معمای جمجمه‌های هزارساله که در یک غار پیدا شدند
باستان‌شناسان با بررسی مجموعه‌ای از ۱۶۵ جمجمه انسانی حدودا هزارساله در غاری در جنوب مکزیک، به شواهد تازه‌ای درباره آیین‌های مذهبی تمدن مایا دست یافته‌اند. برخلاف تصور رایج که چنین مجموعه‌هایی را عمدتاً به جنگجویان مرد و قربانیان آیینی مرتبط می‌داند، بررسی‌ها نشان می‌دهد زنان بیشترین سهم را در میان بقایای شناسایی‌شده دارند.
فرادید| این مجموعه که به تسومپانتلی، سازه‌ای برای نگهداری یا نمایش جمجمه‌های انسانی، تعلق دارد، در سال ۲۰۱۲ در نزدیکی فرونترا کومالاپا، در ایالت چیاپاس مکزیک، کشف شد. پژوهشگران مؤسسه ملی مردم‌شناسی و تاریخ مکزیک پس از بیش از یک دهه بررسی، مشخص کرده‌اند که از میان ۱۶۵ فرد شناسایی‌شده، ۸۳ نفر زن و ۷۹ نفر مرد بوده‌اند. جنسیت سه نفر دیگر به دلیل آسیب‌دیدگی شدید بقایا مشخص نشده است.
به گزارش فرادید؛ تعیین جنسیت افراد به دلیل نبود استخوان‌های لگن، که معمولاً معیار مطمئن‌تری برای این کار هستند، دشوار بود. پژوهشگران در عوض، ویژگی‌های جمجمه، از جمله شکل فک پایین و ساختار استخوانی بالای حدقه چشم را بررسی کردند.
این مجموعه علاوه بر بقایای بزرگسالان، شامل ۱۵ جمجمه متعلق به کودکان خردسال نیز می‌شود. بیشتر بزرگسالان هنگام مرگ حدود ۲۵ تا ۳۵ سال داشتند، اما دست‌کم دو نفر تا سن ۵۵ تا ۷۰ سالگی زنده مانده بودند.
روی استخوان‌های سه نفر آثار بریدگی دیده می‌شود. همچنین بیشتر جمجمه‌ها فاقد فک پایین هستند و دندان‌های فک بالای آن‌ها نیز به‌صورت عمدی خارج شده‌اند. این شواهد احتمال می‌دهد که بقایا طی مراسمی خاص دست‌کاری و جابه‌جا شده باشند؛ هرچند ماهیت دقیق این آیین‌ها هنوز مشخص نیست.
غاری مقدس برای برگزاری مراسم؟
شواهد موجود در غار نیز سرنخ‌های مهمی فراهم کرده‌اند. عکس‌های تاریخی نشان می‌دهند که بخش‌هایی از سقف غار با دوده پوشیده شده بود؛ موضوعی که از روشن‌کردن آتش یا مشعل در فضای زیرزمینی حکایت دارد. آثار مواجهه استخوان‌ها با گرما نیز احتمال فعالیت‌های مکرر در غار را تقویت می‌کند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند این مکان به مرکز برگزاری مراسم مذهبی یا مقصد زیارتی جوامع مایایی منطقه تبدیل شده بوده باشد. این مراسم شاید با درخواست باران یا دیگر باورهای مرتبط با جایگاه مقدس غارها در جهان‌بینی مایاها ارتباط داشته‌اند.
اهمیت این کشف در آن است که تسومپانتلی کومالاپا به دوره‌ای قدیمی‌تر از برخی نمونه‌های مشهور این سازه‌ها، از جمله نمونه عظیم شهر تنوچتیتلان، پایتخت آزتک‌ها، تعلق دارد. درحالی‌که نمونه‌های متأخرتر اغلب در مراکز بزرگ آیینی و در معرض دید عموم قرار داشتند، جمجمه‌های کومالاپا درون غاری قرار گرفته بودند که احتمالاً اهمیت مذهبی ویژه‌ای داشته است.
جمجمه‌هایی با تغییر شکل عمدی
برخی جمجمه‌ها نشانه‌هایی از تغییر شکل عمدی دارند؛ رسمی که طی آن، با استفاده از تخته‌ها یا ابزارهای مخصوص، شکل سر نوزاد را در دوران رشد استخوان‌ها تغییر می‌دادند. این تغییرات احتمالاً با هویت اجتماعی، تعلق به یک جامعه یا جایگاه فرد ارتباط داشته‌اند.
بسیاری از بقایا به‌طرز چشمگیری سالم مانده‌اند. متخصصان تاکنون ۱۶۵ جمجمه و ۵۱ استخوان بلند را از این محوطه شناسایی کرده‌اند. حتی در یکی از موارد، استخوان چکشی گوش میانی که تنها حدود ۸ تا ۹ میلی‌متر طول دارد، سالم باقی مانده است.
جوسوه لوسادا تولدو، باستان‌شناس مکزیکی، همچنین احتمال می‌دهد که جمجمه‌ها در باورهای مذهبی آن دوران چیزی فراتر از بقایای جسمانی انسان بوده باشند. در برخی سنت‌های آمریکای میانه، سر جایگاه نیروی معنوی مهمی تلقی می‌شد و ممکن بود جمجمه‌ها حامل بخشی از جوهر وجودی فرد به شمار روند.
در مجموع، حضور زنان، مردان و کودکان در کنار آثار بریدگی، خارج‌کردن دندان‌ها و دست‌کاری جمجمه‌ها، تفسیر این مجموعه به‌عنوان صرفاً بقایای جنگجویان یا قربانیان مرد را دشوار می‌کند. پژوهش‌ها همچنان ادامه دارد و دانشمندان امیدوارند با بررسی بیشتر، روشن کنند که این غار چه نقشی در باورها و مناسک جوامع مایا داشته و چرا بقایای انسانی در چنین شرایط غیرمعمولی در آن قرار گرفته‌اند.
