هفت دریاچه در سراسر جهان که به وسیلۀ «شهابسنگ» به وجود آمدهاند
برخورد شهابسنگها با زمین در طول تاریخ، صرفا دهانههای عظیم بر جای نگذاشته، بلکه در برخی نقاط، دریاچههایی شگفتانگیز نیز پدید آورده است. با وجود اینکه دانشمندان تاکنون حدود ۲۰۰ دهانه برخوردی را روی زمین شناسایی کردهاند، تنها نزدیک به ۳۰ دهانه دارای دریاچههای دائمی هستند.
فرادید| هفت دریاچهای که در ادامه معرفی میشوند، از شناختهشدهترین «دریاچههای برخوردی» جهان به شمار میروند و در کشورهایی مانند کانادا، روسیه، غنا، تاجیکستان و هند قرار دارند. این دریاچهها علاوه بر چشماندازهای خیرهکننده، برای پژوهشگران اهمیت علمی فراوانی دارند؛ زیرا اطلاعات ارزشمندی درباره اقلیمهای گذشته زمین، فرایندهای زمینشناسی و حتی شرایط سیارات دیگر در اختیار دانشمندان قرار میدهند.
به گزارش فرادید؛ برای گردشگران نیز این مکانها فرصتی کمنظیر هستند تا از نزدیک چشماندازهایی را ببینند که در نتیجه برخوردهای سهمگین شهابسنگها، هزاران یا حتی میلیونها سال پیش شکل گرفتهاند. چه از فضا به آنها نگاه کنیم، چه در پژوهشهای علمی بررسی شوند و چه از نزدیک از آنها بازدید کنیم، این دریاچهها پیوندی شگفتانگیز میان تاریخ زمین و گذشته منظومه شمسی را به نمایش میگذارند.
دریاچه مانیکواگان؛ «چشم کِبِک» در کانادا
یکی از مشهورترین دریاچههای برخوردی جهان، دریاچه مانیکواگان در استان کبک کانادا است. این دریاچه به دلیل شکل حلقهای بسیار منظم خود، لقب «چشم کبک» را گرفته است.
حدود ۲۱۴ میلیون سال پیش، سیارکی با قطری نزدیک به ۵ کیلومتر به این منطقه برخورد کرد و دهانهای عظیم پدید آورد. دریاچه امروزی در واقع پس از ساخت یک سد برقآبی به مخزن آب تبدیل شده است، اما شکل دایرهای آن همچنان ساختار اصلی دهانه برخوردی را حفظ کرده است.
در مرکز این دریاچه، جزیره رنه-لواسور قرار دارد که بلافاصله پس از برخورد و در اثر بازگشت پوسته زمین به جای اولیه خود شکل گرفت. این دریاچه که از فضا نیز بهوضوح دیده میشود، قطری حدود ۱۰۰ کیلومتر دارد و بیشترین عمق آن به حدود ۳۵۰ متر میرسد.
دانشمندان همچنان این دهانه را به دلیل اندازه عظیم، قدمت بسیار زیاد و احتمال ارتباط آن با تغییرات زیستمحیطی اواخر دوره تریاس مطالعه میکنند.
دریاچه بوسومتوی؛ تنها دریاچه طبیعی غنا
دریاچه بوسومتوی در منطقه آشانتی غنا واقع شده و تنها دریاچه طبیعی این کشور است. این دریاچه حدود یک میلیون سال پیش بر اثر برخورد یک شهابسنگ شکل گرفت. قطر آن نزدیک به ۱۰٫۵ کیلومتر است و درون دهانهای قرار دارد که تاکنون بهخوبی حفظ شده است. اطراف دریاچه را جنگلها، تالابها و روستاهای متعددی فرا گرفته که ساکنان آنها زندگی خود را از راه ماهیگیری و کشاورزی میگذرانند.
بوسومتوی علاوه بر اهمیت طبیعی، جایگاه ویژهای در فرهنگ مردم محلی نیز دارد و از دیرباز با باورها و آیینهای سنتی منطقه پیوند خورده است.
