«سنگ پیشگویی» بعد از 1800 سال از زیر خاک بیرون آمد

فرادید| این سنگ آهکی در سال ۲۰۲۴، هنگام کاوش در شهر باستانی کیبیرا کشف شد. پژوهشی تازه که در نشریه علمی گفیرا منتشر شده، کتیبه‌های این سنگ را بررسی کرده و این یادمان را نمونه‌ای از نوعی پیشگویی باستانی معرفی می‌کند که در آن، استخوان‌های بندانگشتی حیوانات برای دریافت پیام‌هایی منسوب به خدایان به کار می‌رفتند.

به گزارش فرادید؛ پژوهشگران قدمت کتیبه را به قرن دوم یا سوم میلادی نسبت می‌دهند. ارتفاع بخش باقی‌مانده از سنگ به ۱٫۲۴ متر می‌رسد و نوشته‌های آن مجموعه‌ای گسترده از پیشگویی‌ها را حفظ کرده‌اند که زمانی بخشی از یک نظام عمومی برای پیشگویی بوده‌اند.

پنج استخوان چگونه آینده را پیش‌بینی می‌کردند؟

برخلاف کارت‌های فال‌گیری امروزی، این روش با استفاده از استخوان‌های کوچکی انجام می‌شد که از مفاصل مچ پای حیواناتی مانند گوسفند، بز و گوساله به دست می‌آمدند. این استخوان‌ها که در یونانی باستان «آسترگالوس» نامیده می‌شدند، چهار سطح قابل‌استفاده داشتند و هر سطح به یکی از اعداد ۱، ۳، ۴ یا ۶ اختصاص داده می‌شد.

فردی که می‌خواست از آینده خود آگاه شود، پنج استخوان را هم‌زمان پرتاب می‌کرد و سپس ترکیب حاصل را با نوشته‌های حک‌شده روی یادمان تطبیق می‌داد. این نظام ۵۶ ترکیب ممکن داشت که هرکدام به پیشگویی مشخصی مربوط می‌شدند و با یکی از خدایان ارتباط داشتند.

یکی از ویژگی‌های مهم سنگ‌نوشته کیبیرا این است که برخلاف برخی کتیبه‌های مشابه در دیگر نقاط آناتولی، دستورهای عددی لازم برای تشخیص هر پیشگویی را نیز حفظ کرده است.

برای مثال، اگر هر پنج استخوان روی عدد یک قرار می‌گرفتند، نتیجه به پیشگویی‌ای مرتبط با زئوس المپیایی اشاره داشت. این پیشگویی از قضاوت درست و خوشبختی سخن می‌گفت و در عین حال، فرد را به گرامی‌داشت آفرودیت و هرمس تشویق می‌کرد.

البته همه پاسخ‌ها امیدوارکننده نبودند. برخی ترکیب‌ها نسبت به آغاز سفر یا ورود به فعالیت‌های تجاری هشدار می‌دادند؛ در حالی که پیشگویی‌های دیگر از موفقیت، بهبود بیماری یا بازگشت سالم فردی دور از خانه خبر می‌دادند.

کتیبه‌های حک شده در چهار طرف سنگ

مردم باستان برای چه مسائلی به پیشگویی روی می‌آوردند؟

درخواست راهنمایی از خدایان تنها به تصمیم‌های سیاسی یا امور حکومتی محدود نمی‌شد. مردم عادی نیز برای مسائل کاملاً شخصی به پیشگویی متوسل می‌شدند. آنان می‌خواستند بدانند آیا فرد بیمار خانواده بهبود می‌یابد، سفرشان به سلامت پایان می‌گیرد یا فعالیت اقتصادی‌شان به موفقیت می‌رسد؟

هرچند نتیجه پیشگویی به پرتاب تصادفی استخوان‌ها وابسته بود، متن پاسخ‌ها از ساختاری ادبی و نسبتاً منظم پیروی می‌کرد. بسیاری از آن‌ها به زبان یونانی و در قالب شعر شش‌وزنی سروده شده بودند؛ قالبی که با سنت‌های کهن شعر و ادبیات دینی یونان پیوند داشت.

یادمانی برای هرمس، خدای سفر و بازرگانی

کتیبه‌ای در قسمت بالایی سنگ نشان می‌دهد که یکی از خیرین ثروتمند هزینه نصب این سامانه پیشگویی و ساخت تندیسی از هرمس را پرداخت کرده بود. پایه مجسمه و تزئینات پیرامونی آن نیز ظاهراً بخشی از همین مجموعه بودند. نام اهداکننده باقی نمانده است، اما متن کتیبه نشان می‌دهد که هزینه اجرای این طرح از محل کمک مالی خصوصی تأمین شده بود.

هرمس در اساطیر یونان با سفر، تجارت، ارتباطات و پیشگویی از طریق قرعه‌کشی ارتباط داشت. بنابراین، حضور تندیس او در کنار یادمان پیشگویی مناسب به نظر می‌رسد؛ زیرا این مجموعه به مسافران، بازرگانان و دیگر مراجعه‌کنندگان امکان می‌داد برای تصمیم‌های خود راهنمایی بجویند.

چندین قرن بعد، این سنگ‌نوشته کاربرد اولیه خود را از دست داد و سازندگان آن را در دیوار شمالی کلیسایی کوچک به کار بردند. باستان‌شناسان در سال ۲۰۲۴ آن را در همین محل پیدا کردند. این کشف نمونه دیگری از استفاده دوباره از بناها و آثار باستانی در دوره‌های بعدی تاریخ شهر است.