کتیبه بمو؛ گمشدهای ۴۰۰۰ ساله در میان نیزارها!
در بین کتیبهها و یادمانهایی که از این حکومتها برجای مانده، سرنوشت یکی از آنها تلخ و کمی عجیب به نظر میرسد. کتیبه کوهستان بمو که توسط «ایدین سین» حاکم سیموروم به یادگار گذاشته شده حدود چهارهزار سال از چشمها مخفی ماند و در سالهای اخیر خیلی اتفاقی توسط مردم محلی کشف شد.
هزارههای دوم و سوم قبل از میلاد، یکی از شلوغترین ادوار تاریخی منطقه زاگرس از نظر تعدد اقوامی است که در این قلمرو حکومت میکردهاند. لولوبیها، کاسیها، مادها، گوتیها، اکدیها و بابلیها از جمله این اقوام و حکومتها بودهاند.
یکی از این مناطق مهم و سرنوشت ساز در زاگرس که محل زندگی تعدادی از این اقوام بوده، منطقه ثلاث باباجانی در استان کرمانشاه است که طبق شواهد باستان شناسی به نظر میرسد یک نقطه مرزی بوده و منازعاتی بین اقوامی که در این منطقه حکومت میکردهاند با همتایان بین النهرینی آنها بر سر تصاحب آن صورت گرفته و گواه این مدعا نیز وجود یادمانها و کتیبههایی است که فرمانروایان محلی از پیروزیهای خود به یادگار گذاشتهاند.
در بین کتیبهها و یادمانهایی که از این حکومتها برجای مانده، سرنوشت یکی از آنها تلخ و کمی عجیب به نظر میرسد. کتیبه کوهستان بمو که توسط «ایدین سین» حاکم سیموروم به یادگار گذاشته شده حدود چهارهزار سال از چشمها مخفی ماند و در سالهای اخیر خیلی اتفاقی توسط مردم محلی کشف شد.
کسی نمیداند چرا «ایدین سین» کتیبهای که قصدش از ساختن آن معرفی خود به آیندگان بوده را در نقطهای کوهستانی و صعب العبور با یک شیب تند ساخته که امکان دسترسی به آن کار راحتی نیست.
کتیبهای که اواسط دهه ۹۰ مردم محلی منطقه آن را کشف کردند، امروز به نام کتیبه کوه بمو مشهور شده است. کتیبهای که در دل یک صخره در منطقهای با شیب تند در کنار رودخانهای به نام هواسان واقع شده و دو کتیبه را شامل میشود. قرار گرفتن این کتیبهها در کنار رودخانه و قد کشیدن نیزارها در حاشیه رودخانه باعث شده بود که در طول هزارههای گذشته این کتیبه در پشت نیزارها از دیدها مخفی بماند.
وقتی سال ۱۳۹۷ این اثر تاریخی بی نظیر که بخشی از تاریخ پنهان مانده این دیار را برایمان بازگو میکند، کشف شد، بخشهایی از آن دچار شکستگی و ترک خوردگیهایی شده بود که نشان میداد زلزلهای بزرگی که حدود یکسال قبل یعنی سال ۱۳۹۶ در این منطقه رخ داده بود، باعث شده بود تا این اثر نیز از این بلای بزرگ در امان نماند و بخشهایی از آن آسیب ببیند. هنوز یکسال از اعلام خبر کشف این اثر نگذشته بود که عدهای از قاچاقچیان میراث فرهنگی به جان آن افتادند و به گمان اینکه در پشت این اثر گنجی نهفته و یا به قصد کندن کتیبه و بردنش، مواد منفجره را در آن کار گذاشتند و بخشی از آن را منفجر کردند.
کتیبهای که حدود چهار هزار سال از دیدها پنهان مانده بود و جان سالم به در برده بود، طی مدت حدود سه سال به اندازه تمام آن سالها آسیب دید و بخشهایی از آن تخریب شد. بعدها میراث فرهنگی استان به ناچار چندین مرحله مرمت را روی آن انجام داد تا بتواند بخشهایی از این اثر را احیاء کند.
