد؛ اما خیلی زود روشن می‌شود که تمرکز اصلی آن بر بقاست، نه موضوعات متداول فیلم‌های جنگی.
داستان فیلم بر اساس تجربه‌های واقعی خلبانی به نام دیتر دنگلر ساخته شده است؛ خلبانی که هواپیمایش بر فراز لائوس سرنگون می‌شود. او باید با شرایط سخت طبیعت دست‌وپنجه نرم کند و هم‌زمان با نیروهایی روبه‌رو می‌شود که او را اسیر می‌کنند.
بخشی از فیلم به تلاش برای زنده ماندن در اردوگاه اسیران جنگی اختصاص دارد و بخش دیگری فرار و عبور طاقت‌فرسا از جنگل را به تصویر می‌کشد. بنابراین، «سپیده‌دم نجات» اثری عمداً دشوار و فرساینده است.
این فیلم یکی از آثار داستانی موفق ورنر هرتسوک به شمار می‌رود؛ کارگردانی که همین ماجرا را حدود یک دهه پیش‌تر در مستند «دیتِر کوچولو به پرواز نیاز دارد» نیز روایت کرده بود. آن مستند هم اثری بسیار تماشایی است.
رتبه نهم: دورافتاده، محصول ۲۰۰۰
بازیگر اصلی: تام هنکس | کارگردان: رابرت زمکیس
وقتی صحبت از فیلم بقا به میان می‌آید، «دورافتاده» یکی از نخستین آثاری است که به ذهن بسیاری از مخاطبان می‌رسد. ماجرا ساده است: جزیره‌ای دورافتاده، مردی تنها و تلاش برای زنده ماندن در محیطی که قرار است مدت طولانی خانه او باشد.
بااین‌حال، فیلم فراتر از نمایش یک مرد و یک جزیره در طول نزدیک به دو ساعت و نیم پیش می‌رود. هرچند بخش عمده داستان به همین وضعیت اختصاص دارد، «دورافتاده» در بیشتر مدت زمان طولانی خود جذاب باقی می‌ماند.
این فیلم یکی از آثار خوب رابرت زمکیس است؛ کارگردانی که در بهترین لحظاتش بسیار توانمند ظاهر می‌شود، هرچند همه آثارش به یک اندازه موفق نیستند. تام هنکس نیز یکی از بازی‌های قدرتمند خود را ارائه می‌دهد و ترکیب این بازیگر با زمکیس، فیلمی تماشایی و موفق به وجود آورده است.
رتبه هشتم: مریخی، محصول ۲۰۱۵
بازیگر اصلی: مت دیمون | کارگردان: ریدلی اسکات
«دورافتاده»، این بار در مریخ؛ البته با تفاوت‌هایی مهم. در «مریخی»، شخصیتی برای بخش قابل‌توجهی از داستان تنها می‌ماند و باید راه‌هایی برای زنده ماندن پیدا کند. او علاوه بر مقابله با شرایط دشوار، باید به این فکر کند که چگونه می‌تواند از این وضعیت خارج شود. در آغاز، کمک دیگران نیز بسیار محدود است.
«مریخی» در مقام فیلمی سرگرم‌کننده برای مخاطبان گسترده، عملکرد موفقی دارد. این اثر قرار نیست ژانر بقا را از نو تعریف کند، اما عناصر اصلی آن را با مهارت و کیفیتی رضایت‌بخش به کار می‌گیرد.
همچنین این فیلم یکی از چندین اثری است که در آن مت دیمون نقش شخصیتی را بازی می‌کند که به شکلی تلاش دارد به خانه بازگردد؛ نکته‌ای که شاید برای علاقه‌مندان به کارنامه این بازیگر جالب باشد.
در مجموع، «مریخی» فیلمی است که به‌سختی می‌شود از آن خوش‌مان نیاید؛ اثری سرگرم‌کننده که داستان بقا را به‌خوبی پیش می‌برد.