از دیدگاه علمی، این دریاچه یکی از ارزشمندترین منابع مطالعه اقلیم گذشته غرب آفریقا محسوب میشود. رسوبات انباشتهشده در کف دریاچه، اطلاعات دقیقی از تغییرات آبوهوایی در خود حفظ کردهاند. پژوهشگران با استخراج مغزههای رسوبی از بستر دریاچه توانستهاند تاریخچه بارندگی، خشکسالی و تغییرات محیطزیستی این منطقه را در بازهای بسیار طولانی بازسازی کنند.
دریاچه کاراکول؛ دهانهای عظیم در ارتفاعات پامیر
در میان رشتهکوههای مرتفع پامیر در تاجیکستان، دریاچه کاراکول قرار دارد؛ دریاچهای که قطری حدود ۲۵ کیلومتر دارد و درون دهانه برخوردی بسیار بزرگتری شکل گرفته است.
برخی دانشمندان معتقدند این دهانه حدود ۲۰ میلیون سال پیش، بر اثر برخورد یک شهابسنگ ایجاد شده است. قطر دهانه اصلی نزدیک به ۵۲ کیلومتر برآورد میشود. به دلیل وسعت زیاد دهانه و کوهستانی بودن منطقه، افرادی که در محل حضور دارند معمولاً متوجه نمیشوند که درون یک دهانه برخوردی ایستادهاند.
منشأ برخوردی این ساختار تا اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی قطعی نبود و دانشمندان تنها پس از بررسی تصاویر ماهوارهای توانستند آن را تأیید کنند.
کاراکول در ارتفاع نزدیک به ۴ هزار متری از سطح دریا قرار گرفته و به همین دلیل یکی از مرتفعترین دریاچههای بزرگ برخوردی جهان به شمار میرود. موقعیت دورافتاده و آبوهوای سرد و خشن منطقه، منظرهای کاملاً متفاوت از بسیاری دیگر از دریاچههای برخوردی جهان ایجاد کرده است.
دریاچه لونار؛ آزمایشگاهی طبیعی در هند
دریاچه لونار در ایالت ماهاراشترا هند، با وجود قطر کمتر از ۱٫۶ کیلومتر، یکی از شناختهشدهترین دهانههای برخوردی جهان است. شکل تقریباً کاملاً دایرهای آن بهخوبی نشان میدهد که این دریاچه درون یک دهانه برخوردی قرار گرفته است.
این دهانه بین ۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار سال پیش، بر اثر برخورد شهابسنگی با سنگهای بازالتی فلات دکن شکل گرفت. از آنجا که این منطقه منشأ آتشفشانی دارد، سالها تصور میشد دریاچه در دهانه یک آتشفشان قرار گرفته است، اما پژوهشهای چند دهه اخیر ثابت کرد که منشأ آن در واقع برخورد شهابسنگ بوده است.
آب این دریاچه هم شور و هم قلیایی است و همین ویژگی شرایطی خاص برای زندگی گروههای منحصربهفردی از میکروارگانیسمها فراهم کرده است.
زمینشناسان اغلب لونار را با دهانههای برخوردی ماه و مریخ مقایسه میکنند، زیرا ویژگیهای زمینشناسی آن شباهت زیادی به این اجرام آسمانی دارد. همچنین دامنههای شیبدار اطراف دریاچه و معبدهای تاریخی چندصدساله، ارزش فرهنگی و گردشگری این مکان را دوچندان کردهاند.
دریاچه میستاستین؛ محل آموزش فضانوردان
دریاچه میستاستین در استان نیوفاندلند و لابرادور کانادا قرار دارد و درون دهانهای به قطر حدود ۲۸ کیلومتر شکل گرفته است. این دهانه حدود ۳۶ میلیون سال پیش بر اثر برخورد یک شهابسنگ ایجاد شد.
اگرچه فرسایش طی میلیونها سال بخشی از ساختار اولیه دهانه را تغییر داده است، اما هنوز بخشهایی از لبه دهانه و برآمدگی مرکزی آن بهخوبی قابل مشاهده هستند.