در کتیبهای که در کوه بمو از دورهای از تاریخ باستان ایران برجای مانده، همانند بسیاری دیگر از کتیبههای برجای مانده از شاهان دیگر، صحنه پیروزی یک شاه را نشان میدهد که اسیری زیر پای او افتاده و دیگر اسیران به بند کشیده در انتظار مجازات و التماس کردن هستند.
البته آن طور که رئیس گروه حفظ و احیاء بناها و محوطههای تاریخی میراث فرهنگی استان کرمانشاه میگوید، کتیبه کوه بمو تنها یادگار «ایدین سین» نیست و او از خود کتیبههای دیگری نیز برجای گذاشته که یکی از آنها در منطقه میانکل شهرستان سرپلذهاب کشف شده است.
سیاوش شهبازی در گفت و گو با ایسنا، ادامه داد: کتیبهای که «ایدین سین» در کوه بمو برجای گذاشته، یک نقطه مرزی و در نزدیکی روستایی به نام دربنددُهُل است که امروزه در شهرستان ثلاث باباجانی قرار دارد.
وی با بیان اینکه این نقش برجسته متعلق به اواخر هزاره سوم قبل از میلاد یعنی حدود ۲۰۲۰ تا ۲۰۳۰ قبل از میلاد است، عنوان کرد: «ایدین سین» پادشاه سلسله سیموروم بوده که از سلسله حکومتهای منطقه غرب ایران در این بازه زمانی بوده است.
رئیس گروه حفظ و احیاء بناها و محوطههای تاریخی استان تصریح کرد: در دامنه کوهی که کتیبه «ایدین سین» قرار گرفته، مجموعا دو کتیبه داریم و بنظر میرسد که یک کتیبه یا سنگ نوشته هم در این نقطه وجود داشته که به دلیل گذشت زمان و فرسایش از بین رفته است. با این حال از دو کتیبهای که یکی بالا و دیگری در پائین صخره حجاری شدهاند، کتیبه بالایی شامل یک حاکم و پادشاهی است که یک اسیر زیر پای او قرار دارد و حاکم پایش را روی سینه اسیر گذاشته و دو اسیر هم در مقابل او به شکل زانوزده حجاری شدهاند. به علاوه در این کتیبه تعدادی از نمادهای مذهبی و آئینی بین النهرین نیز وجود دارد.
وی اضافه کرد: کتیبه پائینی، متعلق به شمایل «ایدین سین» است که به صورت ایستاده و فاقد ریش است و لباس بلندی بر تن دارد و در یک دست خود کمان و در دست دیگر چیزی قرار دارد که متاسفانه نقش آن از بین رفته و نمیتوان گفت که دقیقا چه چیزی بوده است. این نقش برجسته در حالت قوس مانندی به شکل تاق ایجاد شده و حدود یک تا دو سانتی متر عمق دارد.
شهبازی، به حوادث تلخی که این اثر تاریخی طی سالهای گذشته پشت سرگذاشته اشاره کرد و گفت: متاسفانه زلزله سال ۱۳۹۶ و دست درازی غارتگران میراث تاریخی، آسیبهایی را متوجه این اثر تاریخی کرده، اما میراث فرهنگی استان طی چند مرحله مرمتهایی را روی آن انجام داد.
وی در خصوص سرنوشتی که این اثر تاریخی در آینده خواهد داشت، گفت: متاسفانه قرار گرفتن این اثر تاریخی در یک نقطه مرزی و گرمسیر، صعب العبور بودن و شیب زیاد کوهستان باعث شده تا عملا امکان اینکه گردشگران از آن بازدید کنند، وجود نداشته نباشد، با اینحال میتوان از طریق نصب تابلوهای معرفی در نزدیک اثر برای معرفی و تبلیغ آن اقدام کرد.
منبع: ایسنا