رتبه هفتم: همه‌چیز از دست رفته است، محصول ۲۰۱۳
بازیگر اصلی: رابرت ردفورد | کارگردان: جی. سی. چندور
اگر تا اینجا متوجه الگوی مشترک بسیاری از فیلم‌های فهرست شده‌اید، درست حدس زده‌اید: داستان‌هایی درباره فردی تنها که با طبیعت یا موقعیتی طاقت‌فرسا می‌جنگد، بخش بزرگی از ژانر بقا را تشکیل می‌دهند. «همه‌چیز از دست رفته است» نیز بر همین الگو استوار است؛ با این تفاوت که در فهرست بازیگران آن فقط نام رابرت ردفورد دیده می‌شود.
نزدیک‌ترین چیز به یک شخصیت دوم در این فیلم، قایقی است که شخصیت اصلی در تمام مدت روی آن حضور دارد. حتی همین قایق نیز شخصیت‌پردازی مشخصی ندارد و نامی برای آن اعلام نمی‌شود.
اما جزئیات دیگری لازم نیست. حادثه‌ای رخ داده، قایق در حال غرق شدن است و مرد نمی‌خواهد غرق شود. همین موقعیت ساده برای ساختن فیلمی به‌شدت پرکشش کافی است.
«همه‌چیز از دست رفته است» یکی از بهترین فیلم‌های سال‌های پایانی کارنامه ردفورد محسوب می‌شود. او در این فیلم، با وجود نزدیک شدن به هشتادسالگی، بازی قابل‌توجهی ارائه می‌دهد. البته ردفورد چند دهه پیش نیز در فیلم بقای دیگری بازی کرده بود که ارزش یادآوری دارد و کمی بعد به آن می‌رسیم.
رتبه ششم: مدفون، محصول ۲۰۱۰
بازیگر اصلی: رایان رینولدز | کارگردان: رودریگو کورتس
همان‌طور که از عنوان فیلم پیداست، «مدفون» درباره مردی است که زیر خاک دفن شده است. اینجا خبری از عنوانی فریبنده نیست؛ رایان رینولدز نقش مردی را بازی می‌کند که درون یک تابوت گرفتار شده و باید در مدت زمانی محدود با کسی تماس بگیرد تا محل او را پیدا کند.
رینولدز در این فیلم بازی غافلگیرکننده‌ای ارائه می‌دهد. برخلاف بسیاری از نقش‌های کمدی او، اینجا تقریباً هیچ خبری از شوخی یا لحظات سبک و سرگرم‌کننده نیست. شخصیت اصلی تمام مدت در تابوت گرفتار است و فرصت چندانی برای نجات خود ندارد.
تنها ابزارهای او تلفن همراه و یک فندک است. او با افراد مختلف تماس می‌گیرد، وحشت‌زده می‌شود و هر راه ممکنی را امتحان می‌کند تا پیش از تمام شدن اکسیژن نجات پیدا کند. مدت زمان اکسیژن باقی‌مانده حدود ۹۰ دقیقه است؛ تقریباً برابر با مدت زمان خود فیلم.
به همین دلیل، «مدفون» تقریباً در زمان واقعی پیش می‌رود و در تمام این مدت، تنشی چشمگیر ایجاد می‌کند. فیلم با موفقیت ایده صحنه معروف گرفتار شدن در تابوت در قسمت دوم «بیل را بکش» را به اثری بلند و مستقل تبدیل می‌کند.
رتبه پنجم: رهایی، محصول ۱۹۷۲
بازیگران اصلی: جان ویت و برت رینولدز | کارگردان: جان بورمن
صحبت کردن درباره «رهایی» دشوار است؛ زیرا فیلمی به‌شدت ناخوشایند و آزاردهنده است. البته رسیدن به این فضای تلخ کمی زمان می‌برد و توضیح درباره بخش‌های تکان‌دهنده داستان نیز ممکن است بیش از حد سنگین باشد و ناخواسته جزئیات مهمی از روایت را فاش کند.
بااین‌حال، این فیلم بیش از نیم قرن قدمت دارد و احتمالاً بسیاری از مخاطبان دست‌کم چیزهایی درباره آن و دلیل شهرت بدنامش شنیده‌اند، حتی اگر هنوز تماشایش نکرده باشند.
