رازهای تاریخی که در سال ۲۰۲۵ به کمک علم حل شدند؛ از مومیایی اتریشی تا قایق دانمارکی
پژوهشگران سراسر جهان امسال با رویکردی کارآگاهانه تلاش کردند به پرسشهایی پاسخ دهند که دههها یا حتی قرنها بیپاسخ مانده بودند. یافتههای تأملبرانگیز آنها راههای تازهای برای درک گذشته پیشِرو گذاشت.
فرادید| کاوشهای باستانشناسی در محوطههای تاریخی، بینشهای جدیدی به همراه داشت. مثلا تحلیل یک معدن حاوی مجسمههای ناتمام نشان داد دریانوردان پلینزی چگونه سرهای سنگی عظیمی ساختند که در سراسر راپا نویی یا جزیره ایستر دیده میشوند.
به گزارش فرادید، در همین حال، پروژهای تازه در پمپئی با کشف یک راهپله سنگی، امکان بازسازی نمای باستانی این شهر رومی را فراهم کرد؛ نمایی که پیش از فوران آتشفشانی سال ۷۹ میلادی و دفن شدن شهر زیر لایهای ضخیم از خاکستر وجود داشت.
همچنین ترکیبی از تحلیلهای میکروبوتانیکی (مطالعات گیاهشناسی در مقیاس میکروسکوپی) و تصاویر هوایی گسترده با پهپاد، پژوهشگران را به فرضیهای جدید درباره سازندگان «نوار سوراخها» رساند؛ آرایشی مرموز متشکل از حدود ۵۲۰۰ سوراخ که دامنههای رشتهکوه آند در پرو را پوشانده است.
یک مومیایی مرموز
نشت آب در سردابی که «کشیش خشکشده با هوا» را در خود جای داده بود، به شناسایی هویت جسدی با حفظشدگی عجیب کمک کرد؛ جسدی که از دهه ۱۷۰۰ میلادی در کلیسایی روستایی در اتریش نگهداری میشد.
این بدن مومیاییشده با پوست و بافتهای سالم که گمان میرفت متعلق به یک روحانی قرن هجدهم باشد، گمانهزنیهایی درباره داشتن خواص شفابخش و حتی شایعاتی درباره مسموم شدن را برانگیخته بود.
مرمتهایی که برای رفع آسیب ناشی از آب انجام شد، به جابهجایی جسد انجامید و فرصتی فراهم کرد تا اسکنهای سیتی، تحلیل نمونههای استخوان و بافت و تاریخگذاری رادیوکربن انجام شوند. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که بقایا متعلق به فرانتس خاور سیدلر فون روزنِگ، یک اشرافزاده است که پیشتر راهب بود و سپس به کشیش محلی کلیسای سنت توماس آم بلازنشتاین تبدیل شد.
این تیم نهتنها دریافت که یک روش مومیاییسازیِ پیشتر ثبتنشده عامل خشکشدن بدن با هوا بوده، بلکه فرضیهای تازه درباره دلیل مرگ او ارائه داد و راز شیء شیشهای یافتشده درون بقایا را هم حل کرد.
قایقی از ناکجاآباد
قایق هیورتسپرینگ که در موزه ملی دانمارک در کپنهاگ به نمایش گذاشته شده، مدتهاست منشأیی رازآلود داشته است. باستانشناسان این کشتی چوبی را در دهه ۱۹۲۰ از باتلاقی در جزیره آلز دانمارک بیرون آوردند؛ بیش از ۲۰۰۰ سال پس از آنکه غرق شده بود. قایق پر از سلاح بود و روشن بود جنگجویانی با هدف حمله به جزیره آن را هدایت میکردهاند.
تا همین اواخر، هیچ سرنخی از محل ساخت قایق یا هویت سرنشینان آن وجود نداشت. تحلیل جدیدی از مواد بهکاررفته در کشتی نشان داد این قایق مسافتی بسیار دورتر از آنچه پیشتر گمان میرفت پیموده است؛ موضوعی که گواه برنامهریزی قبلی برای حمله است. افزون بر این، یک اثرانگشت انسانیِ ناقص که در باقیماندههای قیر یافت شده، میتواند پیوند مستقیمی با یکی از خدمه کشتی فراهم کند.
میکائل فاوِل، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر باستانشناسی و تاریخ باستان گفته: «اثرانگشتها برای این دوره زمانی و این منطقه بسیار نادر هستند. یافتن چنین اثری روی قایقی تا این اندازه منحصربهفرد، فوقالعاده است.»
یک اثر انگشت انسانیِ ناقص روی قطعات قیر یافت شد. تصویری از اسکن توموگرافی پرتو ایکس با وضوح بالا از ناحیه اثر انگشت نمایش داده شده است
اشتباه هویتی از عصر یخبندان
بیش از ۱۴ هزار سال پیش، یک لانه در شمال سیبری بر اثر ریزش فروپاشید و دو توله ماده را در خود گرفتار کرد. بقایای مومیاییشده «تولههای تومات» که گمان میرفت خواهر باشند، جداگانه در سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۵ کشف شدند.
این تولهها بهقدری خوب حفظ شدهاند که هنوز پوشیده از خز هستند و نشانههایی از آخرین وعده غذاییشان در معده آنها باقی مانده است. پژوهشگران گمان میکردند شاید اینها سگهای اهلی اولیه یا گرگهایی رامشده بودهاند که نزدیک انسانها زندگی میکردهاند.
اما مطالعهای تازه با تحلیل دادههای ژنتیکی و نشانههای شیمیایی نشان داده که تولههای تومات در واقع تولهگرگهایی بودهاند که هیچ تعاملی با انسانها نداشتهاند. این پژوهش به روشن شدن پیچیدگیهای مربوط به تعیین زمان اهلیشدن سگها و آغاز همزیستی آنها با انسان کمک میکند.
بقایای حفظشدهی تولهگرگهای خواهر و برادرِ ۱۴ هزارساله در سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۵ در شمال سیبری کشف شدند
ارتشی بدفرجام
وقتی ناپلئون بناپارت سال ۱۸۱۲ به روسیه حمله کرد، ارتشی بیش از نیممیلیون نفر را رهبری میکرد. شش ماه بعد، تنها بخشی از نیروهایش که شمار آنها دهها هزار نفر برآورد میشود، پس از عقبنشینی اجباری به فرانسه بازگشتند. در حالی که ترکیبی از نبرد، گرسنگی، سرما و همهگیری تیفوس بهعنوان عوامل تلفات گسترده صدها هزار نفر در نظر گرفته میشد، شواهد ژنتیکی عاملان تازهای را مطرح کرده است.
رِمی باربیهری، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر گفته: «پیشتر فکر میکردیم فقط یک بیماری عفونی، یعنی تیفوس، ارتش ناپلئون را نابود کرده است.»
تیم باربیهری عوامل بیماریزایِ پیشتر شناسایینشدهای مانند سالمونلا اِنتِریکا و بورِلیا رِکارِنتیس را در دندانهای سربازان جانباخته کشف کرد. این باکتریها بهترتیب موجب تب پاراتیفوئید و تب بازگشتی میشوند و میتوانستهاند در مرگ سربازان نقش داشته باشند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
