کشف آخرین رویاهای انسان در یک قدمی مرگ

مرگ، بزرگ‌ترین معمای بشری، این بار از دریچه علم روان‌شناسی و مطالعه «رویاهای پایان عمر» مورد واکاوی قرار گرفته است تا مشخص شود ذهن انسان در آخرین گام‌های خود، چه تصاویری را برای تسکین انتخاب می‌کند.

به گزارش فرارو به نقل از نیویورک پست، مرگ همواره به عنوان «سرزمین ناشناخته‌ها» توصیف شده است، اما پژوهش‌های جدید در حوزه مراقبت‌های تسکینی، در حال ترسیم نقشه‌ای از تجربیات ذهنی افرادی هستند که در آستانه عبور از این مرز قرار دارند. تیمی از محققان موسسه Azienda USL–IRCCS در ایتالیا، در مطالعه‌ای پیشگامانه که نتایج آن در مجله معتبر Death Studies منتشر شده، به بررسی پدیده‌ای پرداخته‌اند که تحت عنوان «رویاها و شهودهای پایان عمر» (ELDVs) شناخته می‌شود.

این تیم تحقیقاتی با نظرسنجی از ۲۳۹ متخصص مراقبت‌های تسکینی، داوطلبان آسایشگاه‌ها، پرستاران و روان‌شناسان، تلاش کردند تا پرده از محتوای رویاهایی بردارند که بیماران در آخرین روزهای حیات خود با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند. نتایج نشان می‌دهد که این رویاها صرفاً فعالیت‌های عصبی تصادفی نیستند، بلکه حامل پیام‌های عمیق عاطفی و نمادین هستند.

زبان نمادین در برابر کلام منطقی

محققان توضیح می‌دهند رویاهای پایان عمر پتانسیل ارتباطی فوق‌العاده‌ای دارند. به گفته این تیم، صحبت درباره این رویاها به بیماران اجازه می‌دهد تا در مورد موضوعاتی که در حالت عادی «ناگفتنی» و هراس‌انگیز هستند، از طریق زبان نمادین سخن بگویند. در واقع، استعاره‌های موجود در رویا، سدِ زبان منطقی را که معمولاً با مکانیسم‌های دفاعی نظیر «انکار» روبرو می‌شود، دور می‌زند و راه را برای پذیرش مرگ هموار می‌کند.

خواب، توالی پیچیده‌ای از تصاویر، افکار و احساسات است که در تمام طول شب برای همه ما رخ می‌دهد. دانشمندان معتقدند رویابینی به ما در پردازش احساسات، ذخیره‌سازی خاطرات و کاهش استرس کمک می‌کند. اما در بیماران مبتلا به بیماری‌های لاعلاج، این فرآیند به دلیل استرس شدید و اختلالات خواب، تشدید شده و وضوح بیشتری پیدا می‌کند؛ پدیده‌ای که مشابه آن در دوران پاندمی کرونا نیز در میان عموم مردم گزارش شده بود.

تصاویر مشترک؛ از دیدار با درگذشتگان تا دروازه‌های نور

یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که مضامین خاصی در مرحله نهایی زندگی تکرار می‌شوند. بسیاری از بیماران گزارش داده‌اند که در خواب، با عزیزان از دست رفته خود دیدار کرده‌اند. محققان بر این باورند که این رویاهای آرام‌بخش به عنوان یک مکانیسم مقابله‌ای «روانی-معنوی» عمل کرده و نوعی تسکین روانی برای فرد در حال احتضار فراهم می‌کنند.

یکی از متخصصان در این پژوهش، داستان بیماری را روایت می‌کند که در خواب همسر فقیدش را دیده که به او می‌گوید: «من منتظرت هستم.» این بیمار، رویا را به عنوان نشانه‌ای از صلح درونی و آمادگی برای رفتن تعبیر کرده بود. تصاویر دیگری نظیر «بالا رفتن با پای برهنه از پلکانی به سوی یک در باز و لبریز از نور» یا «اسب سفیدی که در ساحل می‌تازد»، از دیگر نمادهای پرتکرار میان بیماران بوده است. این تصاویر همگی نشان‌دهنده مفهوم «عبور» و انتقال از یک وضعیت به وضعیت دیگر هستند.

روی تاریک رویا؛ وقتی ترس‌ها چهره می‌نمایند

با این حال، همه رویاهای پایان عمر آرام‌بخش نیستند. برخی بیماران از کابوس‌های هولناکی سخن گفته‌اند؛ مانند هیولایی با چهره مادر که آن‌ها را به پایین می‌کشد. کارشناسان معتقدند این نوع رویاهای پریشان‌کننده نشان‌دهنده درگیری‌های درونی حل‌نشده، ترس شدید از مرگ یا عدم آمادگی برای رها کردن زندگی است. نویسندگان مطالعه تاکید می‌کنند چنین تصاویری ممکن است نشان‌دهنده نیازهای بالینی یا عاطفی برآورده‌نشده بیمار باشد که تیم پزشکی باید به آن‌ها توجه ویژه‌ای داشته باشد.

ضرورت درک فرهنگی و بالینی

الیزا رابیتی، مدیر این تیم تحقیقاتی، اشاره می‌کند علیرغم شیوع و اهمیت این رویاها، هنوز درک فرهنگی و بالینی درستی از آن‌ها وجود ندارد. او می‌گوید: «بیماران اغلب از ترس تمسخر، قضاوت یا اینکه برچسب حواس‌پرتی و هذیان بخورند، از بازگو کردن رویاهای خود خودداری می‌کنند.»

جالب اینجاست که تصاویر گزارش شده در این مطالعه، شباهت عجیبی به تجربیات کسانی دارد که از «تجربه نزدیک به مرگ» (NDE) جان سالم به در برده‌اند؛ مفاهیمی چون تونل‌های نور، پلکان‌ها و الگوهای هندسی کیهانی در هر دو گروه مشترک است. این شباهت‌ها پرسش‌های بزرگی را درباره ماهیت آگاهی در لحظات پایانی حیات برمی‌انگیزد.

در نهایت، محققان معتقدند توجه به رویاهای بیماران نباید به عنوان خرافه نگریسته شود، بلکه باید به عنوان بخشی از پروتکل‌های مراقبتی مدرن مورد استفاده قرار گیرد تا کیفیت زندگی فرد در آخرین منزلگاه خود ارتقا یابد. این مطالعه دریچه‌ای است به سوی درک بهتر آنچه در ذهن ما می‌گذرد، زمانی که برای بزرگ‌ترین سفر خود آماده می‌شویم.