اگر با این ایده مشکلی ندارید که فیلمی خوب تجربه‌ای ناخوشایند برایتان رقم بزند، «رهایی» ارزش تماشا دارد. فیلم، احساس درماندگی شخصیت‌های اصلی را با قدرتی ناراحت‌کننده منتقل می‌کند و مهارت سازندگان در چیدن تدریجی موقعیت‌ها و افزایش تنش انکارناپذیر است. اینکه اثری با چنین قدمتی هنوز هم از جنبه‌های مختلف شوکه‌کننده به نظر می‌رسد، خود دستاورد قابل‌توجهی است.
رتبه چهارم: جرمایا جانسون، محصول ۱۹۷۲
بازیگر اصلی: رابرت ردفورد | کارگردان: سیدنی پولاک
کمی بیش از چهل سال پیش از «همه‌چیز از دست رفته است»، رابرت ردفورد در فیلم «جرمایا جانسون» نیز به ایفای نقش پرداخت. این دو فیلم از نظر سبک ماجراجویی و بقا تفاوت‌های زیادی دارند، اما هر دو آثار موفقی هستند.
«جرمایا جانسون» برخلاف «همه‌چیز از دست رفته است» اثری کاملاً مینیمالیستی نیست و شخصیت‌های دیگری نیز در آن حضور دارند. شخصیت اصلی هم مانند مرد گرفتار در دریا محدود به یک فضای بسته نیست؛ او باید در رشته‌کوه‌های راکی و مناطق اطراف آن زنده بماند.
داستان در میانه قرن نوزدهم می‌گذرد و حال‌وهوای یک وسترن را دارد، اما تمرکز اصلی آن بر بقاست. در کنار این موضوع، درگیری‌هایی نیز میان شخصیت اصلی و برخی دیگر از ساکنان منطقه شکل می‌گیرد.
بااین‌همه، داستان فیلم چندان پیچیده نیست. در مقایسه با «همه‌چیز از دست رفته است» ممکن است روایت آن پرجزئیات‌تر به نظر برسد، اما در قیاس با بسیاری از فیلم‌های متعارف سینما، داستانی کم‌حادثه و ساده دارد؛ البته نه به معنای ضعف.
تماشای فیلم بیشتر شبیه همراه شدن با زندگی روزمره یک مرد در محیطی خشن است تا دنبال کردن ماجرای گروهی از شخصیت‌ها. بخش زیادی از فیلم صرف حضور او در طبیعت و مشاهده تلاش‌هایش برای ادامه زندگی می‌شود.
رتبه سوم: بازگشته، محصول ۲۰۱۵
بازیگر اصلی: لئوناردو دی‌کاپریو | کارگردان: آلخاندرو گونسالس اینیاریتو
اگر فضای سرد وسترن و طبیعت خشن «جرمایا جانسون» را با خشونت و تلخی «رهایی» ترکیب کنیم، شاید به تصویری نزدیک از «بازگشته» برسیم. البته این مقایسه کاملاً دقیق نیست، اما هر سه فیلم تجربه‌ای از طبیعت بی‌رحم، رنج جسمانی و مبارزه برای ادامه زندگی ارائه می‌دهند. در هر دو فیلم قدیمی‌تر نیز انتقام نقشی در داستان دارد.
«بازگشته» به همان اندازه که فیلمی درباره بقاست، داستانی درباره انتقام نیز محسوب می‌شود. مردی در شرایطی تقریباً ناممکن زنده می‌ماند تا بتواند کسی را که به او خیانت کرده است، به شکلی بی‌رحمانه به قتل برساند.
این خلاصه شاید برای فیلمی با چنین مدت زمان طولانی بیش از حد ساده به نظر برسد، اما در اصل، داستان به همین محور بازمی‌گردد. فیلم این روایت سرراست را به‌خوبی پیش می‌برد و در عین حال، از نظر مضمونی نیز نکات جالبی مطرح می‌کند.
از جنبه فنی، فیلم اثری چشمگیر است و بسیاری از بازی‌های آن نیز تحسین‌برانگیزند. مجموعه این عوامل باعث شده «بازگشته» به یکی از آثار شاخص سینمای بقا تبدیل شود.
