کشف «تبر سنگی 6 هزارساله» در نزدیکی یک چشمه آب گرم
در یک چشمۀ آب گرم در منطقه توسکانی ایتالیا که حدود ۶۵۰۰ سال پیش انسانها از آن بازدید میکردند، تبر سنگی سبزرنگی کشف شده است. لبه تیز این تبر همچنان سالم مانده و هیچ نشانهای از استفاده از آن دیده نمیشود.
فرادید| باستانشناسان معتقدند این ابزار که با دقت فراوان صیقل داده شده و احتمالاً از رشتهکوه آلپ غربی به این منطقه آورده شده است، بیشتر کاربرد آیینی داشته تا استفاده روزمره. کشف تبر در غاری که هزاران سال پیش آب گرم از آن به سطح زمین میجوشیده، پرسشهای تازهای درباره اهمیت منابع طبیعی برای جوامع دوران نوسنگی مطرح کرده است.
به گزارش فرادید؛ با وجود اندازه کوچک، تبر تازهکشفشده ویژگیهای چشمگیری دارد. سنگ بهخوبی شکل داده شده، صیقل خورده و تیز شده است و لبه آن تا امروز سالم باقی مانده است. پژوهشگران هیچ نشانهای از فرسودگی یا استفاده روی سطح آن پیدا نکردهاند.

پاسکوئینو پالکی، پژوهشگر آزمایشگاه تشخیص و بررسی مؤسسه حفاظت از میراث باستانشناسی، جنس تبر را با استفاده از میکروسکوپهای نوری و الکترونی روبشی بررسی کرد. نتایج آزمایشها نشان داد که این شیء از اکلوژیت ساخته شده است؛ سنگی دگرگونی، سخت و متراکم.
خاستگاه زمینشناختی این سنگ، اهمیت کشف را دوچندان میکند. پژوهشگران معتقدند سنگ مورد استفاده به احتمال زیاد از آلپ غربی آمده است. جوامع دوران نوسنگی مواد اولیهای از این نوع را از مناطق مرتفع کوهستانی، بستر رودخانهها و رسوبات یخچالی به دست میآوردند.
به گفته جنتولی، سرپرست کاوشها، اکلوژیت و ژادئیت از مهمترین مواد اولیه برای ساخت تبرهای سنگی در دوران نوسنگی بودند. این تبرها حدود سه هزار سال در سراسر اروپا رواج داشتند. برخی از آنها برای کارهای روزمره استفاده میشدند، اما برخی دیگر به اشیایی ارزشمند تبدیل شدند که نماد جایگاه اجتماعی، قدرت یا مفاهیم مذهبی بودند.
استفادهنشدن از تبر سورانو، احتمال دوم را تقویت میکند. افزون بر این، پژوهشگران یادآور میشوند که تبرهای سنگی سبزرنگ باکیفیت و از این نوع، در منطقه توسکانی بسیار کمیاباند.
چرا تبر استفادهنشده در چشمه آب گرم رها شده بود؟
در اروپای دوران نوسنگی، تبرهای سنگی صیقلخورده صرفاً برای قطع درختان یا کار با چوب به کار نمیرفتند. باستانشناسان نمونههای مشابهی را در گورهای افراد برخوردار از جایگاه اجتماعی بالا و مکانهای مرتبط با آیینهای مذهبی کشف کردهاند. مکانهای مرتبط با آب، از جمله چشمهها، آبشارها و مردابها، نیز از مهمترین محلهایی هستند که چنین اشیایی در آنها قرار داده میشدند.

بنابراین، کشف سورانو ممکن است معنایی متفاوت از یافتن یک ابزار سنگی معمولی داشته باشد. تبر درون ساختاری طبیعی پیدا شده که زمانی آب گرم از آن به سطح زمین میجوشیده است. وقتی وضعیت استفادهنشده تبر، ارزش ماده سازنده و محل کشف آن را در کنار یکدیگر در نظر بگیریم، این احتمال مطرح میشود که شیء عمداً بهعنوان پیشکشی آیینی در آنجا قرار داده شده باشد.
نمونههای مشابه از تقدس منابع آب در جوامع نوسنگی سرنخهای مهمی به دست میدهند، اما برای مشخص شدن کارکرد دقیق این تبر، به شواهد باستانشناختی بیشتری نیاز است.
بر اساس بیانیهای که وزارت فرهنگ ایتالیا در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر کرد، آزمایش تاریخگذاری رادیوکربن روی قطعات زغالی که مستقیماً با این سازه در تماس بودند، قدمت آنها را به فاصله زمانی ۴۴۹۵ تا ۴۳۳۵ پیش از میلاد نسبت داد. پژوهشگران همچنین سطحی باستانی از آب گرم را شناسایی کردند که پیشتر در این مکان ثبت نشده بود.
این نتایج نشان میدهند که انسانها در دوران نوسنگی با چشمه آب گرم سورانو ارتباط داشتهاند. گروه پژوهشی احتمال میدهد که آب این چشمه برای اهداف درمانی یا برگزاری آیینها استفاده میشده است، هرچند ماهیت دقیق این فعالیتها هنوز مشخص نیست.
کشف تبر تازه، ارزیابیهای مربوط به فعالیتهایی را که ممکن است هزاران سال پیش در این محوطه انجام میشدهاند، تقویت میکند. بهویژه، وجود شیئی ارزشمند که از فاصلهای دور به این مکان آورده شده، نشان میدهد چشمه برای جوامع ساکن مناطق اطراف اهمیت داشته است.