روستایی که پایلوت گردشگری ارگانیک شد | چطور یک طرح، شانه‌تراش را جهانی کرد؟

شانه تراش در منطقه دو هزار شهر تنکابن استان مازندران که از سال 2020 با گردشگری ارگانیک پیوند خورده حالا در مسیر ثبت جهانی به عنوان روستای گردشگری است.

 نام شانه‌تراش در مازندران با گردشگری ارگانیک پیوند خورده است؛ پیوندی که از سال 2020 و با حضور طرح پایلوت پروژه اشتغال‌زایی توسعه منطقه‌ای نوآورانه (IRED) برای غرب مازندران با حمایت وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی و برنامه عمران سازمان ملل با هدف توسعه پایدار بر مبنای گردشگری ارگانیک در این روستا کلید خورد.

سیستم اشتغال‌زایی توسعه منطقه‌ای نوآورانه IRED سیستمی برای انتقال سریع دانش، مهارت و استفاده از فناوری بهینه در مناطق خاص جغرافیایی است. این سیستم با توانمندسازی جوامع محلی و ابتکار نوآورانه توسعه‌ای، رشد منطقه‌ای را با اولویت حفظ محیط‌زیست امکان‌پذیر می‌کند.

در این پروژه تیمی شامل افراد متخصص در حوزه گردشگری و توسعه پایدار از اواخر سال ۲۰۲۰ به بررسی و پژوهش میدانی در زمینه مشکلات منطقه پرداختند که ماحصل این پژوهش، تلفیق گردشگری پایدار و کشاورزی پایدار شد. در این مدل با تشکیل زنجیره ارزش با محوریت گردشگری، کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده در محصولات تولیدی هر دو بخش، زمینه افزایش درآمد منطقه‌ای مهیا می‌شود.

روستای شانه‌تراش به عنوان یکی از زیباترین روستاهای منطقه غرب مازندران در ارتفاعات منطقه دو هزار شهرستان تنکابن است. با مداخله برنامه اشتغال‌زایی توسعه منطقه‌ای نوآورانه، ابتدا تعاونی توسعه پایدار شانه‌تراش با ۴۸ عضو از اهالی روستا شکل گرفت و بعد از آن، آموزش‌های لازم ارائه شد و سپس، بازسازی و ترمیم بافت‌های غیر بومی با مشارکت جامعه محلی اتفاق افتاد.

حالا و بعد از چند سال از اجرای طرح، شانه‌تراش با نمای خانه‌هایش مشهور است و در کنار آن، به عنوان روستای پایلوت گردشگری ارگانیک مبتنی بر کشاورزی و دامداری در مازندران شناخته می‌شود. این روستا در میان 12 نامزد ایران برای پیوستن به شبکه جهانی روستاهای گردشگری قرار گرفته است.

نمادهای ارگانیک در روستا

در نما و منظر این روستا برخلاف رویه مرسوم روستاهای مازندران که به سمت ساخت و ساز مدرن و در تضاد با معماری سنتی حرکت کرده‌اند، بازگشت به فرهنگ و معماری و زیست بومی دیده می‌شود.

البته برخی از خانه‌های قدیمی نیز جای خود را به خانه‌های مدرن و امروزی داده‌اند، اما زیبایی معماری سنتی همچنان از ورودی روستا پیداست به طوری که گردشگران و مسافران در بدو ورود به روستا با خانه‌های قدیمی چوبی و کاهگلی با سقف‌های شیروانی روبه‌رو می‌شوند.

این روستای آب و هوای مطلوبی هم دارد و بسیاری از ساکنان زمانی که گردشگر بیشتری به روستا می‌رود، با هر آنچه در توان دارند، درآمدزایی می‌کنند؛ از پخت غذای محلی گرفته تا بافت عروسک و لیف و آماده کردن سبزی محلی و فروش مربا و ترشی جلوی در خانه‌ها.

پلاک چوبی خانه‌ها به نام ساکنان است؛ خانه دایی رمضان، خانه عمو قاسم، خانه مشتی محمدحسین و… و در توضیح آن‌ها نوشته شده است که در این خانه می‌توانید دمنوش بخورید، شیر بدوشید، نجاری کنید، محصولات کشاورزی برداشت کنید، لباس محلی بپوشید و… و همه این‌ها یعنی، گردشگران فرصت دارند به تجربه‌های زندگی خود، یک زندگی روستایی در کنار اهالی روستا را نیز اضافه کنند.

در واقع شانه‌تراش به‌عنوان روستای گردشگری ارگانیک با شعار «زندگی سالم، سفر ارگانیک» به گردشگران معرفی شده است. محیط‌ زیست، معماری، فرهنگ، هنر و زیست‌بوم روستا به شکل بومی و دست‌نخورده است و گردشگران می‌توانند سبک زندگی روستایی را تمام و کمال تجربه کنند.

اهالی در جریان تبدیل شدن شانه‌تراش به روستای گردشگری ارگانیک سراغ احیای صنایع‌دستی فراموش‌شده روستا هم رفتند و چادرشب‌بافی دوباره در شانه‌تراش رونق گرفته‌است.

نکته جالب درباره روستا این است که آب تمامی روستا از یکی از چشمه‌‎های اطراف روستا تامین می‌شود و همین باعث شده که تمام مردم از آبی گوارا و زلال استفاده کنند که به گفته خودشان دارای خواص دارویی و درمانی نیز هست.

موزه مردم‌شناسی در زمین اهالی

موزه مردم‌شناسی روستای شانه‌تراش که در انتهای یک جاده کوهستانی قرار گرفته در سال 1390 ساخته شد. سال 1386 به کمک اهالی و شورای روستا، قطعه زمینی در اختیار اداره میراث فرهنگی،‌ گردشگری و صنایع‌دستی قرار گرفت و همان سال بر اساس مطالعه‌های انجام شده و الگوبرداری از معماری منطقه، مراحل ساخت موزه آغاز و 4 چهار سال بعد، افتتاح شد.

موزه مردم‌شناسی شانه‌تراش که در شمار موزه‌های محلی استان قرار می‌گیرد، با رویکرد معرفی و ترویج فرهنگ بومی و سنتی راه‌اندازی شده و میزبان اشیاء، اسباب، ابزار و وسایل کاربردی قدیمی مربوط به مشاغل دامداری، کشاورزی، پارچه و گلیم ‌بافی، مصنوعات چوبی و دیگر لوازم مستعمل مردمان کهن و ساکنان این دیار در معرض نمایش گذاشته شده است.

این موزه چند ابتکار زیبا دارد. برای مثال، مکانی برای برگزاری رویدادهای فرهنگی و میراث ناملموس از جمله شب چله و بزرگداشت بزرگان محسوب می‌شود و در حیاط آن هم افرادی سرگرم تولید صنایع‌دستی هستند.

منبع: همشهری