این محل برای دانشمندان علوم سیارهای اهمیت ویژهای دارد، زیرا سنگهایی که هنگام برخورد ذوب شدهاند، شیشههای طبیعی ایجاد کردهاند که شباهت زیادی به نمونههای سنگی جمعآوریشده از سطح ماه دارند. به همین دلیل، ناسا و آژانس فضایی کانادا سالها از این منطقه برای آموزش فضانوردانی که قرار بود در مأموریتهای اکتشاف ماه شرکت کنند، استفاده کردهاند.
امروزه این دریاچه در میان چشماندازی ناهموار قرار گرفته که هم آثار برخورد شهابسنگ و هم فعالیت یخچالهای طبیعی در شکلگیری آن نقش داشتهاند. پژوهشگران همچنان ساختار زمینشناسی این منطقه را بررسی میکنند تا شناخت بهتری از فرایندهای ناشی از برخوردهای بزرگ کیهانی به دست آورند.
دریاچه الگیگیتگین؛ آرشیو اقلیم قطب شمال
در شمال شرقی روسیه، دریاچه الگیگیتگین در یکی از سالمترین دهانههای برخوردی جهان قرار گرفته است. این دهانه حدود ۳.۶ میلیون سال پیش بر اثر برخورد یک شهابسنگ شکل گرفت و امروزه دریاچهای تقریباً دایرهای با قطر حدود ۱۲ کیلومتر را در خود جای داده است. موقعیت دورافتاده منطقه و نبود یخچالهای طبیعی بزرگ باعث شده این دهانه نسبت به بسیاری از نمونههای دیگر، تقریباً دستنخورده باقی بماند.
آنچه این دریاچه را برای دانشمندان بسیار ارزشمند کرده، وجود حدود ۴۰۰ متر رسوب در کف آن است. این رسوبات، یکی از کاملترین آرشیوهای طبیعی تغییرات اقلیم قطب شمال را در خود حفظ کردهاند و اطلاعاتی مربوط به چندین میلیون سال گذشته را در اختیار پژوهشگران قرار میدهند.
تیمهای تحقیقاتی بینالمللی با حفاری در این رسوبات توانستهاند تغییرات دمای هوا، الگوهای بارش و تحولات محیطزیستی شمالگان را در گذشتههای بسیار دور بازسازی کنند.
دریاچههای کلیرواتر؛ راز دو برخورد شهابسنگی در کانادا
دریاچههای کلِیرواتر در شمال استان کبک کانادا، یکی از جالبترین ساختارهای برخوردی زمین را تشکیل میدهند. این مجموعه از دو دریاچه دایرهایشکل تشکیل شده است که در واقع یک پهنه آبی واحد هستند و رشتهای از جزیرههای کوچک آنها را از یکدیگر جدا کرده است.
دانشمندان در ابتدا تصور میکردند این دو دهانه همزمان و بر اثر برخورد دو شهابسنگ ایجاد شدهاند؛ اما روشهای نوین تعیین سن نشان داد که هر یک از آنها در زمانی کاملاً متفاوت شکل گرفتهاند.
بر اساس پژوهشها، دهانه کلیرواتر شرقی حدود ۴۶۵ میلیون سال پیش و دهانه کلیرواتر غربی حدود ۲۹۰ میلیون سال پیش به وجود آمدهاند. بنابراین، این دو ساختار حاصل دو رویداد مستقل هستند که با فاصلهای نزدیک به ۱۷۵ میلیون سال از یکدیگر رخ دادهاند.
قطر دهانه شرقی حدود ۲۶ کیلومتر و قطر دهانه غربی نزدیک به ۳۶ کیلومتر است. هر دو دهانه دارای برآمدگی مرکزی هستند؛ ساختاری که بلافاصله پس از برخورد، در اثر بازگشت پوسته زمین به سمت بالا شکل گرفته و اکنون در زیر آب قرار دارد.
امروزه این دریاچهها به آبهای زلال، ژرف و شکل کاملاً دایرهای خود شهرت دارند؛ ویژگیهایی که از ارتفاعات و تصاویر ماهوارهای بهوضوح قابل مشاهده است. حفظ مناسب این ساختارها به زمینشناسان اجازه داده روند تکامل دهانههای برخوردی و تغییرات آنها را در طی صدها میلیون سال مطالعه کنند.
