محاسبات جالب بدن انسان؛ چند ساعت خوابیدن میتواند یک بیخوابی چندروزه را جبران کند؟
پژوهشگران میگویند کمبود خواب مانند یک بدهی مالی روی هم جمع نمیشود و بدن انسان پس از چند شب خواب ناکافی، سازوکارهای متفاوتی برای بازگشت به وضعیت طبیعی دارد.
اگر چند شب کمتر از میزان معمول خوابیدهاید، احتمالا با «کسر خواب» آشنا هستید؛ وضعیتی که در آن به نظر میرسد اگر حتی یک ۲۴ ساعت کامل هم بخوابید باز هم کمبود خوابتان جبران نمیشود. اما پژوهشگران میگویند این تصور که خواب ازدسترفته مانند یک بدهی جمع میشود و باید ساعتبهساعت جبران شود، تصویر دقیقی از عملکرد بدن نیست.
به گزارش ریفرکتور، خواب انسان تحت تأثیر دو سامانه اصلی تنظیم میشود. یکی ساعت زیستی بدن است که زمان خواب و بیداری را با چرخه شب و روز هماهنگ میکند و دیگری «فشار خواب» است که هرچه مدت بیشتری بیدار بمانیم افزایش پیدا میکند. این فشار باعث میشود پس از یک دوره بیداری طولانی، بدن تمایل بیشتری به خواب پیدا کند.
با این حال، برخلاف یک حساب مالی، بدن عدد دقیقی از ساعتهای خواب ازدسترفته نگه نمیدارد. آزمایشهای انجامشده روی افرادی که برای چند روز تنها چهار تا شش ساعت در شب خوابیده بودند، نشان داد بدن در چنین شرایطی خود را با کمبود خواب سازگار میکند. در این وضعیت، خواب عمیق که بیشترین نقش را در بازسازی بدن دارد، بیشتر حفظ میشود و زمان خواب سبک کاهش پیدا میکند.
پس از پایان دوره کمخوابی نیز افراد معمولا چند شب خواب طولانیتر و عمیقتری دارند، اما میزان این خواب اضافه دقیقا برابر با ساعتهایی نیست که در روزهای قبل از دست دادهاند. پس از مدتی، بدن دوباره به الگوی معمول خواب بازمیگردد.
پژوهشگران همچنین تأکید میکنند آثار کمخوابی همیشه همزمان با بازگشت خواب برطرف نمیشود. ممکن است فرد پس از چند شب خواب بهتر، همچنان در تمرکز، سرعت تصمیمگیری یا عملکرد ذهنی با مشکل مواجه باشد و مغز برای بازگشت کامل به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
از سوی دیگر، نگرانی و حساسیت بیش از حد درباره «کسر خواب» ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد؛ برخی مطالعات نشان دادهاند وقتی افراد تصور میکنند خواب بدی داشتهاند، حتی اگر خواب آنها از نظر فیزیولوژیکی مناسب باشد، روز بعد احساس خستگی، بدخلقی و کاهش تمرکز بیشتری گزارش میکنند.
متخصصان میگویند میزان خواب مورد نیاز افراد ثابت نیست و از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد. برخی بزرگسالان با حدود شش ساعت خواب احساس خوبی دارند، در حالی که برخی دیگر به نزدیک ۹ ساعت خواب نیاز دارند. بیماری، فعالیت بدنی، شرایط روحی و حتی تغییر فصل نیز میتواند نیاز بدن به خواب را تغییر دهد.
به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند عددی که ابزارهای پوشیدنی بهعنوان «کسر خواب» نمایش میدهند نباید یک معیار قطعی برای قضاوت درباره وضعیت خواب افراد باشد. بدن انسان برای عبور از دورههای کوتاه کمخوابی طراحی شده و معمولا میتواند پس از بازگشت شرایط عادی، ریتم خواب خود را دوباره تنظیم کند.
منبع: همشهری