رتبه دوم: ۱۲۷ ساعت، محصول ۲۰۱۰
بازیگر اصلی: جیمز فرانکو | کارگردان: دنی بویل
در میان فیلم‌هایی که در نهایت الهام‌بخش و امیدبخش می‌شوند، «۱۲۷ ساعت» شاید یکی از آزاردهنده‌ترین تجربه‌ها باشد؛ اما برای رسیدن به آن لحظه امیدبخش، باید ابتدا با موقعیتی تلخ، دردناک و تکان‌دهنده روبه‌رو شد.
این روند کاملاً طبیعی به نظر می‌رسد. صحنه‌ای که تقریباً همه درباره آن شنیده‌اند، ممکن است بدون شناخت زمینه داستان تهوع‌آور باشد؛ اما وقتی آن را در بستر روایت و در لحظه وقوعش تماشا می‌کنید، با وجود تمام خشونت و ناراحتی‌اش، حسی از پیروزی و رهایی نیز در آن وجود دارد.
این فیلم همان سالی اکران شد که «مدفون» به نمایش درآمد و مانند آن، فضایی خفقان‌آور دارد؛ با این تفاوت که از نظر بصری به‌مراتب ناخوشایندتر است، اما به شکلی عجیب، ناامیدکنندگی کمتری دارد.
«۱۲۷ ساعت» نمونه‌ای بسیار موفق از فیلم‌های بقاست؛ زیرا به‌سادگی می‌توان خود را در موقعیت شخصیت اصلی تصور کرد و تا حدی درد و رنج او را درک کرد. در عین حال، داستان واقعی آرون رالستون نشان می‌دهد یک انسان برای زنده ماندن تا چه اندازه حاضر است پیش برود. همین موضوع فیلم را به تجربه‌ای دردناک، اما در نهایت الهام‌بخش تبدیل می‌کند.
رتبه اول: جاذبه، محصول ۲۰۱۳
بازیگران اصلی: ساندرا بولاک و جورج کلونی | کارگردان: آلفونسو کوارون
«جاذبه» بر اساس داستانی واقعی ساخته نشده است، اما هنگام تماشای آن، همه‌چیز واقعی به نظر می‌رسد. فیلم از عناصر واقع‌گرایانه کافی برخوردار است و همین ویژگی، قرار دادن آن در دسته آثار علمی‌تخیلی را تا حدی دشوار می‌کند.
داستان درباره تلاش برای بقا در فضاست؛ اما فاجعه‌ای که رخ می‌دهد، بیش از اندازه غیرواقعی یا دور از ذهن نیست. ماجرا نیز در اعماق دوردست فضا اتفاق نمی‌افتد. زمین تقریباً در تمام مدت در برابر چشم شخصیت‌ها قرار دارد، اما بازگشت سالم به آن همچنان کاری بسیار دشوار است.
«جاذبه» در بسیاری از صحنه‌ها بر جلوه‌های بصری تماشایی تکیه دارد، اما در عین حال، داستانی شخصی و شخصیت‌محور نیز روایت می‌کند. با توجه به کوتاهی مدت زمان فیلم و تعداد اندک شخصیت‌ها، فرصت کافی برای پرداختن به وضعیت و تجربه‌های آن‌ها فراهم شده است.
برخی مخاطبان ممکن است بخش‌هایی از فیلم را اغراق‌آمیز یا بیش از حد احساساتی بدانند؛ بااین‌حال، جلوه‌های بصری خیره‌کننده و تمرکز بی‌وقفه آن بر مسئله بقا، جایگاه نخست این فهرست را توجیه می‌کند.
اگر بتوانید با رویکرد فنی و عاطفی فیلم همراه شوید، «جاذبه» یکی از هیجان‌انگیزترین و درگیرکننده‌ترین تجربه‌های سینمایی خواهد بود؛ اثری که اضطراب، شگفتی و تلاش برای زنده ماندن را در فضایی بی‌انتها به هم پیوند می‌دهد.
